Chuyển đổi số trở thành trụ cột cải cách ngành Thuế

Trong buổi làm việc chiều ngày 12/5/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã phác thảo một lộ trình cho ngành Thuế trong 5 năm tới. Với mục tiêu thu ngân sách chạm mốc 14,6 triệu tỷ đồng và tỷ lệ huy động thuế, phí đạt ít nhất 17% GDP, ngành Thuế đang đứng trước những thách thức mới, vừa phải làm bệ đỡ cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, vừa phải thực hiện sứ mệnh thu được lòng dân theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Không để độ trễ công nghệ và chi phí tuân thủ ảnh hưởng đến doanh nghiệp

Nhìn lại giai đoạn 2021 - 2025, ngành Thuế là một trong những đơn vị tiên phong nhất trong bộ máy hành chính về tốc độ thay đổi. Việc ra mắt các ứng dụng như eTax Mobile hay việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý thuế hộ kinh doanh là nỗ lực dịch chuyển từ tư duy quản lý sang phục vụ. Ông Phạm Quang Toàn, Trưởng ban Công nghệ và chuyển đổi số chia sẻ, với 10 triệu lượt truy cập ứng dụng mỗi ngày, việc xác thực sinh trắc học qua cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã đưa ngành Thuế tiệm cận với tiêu chuẩn an toàn của hệ thống ngân hàng. Những con số này minh chứng cho một ngành Thuế hiện đại, quyết liệt và sẵn sàng làm mới mình.

Tuy nhiên, khi đặt mục tiêu huy động ngân sách lên mức tối thiểu 20% GDP trong giai đoạn 2026 - 2030 (so với mức 18,8% của giai đoạn trước) - một áp lực, thách thức không nhỏ đối với cả cơ quan quản lý và người nộp thuế.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn chỉ rõ, chính sách thuế tới đây phải đảm bảo tính trung lập. Đây là một yêu cầu cực kỳ khó khăn. Một chính sách thuế quá chặt chẽ có thể đảm bảo số thu nhưng lại vô tình bóp nghẹt sức sáng tạo và khả năng tái đầu tư của doanh nghiệp. Ngược lại, nếu ưu đãi quá rộng rãi, mục tiêu bền vững ngân sách sẽ bị lung lay.

Thực tế cho thấy, dù ngành Thuế đã nỗ lực cải cách, nhưng chi phí tuân thủ thuế của doanh nghiệp Việt Nam vẫn là một dấu hỏi lớn. Việc bao quát các nguồn thu mới như tài sản số, tiền ảo và kinh doanh xuyên biên giới là hướng đi đúng đắn, nhưng nếu quy trình triển khai không đủ tinh tế, nó dễ dẫn đến tình trạng tận thu thay vì nuôi dưỡng nguồn thu.

Đáng chú ý, trong bối cảnh ngành tài chính đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ về mặt công nghệ, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã thẳng thắn nhắc nhở về những hạn chế thực tại đang trực tiếp ảnh hưởng đến trải nghiệm của người dân và doanh nghiệp. Điểm nghẽn đầu tiên nằm ở tính đồng bộ của hệ thống hạ tầng kỹ thuật, khi mà thực tế tại một số chi cục thuế địa phương, sự kết nối dữ liệu vẫn còn tồn tại độ trễ đáng kể. Dù các khái niệm về trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) đang được kỳ vọng rất lớn, nhưng nếu dòng chảy thông tin giữa các cấp không được đảm bảo thông suốt và thời gian thực, người nộp thuế sẽ vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn, phiền hà khi thực hiện các giao dịch liên thông.

Bên cạnh những rào cản về kỹ thuật, chi phí hành chính nội bộ và tâm lý nặng nề trong công tác hậu kiểm cũng là vấn đề cần được tháo gỡ một cách căn cơ. Dù bộ máy quản lý đã được tinh gọn đáng kể, song quy trình thanh tra, kiểm tra thuế đôi khi vẫn tạo ra áp lực không nhỏ cho cộng đồng doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi ngành Tài chính không chỉ cần một hệ thống quản trị rủi ro thông minh dựa trên dữ liệu thực tế để giảm thiểu các cuộc tiếp xúc trực tiếp không cần thiết, mà còn phải gắn liền với sự liêm chính tuyệt đối của đội ngũ cán bộ thực thi. Chỉ khi sự minh bạch của công nghệ đi đôi với đạo đức công vụ, doanh nghiệp mới có thể yên tâm tập trung nguồn lực vào hoạt động sản xuất kinh doanh.

Cuối cùng, khoảng cách về năng lực tiếp cận công nghệ giữa các nhóm đối tượng đang tạo ra những thách thức mới trong việc phổ cập chính sách. Trong khi mục tiêu khai thuế bằng ngôn ngữ tự nhiên là một bước đi lý tưởng hướng tới sự hiện đại, thì đối với nhóm hộ kinh doanh cá thể tại các vùng sâu, vùng xa, rào cản về kỹ năng số vẫn là một trở ngại lớn. Sự thiếu hụt kiến thức về quy trình điện tử vô hình trung khiến một bộ phận người dân rơi vào trạng thái sợ thuế do lo ngại các sai sót vô ý dẫn đến bị xử phạt. Do đó, việc thu hẹp khoảng cách công nghệ thông qua hỗ trợ trực tiếp và đơn giản hóa tối đa quy trình sẽ là yếu tố quyết định để chính sách thuế thực sự đi vào đời sống và nhận được sự đồng thuận từ mọi tầng lớp nhân dân.

Cải cách chiều sâu

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số cho nền kinh tế, chính sách thuế không thể chỉ là công cụ thu tiền, mà phải là một đòn bẩy kinh tế. Điều này đòi hỏi ngành Thuế phải bao quát được các hình thái kinh tế mới như tiền kỹ thuật số bằng một tư duy cởi mở hơn là cấm đoán hoặc áp đặt các quy định cũ kỹ.

Đồng thời, xây dựng đội ngũ công chức thuế chuyên nghiệp, liêm chính, có tư duy dữ liệu chính là chìa khóa. Công nghệ chỉ là công cụ, còn niềm tin của người nộp thuế lại nằm ở thái độ và sự minh bạch của con người thực thi. Khi người dân thấy rằng mỗi đồng thuế họ đóng đều được quản lý công tâm và phục vụ ngược lại cho sự phát triển của hạ tầng, an sinh, thì mục tiêu thu lòng dân mới thực sự thành hình.

Chặng đường 2026 - 2030 của ngành Thuế không chỉ là cuộc đua với những con số GDP hay tổng thu ngân sách, mà xứ mệnh lớn hơn là sẻ chia với cộng đồng doanh nghiệp. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, một hệ thống thuế hiện đại, minh bạch, bền vững chính là nền tảng quan trọng nhất để Việt Nam phát triển. Những hạn chế về tính đồng bộ hay áp lực tuân thủ cần được nhìn nhận như những dư địa để cải cách, thay vì những trở ngại khó vượt qua./.