Cơn sốt thuốc giảm cân đặt ra nhiều rủi ro

Những loại thuốc giảm cân nhanh chóng đang tạo nên một cơn sốt trên toàn cầu, kéo theo sự phát triển của thị trường trị giá hàng tỷ USD. Tuy nhiên, cùng với những tiến bộ y học là sự gia tăng của thuốc nhập lậu và các sản phẩm bổ sung ăn theo. Từ Brazil đến Mỹ, các cơ quan quản lý đang đối mặt với bài toán cân bằng giữa khả năng tiếp cận điều trị và an toàn cho người sử dụng.

Tại Brazil, hải quan đã phát hiện những lọ thuốc giảm cân được giấu trong hũ mứt sữa, ống xả xe máy, thậm chí dưới đế giày tại khu vực biên giới với Paraguay. Nhu cầu tăng mạnh cùng giá thuốc chính hãng còn cao đang thúc đẩy thị trường thuốc giảm cân nhập lậu tại quốc gia Nam Mỹ này.

Bà Taiane Torres, một người sử dụng thuốc giảm cân, cho biết dù biết loại thuốc mình dùng không được phép lưu hành tại Brazil, bà vẫn quyết định thử vì mong muốn giảm cân và đã giảm được 4 kg trong một tháng.

Theo ngân hàng đầu tư Itaú BBA, thị trường thuốc giảm cân Brazil năm nay có thể đạt 7 tỷ USD. Khoảng 51% doanh số dự kiến đến từ thuốc pha chế theo đơn và sản phẩm nhập lậu. Trong đó, thuốc nhập lậu không trải qua quy trình đánh giá và kiểm soát chính thức của Brazil.

Thanh tra cảnh sát Wellington Vieira cho biết có những nhóm chuyên hoạt động trong thị trường ngầm này, liên kết với các phòng khám y tế, cơ sở thẩm mỹ và những người bán hàng riêng lẻ để thực hiện giao dịch bất hợp pháp. Rủi ro không chỉ nằm ở nguồn gốc thuốc mà còn ở cách sử dụng. 

Vitoria Leal, một phụ nữ tại Rio de Janeiro, đã tự tăng liều thuốc giảm cân mà không tham khảo ý kiến bác sĩ. Bà cho biết sau khi tăng liều lên 5 mg, bà bị đau đầu suốt một tuần, hoàn toàn không thấy đói và buồn nôn khi nhìn thấy thức ăn.

Từ năm 2018 đến giữa tháng 8/2026, Brazil ghi nhận hơn 3.600 báo cáo biến chứng và 83 trường hợp tử vong đang được điều tra có liên quan đến thuốc giảm cân. Nhà chức trách chưa xác định được vai trò của thuốc nhập lậu trong các trường hợp này.

Chuyên gia pháp y Flavio Fabres cho rằng việc sử dụng thuốc cần được giám sát y tế, trong đó bác sĩ phải là người xác định liều lượng phù hợp với từng bệnh nhân.

Brazil đang tăng cường xử lý hoạt động buôn lậu, đồng thời phê duyệt thêm những loại thuốc hợp pháp có giá dễ tiếp cận hơn. Tuy nhiên, khi nhu cầu giảm cân nhanh vẫn rất lớn, việc kiểm soát nguồn cung và nâng cao nhận thức của người sử dụng tiếp tục là thách thức đối với các cơ quan y tế.

Thuốc không rõ nguồn gốc mới chỉ là một phần của câu chuyện. Tại Mỹ, ngay cả những người sử dụng thuốc giảm cân hợp pháp cũng đang trở thành khách hàng của một thị trường khác: thực phẩm bổ sung.

Sau khi sử dụng thuốc giảm cân GLP-1, cô Allison Vecchio, một y tá 42 tuổi tại Florida, từng trải qua tình trạng mệt mỏi, suy nhược và những tác dụng phụ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Cô bắt đầu tìm đến chất xơ, collagen và các sản phẩm bổ sung điện giải, với chi phí từ 200 đến 300 USD mỗi tháng.

Allison cho biết khi bác sĩ giảm liều thuốc xuống mức cơ thể có thể chịu được, cô bắt đầu tìm hiểu thêm các sản phẩm bổ sung nhằm cải thiện hiệu quả và đạt kết quả mong muốn, nhưng phải mất khá nhiều thời gian mới tìm được sự cân bằng.

Câu chuyện của Allison phản ánh một xu hướng tiêu dùng đang phát triển nhanh tại Mỹ. Theo khảo sát của Nutrition Business Journal, gần một nửa người sử dụng thuốc GLP-1 bắt đầu dùng thêm vitamin hoặc thực phẩm bổ sung mới sau khi điều trị.

Doanh số thực phẩm bổ sung tại Mỹ đã vượt 74 tỷ USD trong năm 2025. Các sản phẩm protein, chất xơ và collagen đặc biệt được quan tâm. Mạng xã hội cũng trở thành một kênh quảng bá và bán hàng quan trọng, khi doanh số thực phẩm bổ sung trên TikTok Shop tại Mỹ vượt 1 tỷ USD trong năm ngoái.

Tuy nhiên, các bác sĩ cảnh báo không phải sản phẩm nào được quảng cáo là hỗ trợ người dùng GLP-1 cũng có bằng chứng khoa học đầy đủ. Tại Mỹ, thực phẩm bổ sung nhìn chung không phải trải qua quy trình phê duyệt trước khi bán như thuốc kê đơn.

PGS. Jonathan Bonnet, Đại học Stanford, cho biết điều đáng lo ngại là thị trường thực phẩm bổ sung không được kiểm soát chặt chẽ như thuốc. Người mua có thể không biết chính xác mình đang sử dụng những thành phần gì hoặc sản phẩm có chứa chất gây hại hay không.

Cơ quan quản lý Mỹ đang xem xét siết chặt các quy định đối với thành phần và việc đưa thực phẩm bổ sung ra thị trường. Theo các chuyên gia, sản phẩm bổ sung chỉ nên được cân nhắc khi chế độ ăn uống và sinh hoạt chưa đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng, đồng thời cần có tư vấn chuyên môn.

Từ nguy cơ hàng giả, hàng lậu đến những rủi ro từ thị trường thực phẩm bổ sung thiếu kiểm soát, trào lưu giảm cân nhanh đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý y tế. Giảm cân là một hành trình dài hạn và sự can thiệp của y khoa hay dinh dưỡng chỉ thực sự mang lại giá trị khi được đặt dưới sự theo dõi chặt chẽ của các chuyên gia, bởi mục tiêu cuối cùng vẫn là một cơ thể khỏe mạnh và an toàn.