Công an Lai Châu tiên phong số hóa hồ sơ vụ án

Một phần mềm được tạo ra, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở cách Công an Lai Châu tạo ra nó: dám nhìn thẳng vào những “điểm nghẽn” của thực tiễn, dám đổi mới và tin vào năng lực của chính cán bộ, chiến sĩ mình. Từ những chồng hồ sơ giấy, một hành trình quản trị số đang được mở ra, góp phần xây dựng lực lượng Công an Lai Châu chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong kỷ nguyên mới.

Từ những chồng hồ sơ giấy đến tư duy quản trị số

Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng, nhiều xã cách xa trung tâm, điều kiện giao thông còn không ít khó khăn. Sau khi tổ chức bộ máy được sắp xếp, lực lượng Điều tra viên, cán bộ điều tra được bố trí tại Công an cấp xã, yêu cầu quản lý hồ sơ, chỉ đạo nghiệp vụ, theo dõi tiến độ giải quyết nguồn tin về tội phạm và vụ án ngày càng trở nên cấp thiết.

Trong thời gian dài, việc quản lý hồ sơ chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy, sổ sách và báo cáo thủ công. Tài liệu phân tán theo đơn vị, theo cán bộ thụ lý khiến việc tra cứu, tổng hợp, kiểm tra tiến độ, rà soát thời hạn tố tụng mất nhiều thời gian. Với những vụ án có nhiều bị can, nhiều tài liệu hoặc liên quan đến nhiều địa bàn, yêu cầu quản lý càng phức tạp.

Xuất phát từ tinh thần chủ động, tiên phong thực hiện các nghị quyết của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhất là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Công an tỉnh Lai Châu đã xác định chuyển đổi số phải bắt đầu từ những vấn đề cụ thể nhất trong thực tiễn công tác.

Từ tháng 1/2026, Ban Chấp hành Đảng ủy Công an tỉnh đã ban hành nghị quyết; Công an tỉnh xây dựng kế hoạch triển khai. Một Tổ giúp việc giải pháp số hóa gồm cán bộ, chiến sĩ các đơn vị PV01, PC01, PC10 được thành lập để nghiên cứu, xây dựng phần mềm quản lý hồ sơ nguồn tin, vụ án; quản lý người chấp hành án hình sự tại cộng đồng và hồ sơ cai nghiện bắt buộc theo hướng tập trung, thống nhất trên môi trường mạng nội bộ.

Trao đổi với phóng viên, Đại tá Phạm Hải Đăng, Phó Giám đốc, Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lai Châu cho biết, điểm xuất phát của quá trình này không phải là lựa chọn một công nghệ mới để chạy theo xu hướng, mà là nhận diện đúng những khó khăn đang tồn tại trong công việc hằng ngày.

“Đổi mới sáng tạo không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn hoặc những công nghệ quá xa với thực tế. Đổi mới có thể xuất phát từ việc nhận diện một khó khăn trong công việc hằng ngày, sau đó chủ động tìm giải pháp phù hợp để khắc phục”, Đại tá Phạm Hải Đăng chia sẻ.

Đó cũng chính là cách Công an Lai Châu hình thành phần mềm Hồ sơ vụ án điện tử. Những người trực tiếp nghiên cứu quy trình công tác, hiểu đặc thù nghiệp vụ điều tra và nhu cầu của cán bộ cơ sở đồng thời tham gia xây dựng sản phẩm. Vì vậy, từng chức năng, từng mô-đun đều hướng tới một câu hỏi rất cụ thể: làm thế nào để cán bộ thuận tiện hơn trong thực hiện nhiệm vụ, lãnh đạo nắm tình hình đầy đủ hơn và dữ liệu được bảo vệ an toàn.

Điểm đáng chú ý là phần mềm không được xây dựng đơn thuần như một “kho” lưu trữ tài liệu số. Hệ thống được thiết kế theo hướng trở thành công cụ hỗ trợ quản lý, chỉ huy và khai thác thông tin, trong đó các quy định pháp luật về lập, quản lý, sử dụng hồ sơ tố tụng vẫn được tuân thủ đầy đủ.

Tự làm chủ công nghệ, xây dựng phần mềm từ thực tiễn nghiệp vụ

Trao đổi với phóng viên Thời báo VTV, Đại tá Đinh Hồng Dương, Trưởng phòng PC10, Công an tỉnh Lai Châu cho biết, khi được Ban Giám đốc Công an tỉnh tin tưởng lựa chọn tham gia Tổ giúp việc giải pháp số hóa, nhóm cán bộ bắt đầu bằng việc rà soát thực tế tại các đơn vị và Công an cấp xã.

Mỗi lĩnh vực nghiệp vụ được xác định một yêu cầu quản lý riêng. Với hồ sơ nguồn tin và vụ án, hệ thống phải quản lý được thông tin vụ việc, tài liệu, cán bộ thụ lý, quá trình giải quyết và thời hạn tố tụng. Với người chấp hành án hình sự tại cộng đồng, cần theo dõi thông tin đối tượng, quyết định thi hành án, người được giao quản lý, kế hoạch giám sát, giáo dục và những biến động trong quá trình chấp hành. Với hồ sơ cai nghiện bắt buộc, yêu cầu đặt ra là quản lý thành phần hồ sơ, quá trình lập hồ sơ, quyết định và thời hạn thực hiện.

Đặc biệt, từ thực tiễn công tác tại cơ sở, Công an Lai Châu tiếp tục bổ sung mô-đun quản lý các vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự chưa đủ căn cứ xác định là nguồn tin về tội phạm.

Đại tá Phạm Hải Đăng, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lai Châu cho biết, đây là những thông tin phát sinh thường xuyên ở cơ sở. Nếu không được ghi nhận, phân công theo dõi và cập nhật đầy đủ, có thể xảy ra tình trạng bỏ sót thông tin, chậm nắm diễn biến hoặc khó đánh giá toàn diện tình hình địa bàn. Việc đưa nhóm thông tin này vào hệ thống giúp công tác quản lý được thực hiện từ sớm, từ cơ sở.

Điểm khác biệt và cũng là niềm tự hào của Công an Lai Châu là phần mềm do chính cán bộ, chiến sĩ của Tổ giúp việc giải pháp số hóa nghiên cứu, xây dựng. Cách làm này giúp sản phẩm bám sát đặc thù công tác Công an, đồng thời tạo cơ hội để cán bộ từng bước tiếp cận, ứng dụng và làm chủ công nghệ.

“Công nghệ phải phục vụ nghiệp vụ. Mỗi chức năng được bổ sung đều phải trả lời được câu hỏi: cán bộ sử dụng có thuận tiện hơn không, lãnh đạo theo dõi có đầy đủ hơn không và thông tin có được bảo vệ an toàn hay không”, Đại tá Đinh Hồng Dương nhấn mạnh.

Trong quá trình xây dựng, giao diện và thao tác cũng được thiết kế theo hướng đơn giản, phù hợp với điều kiện thực tế của cán bộ sử dụng. Sản phẩm liên tục được lấy ý kiến từ các đơn vị để điều chỉnh, hoàn thiện.

Về bảo mật, hệ thống vận hành trên hạ tầng nội bộ, thực hiện phân quyền theo chức năng, nhiệm vụ, kiểm soát tài khoản và quá trình truy cập. Hồ sơ, dữ liệu nghiệp vụ được quản lý chặt chẽ, không sử dụng tùy tiện các nền tảng bên ngoài.

Từ “hồ sơ điện tử” đến quản trị điều tra trên môi trường số

Giá trị của phần mềm được thể hiện rõ nhất ở khả năng chuyển phương thức quản lý từ phân tán, thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu được cập nhật thường xuyên.

Đại tá Đinh Hồng Dương, Trưởng phòng PC10, Công an tỉnh Lai Châu cho biết, với mô-đun quản lý nguồn tin về tội phạm và vụ án hình sự, hệ thống hỗ trợ theo dõi quá trình thụ lý, cán bộ được phân công, tiến độ giải quyết và các mốc thời hạn cần lưu ý. Lãnh đạo có thể nắm tình hình để chỉ đạo kịp thời; Điều tra viên thuận lợi hơn trong tra cứu, kiểm tra, đối chiếu tài liệu và quản lý công việc.

Đối với người chấp hành án hình sự tại cộng đồng, hệ thống giúp theo dõi thông tin, cán bộ được giao quản lý, kế hoạch giám sát, giáo dục, quá trình chấp hành và những nội dung phát sinh. Mô-đun cai nghiện bắt buộc hỗ trợ theo dõi tiến độ lập hồ sơ, giấy tờ liên quan, thời hạn và quá trình thực hiện.

Đặc biệt, mô-đun quản lý vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự tạo thêm một kênh quan trọng phục vụ công tác nắm tình hình. Những vụ việc chưa được xác định là nguồn tin về tội phạm vẫn được ghi nhận, phân công và cập nhật kết quả. Khi phát sinh thêm thông tin hoặc xuất hiện dấu hiệu tội phạm, cán bộ có cơ sở để báo cáo, xem xét và xử lý theo đúng quy định.

Ở góc độ chỉ huy, những dữ liệu được cập nhật trên hệ thống giúp lãnh đạo có cái nhìn tổng thể hơn: ai đang phụ trách việc gì, tiến độ đến đâu, hồ sơ nào cần đôn đốc, địa bàn nào phát sinh nhiều vụ việc hoặc đối tượng nào cần tăng cường quản lý.

Tinh thần quyết tâm đưa phần mềm vào vận hành toàn diện được thể hiện rõ qua lớp tập huấn với 79 học viên là lãnh đạo, chỉ huy và cán bộ điều tra thuộc các phòng điều tra, Công an xã, phường. Ba báo cáo viên chuyên sâu về phần mềm cùng 10 điều tra viên trợ giảng trực tiếp hướng dẫn học viên thực hành theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, thao tác trên dữ liệu thực tế.

Mục tiêu được đặt ra rõ ràng: cán bộ sau tập huấn phải sử dụng thành thạo để có thể hướng dẫn, truyền đạt kỹ năng cho đơn vị và triển khai ngay vào các vụ việc đang thụ lý. Toàn bộ hồ sơ vụ án, vụ việc thụ lý trong năm 2026 được yêu cầu cập nhật, đồng bộ trên hệ thống.

Đại tá Đinh Hồng Dương chia sẻ: điều chúng tôi tâm đắc nhất là từ một nhu cầu quản lý cụ thể, hệ thống đã từng bước được mở rộng thành nhiều mô-đun phục vụ các lĩnh vực nghiệp vụ khác nhau. Nếu chỉ quản lý hồ sơ vụ án, phần mềm mới giải quyết được một phần yêu cầu công tác. Thực tế tại cơ sở còn có những vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự cần theo dõi; người chấp hành án hình sự tại cộng đồng cần quản lý, giám sát; hồ sơ cai nghiện bắt buộc cần được cập nhật, kiểm tra và theo dõi thời hạn.

Việc bổ sung các mô-đun giúp thông tin được tổ chức chặt chẽ hơn, phù hợp hơn với yêu cầu quản lý thực tế và tạo điều kiện để lãnh đạo nắm tình hình trên nhiều lĩnh vực.

Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến mô-đun quản lý vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự chưa được xác định là nguồn tin về tội phạm. Đây là những thông tin phát sinh hằng ngày tại cơ sở; nếu được ghi nhận và theo dõi đầy đủ sẽ hỗ trợ công tác nắm tình hình, phân công xử lý, phòng ngừa và phát hiện sớm những vấn đề cần chú ý.

Trong thời gian tới, chúng tôi mong muốn tiếp tục hoàn thiện các chức năng cập nhật, tìm kiếm, thống kê, theo dõi tiến độ và cảnh báo những mốc công việc quan trọng; đồng thời chuẩn hóa dữ liệu để tạo nền tảng ứng dụng công nghệ ở mức cao hơn.

Đối với trí tuệ nhân tạo, định hướng của chúng tôi là nghiên cứu tích hợp theo từng mô-đun, không giới hạn ở hồ sơ vụ án điện tử.

AI có thể hỗ trợ nhận dạng và trích xuất nội dung từ tài liệu số hóa; gợi ý phân loại hồ sơ, vụ việc; kiểm tra những trường thông tin còn thiếu; tổng hợp dữ liệu, hỗ trợ tra cứu và cảnh báo các mốc thời hạn.

Ở mô-đun vụ án, AI có thể hỗ trợ phân loại bút lục, tìm kiếm thông tin trong tài liệu.

Ở mô-đun thi hành án hình sự tại cộng đồng, AI có thể hỗ trợ tổng hợp tình hình chấp hành và nhắc các nội dung cần theo dõi.

Ở mô-đun cai nghiện bắt buộc, AI có thể hỗ trợ rà soát thành phần hồ sơ, theo dõi thời hạn.

Ở mô-đun quản lý vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự, AI có thể hỗ trợ phát hiện những nội dung trùng lặp, vụ việc có liên hệ hoặc những biểu hiện cần tiếp tục kiểm tra, xác minh.

Tất nhiên, những nội dung này phải được nghiên cứu, thử nghiệm và đánh giá theo lộ trình. Việc tích hợp công nghệ chỉ thực hiện khi đáp ứng yêu cầu bảo mật và phù hợp với quy định của ngành. AI không thay thế việc đánh giá vụ việc, xác định dấu hiệu tội phạm hoặc quyết định xử lý của cán bộ có thẩm quyền.

Việc Công an Lai Châu chủ động triển khai hệ thống từ trước khi yêu cầu chuyển đổi số được đặt ra ngày càng mạnh mẽ trong toàn lực lượng cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: chuyển đổi số bắt đầu từ chính công việc, từ những vướng mắc cụ thể và bằng năng lực nội sinh của cán bộ, chiến sĩ.

Hồ sơ vụ án điện tử vì thế không chỉ là một phần mềm. Đó còn là bước chuyển về tư duy quản lý, phương thức làm việc và năng lực làm chủ công nghệ của lực lượng Công an Lai Châu. Từ một nhu cầu thực tiễn, một giải pháp do chính cán bộ, chiến sĩ nghiên cứu, xây dựng đang từng bước trở thành nền tảng hỗ trợ công tác điều tra, quản lý và chỉ huy, góp phần xây dựng lực lượng Công an chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong kỷ nguyên số.