Chuyện kể từ bảo vật Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn

Trong dòng chảy lịch sử và văn hóa, có những hiện vật nhỏ bé nhưng chứa đựng nhiều giá trị cần khám phá. Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn, hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh, là một bảo vật như thế. Không chỉ mang giá trị lịch sử, hiện vật còn góp phần hé mở những dấu tích về sự hiện diện của Phật giáo trên vùng đất Nghệ An từ nhiều thế kỷ trước.

Dài 8cm, rộng 5cm, chiếc hộp có kích thước nhỏ gọn, có thể nằm trọn trong lòng bàn tay. Phần nắp được tạo dáng như một mái nhà, trên đỉnh trang trí dải hoa văn hoa cúc sáu cánh. Bao quanh thân hộp là những cánh sen cách điệu nối tiếp nhau, tạo thành bố cục trang trí cân đối.

Bên trong hộp vẫn còn lưu giữ lớp than tro cùng hai nửa vật thể màu trắng đục, mỏng như vỏ trứng, được xác định là xá lị. Từ những đặc điểm đó, hiện vật mang tên Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn, gắn với một dấu tích kiến trúc Phật giáo từng tồn tại trên đất Nghệ An.

Bà Phan Thị Hà Long, Phó Giám đốc Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh cho biết, Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn là hiện vật độc bản, duy nhất được phát hiện tại Việt Nam tính đến nay. Bảo vật được tìm thấy tại di tích Nhạn Tháp, thuộc xã Hồng Long, huyện Nam Đàn trước đây, nay là xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An.

Từ một phát hiện khảo cổ, chiếc hộp cung cấp thêm tư liệu để tìm hiểu sự hiện diện của Phật giáo tại Nghệ An từ khá sớm. Những đường nét, hoa văn trên hiện vật cũng mở ra hướng nghiên cứu về kỹ thuật chế tác, tư duy thẩm mỹ và đời sống tinh thần của cư dân trong quá khứ.

Sau 40 năm, lần đầu tiên Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh đưa Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn ra trưng bày, giới thiệu đến công chúng. Theo bà Phan Thị Hà Long, để chuẩn bị cho sự kiện, từ năm 2022, bảo tàng đã đầu tư xây dựng các phương án cải tạo, nhằm bảo đảm an ninh, an toàn cho hiện vật và phục vụ tốt nhất nhu cầu tham quan.

Phòng trưng bày bảo vật quốc gia được bố trí tại tầng ba của tòa nhà Bảo tàng Nghệ An, kết nối câu chuyện về chiếc hộp với lịch sử, văn hóa của vùng đất. Theo kế hoạch, phòng trưng bày sẽ khai trương trong khuôn khổ Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An.

Đây cũng là dịp Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn, có niên đại thế kỷ VII sau Công nguyên, lần đầu tiên được giới thiệu rộng rãi tới công chúng. Qua bảo vật nhỏ bé này, những dấu tích của lịch sử và văn hóa Phật giáo trên vùng đất Nghệ An có thêm cơ hội được khám phá, tìm hiểu và lan tỏa.