Chuyên gia kiểm chứng deepfake giữa “bão” hình ảnh về xung đột Iran

Deepfake đang khiến việc xác định thật - giả trong ảnh, video lan truyền trên mạng trở nên khó khăn hơn, nhất là khi xung đột nóng làm bùng phát các nội dung được cho là “tài liệu chiến sự”, nhưng thực tế có thể là video cũ, nội dung bị thao túng bằng AI hoặc thậm chí trích từ game quân sự như War Thunder.

Theo bài viết của The Verge, các tổ chức điều tra hình ảnh như The New York Times, Indicator và Bellingcat duy trì quy trình kiểm chứng nghiêm ngặt để tránh đăng tải nội dung tổng hợp hoặc gây hiểu lầm. Đại diện The New York Times cho rằng khán giả nên tìm đến các cơ quan báo chí độc lập, có thời gian xác thực hình ảnh và giải thích rõ nguồn gốc tư liệu.

Tuy không có công cụ phát hiện deepfake nào đảm bảo tuyệt đối, các chuyên gia vẫn dựa vào một số bước then chốt. Trước hết là “soi thật kỹ” chi tiết bất thường: các điểm lệch logic ở cửa sổ, bóng đổ, kiến trúc hậu cảnh hoặc sự khác nhau khó giải thích giữa các ảnh được cho là cùng một bối cảnh. The New York Times từng cho biết chỉ cần có khả năng ảnh không đáng tin, cộng với nguồn đăng không rõ ràng, đã đủ để loại khỏi danh sách đăng tải.

Tiếp đó là đánh giá nguồn phát tán. Một hình ảnh có thể trở thành “tin tức” vì nó được đăng bởi một nhân vật có ảnh hưởng, nhưng tòa soạn vẫn có thể chọn cách hiển thị trong bối cảnh bài đăng gốc, thay vì sử dụng như một “ảnh tin” độc lập, nhằm tránh khẳng định tính xác thực khi chưa kiểm chứng được.

Bước quan trọng khác là kiểm tra “dấu vết số”. Bellingcat cho biết họ kết hợp quan sát bằng mắt, đối chiếu chéo và công cụ tìm kiếm ảnh ngược để truy nguồn, đồng thời trích xuất dữ liệu ảnh để xem có dấu hiệu bất thường. Một mẹo phổ biến là tìm xem nội dung đó từng xuất hiện ở đâu, vào thời điểm nào, có bị “gắn nhãn” sai bối cảnh hay không.

Cuối cùng là xác định thời gian và địa điểm. Các nhóm điều tra có thể đối chiếu địa hình bằng bản đồ, ảnh vệ tinh; tìm các dấu mốc như cờ, logo, trang bị; thậm chí ước tính thời điểm trong ngày qua hướng bóng đổ và đối chiếu với dữ liệu công khai.

Các chuyên gia khuyến nghị người dùng mạng nên dừng lại trước khi chia sẻ các nội dung gây kích động cảm xúc, đồng thời kiểm tra chéo bằng nhiều nguồn độc lập, bởi “môi trường thông tin hiện tại nghiêng về thao túng và đánh lừa”.