Công nghệ mở đường cho tăng trưởng khu vực tư nhân

Doanh nghiệp tư nhân với bài toán đổi mới công nghệ, tăng năng suất

Tại Hội nghị Trung ương 3, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển, từ tăng trưởng dựa nhiều vào việc mở rộng các yếu tố đầu vào sang phát triển dựa trên năng suất, tri thức, công nghệ và con người. Đóng góp khoảng 50% GDP cả nước, khu vực kinh tế tư nhân chính là lực lượng tiên phong trong cuộc chuyển mình này. Tuy nhiên, hành trình từ "gia công giá rẻ" sang "sáng tạo công nghệ" là con đường dài đầy gian truân, đòi hỏi những chính sách hỗ trợ thực chất để tạo động lực phát triển theo chiều sâu.

Nhiều năm trước, câu chuyện của phần lớn doanh nghiệp tư nhân Việt Nam chỉ xoay quanh hai chữ "gia công": Tận dụng nhân công giá rẻ và khai thác nguyên liệu thô. Vài năm trở lại đây, nhận thức đã khác, theo hướng muốn có đơn hàng lớn từ đối tác nước ngoài, nhiều đơn vị phải đầu tư công nghệ hiện đại và quản trị tiên tiến. Thế nhưng từ mong muốn đến thực tế sản xuất lại là một khoảng cách không nhỏ và bài toán về vốn là "rào cản" đầu tiên phải vượt qua.

Giải xong bài toán vốn, doanh nghiệp lại đụng tiếp "bức tường" đầu ra cho sản phẩm. Sức tiêu thụ thị trường nội địa còn khiêm tốn. Năng lực sản xuất dù nâng lên nhưng doanh nghiệp chưa thể làm quy mô lớn để hạ giá thành, dẫn đến lép vế ngay trên sân nhà trước các đối thủ nước ngoài - những đơn vị vốn đã nằm sẵn trong chuỗi liên kết FDI khép kín.

Ông Nguyễn Thế Trung - Thành viên Hội đồng tư vấn Quốc gia của Ban chỉ đạo Nghị quyết 57 cho biết: "Nhanh chóng tận dụng được thời gian vàng này để đưa ngay những công nghệ mới vào thì chúng ta hoàn toàn có chỗ để đi ra thị trường trong nước cũng như quốc tế, nhưng mà để làm việc đấ lại khó ở chỗ năng lực của các doanh nghiệp trong nước chưa tiếp cận những chuyện này tốt. Cho nên chúng tôi nghĩ nhà nước cần là khách hàng đầu tiên đưa ra những chủ trương mua sắm để giúp cho các đơn vị có thể làm ra được những sản phẩm không chỉ cạnh tranh được tại đất nước mình có thể đi ra trường quốc tế".

Năng lực đổi mới sáng tạo còn hạn chế

Với gần 830.000 doanh nghiệp đang hoạt động, chiếm tới trên 96% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động có hiệu quả trên toàn quốc, khu vực doanh nghiệp tư nhân tiếp tục giữ vai trò chủ đạo về số lượng. Tuy nhiên, năng lực về đổi mới sáng tạo và nghiên cứu phát triển của các doanh nghiệp tư nhân chưa tương xứng với tiềm năng và cần có sự đột phá theo hướng tập trung đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất.

Cả nước hiện có hơn 85.000 doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ, trong đó gần 93% là doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, chỉ khoảng 8,8% doanh nghiệp tư nhân đưa ra sản phẩm hoặc dịch vụ mới; 6,2% có bộ phận hoặc nhân sự chuyên trách về đổi mới sáng tạo; tỷ lệ hợp tác với viện nghiên cứu, trường đại học chỉ đạt 3,9%.

Đáng chú ý, tỷ lệ chi cho nghiên cứu & phát triển của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 0,5% - 1% doanh thu , thấp hơn nhiều so với mức 3% - 5% của các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia, Hàn Quốc.

Hỗ trợ kịp cho doanh nghiệp tư nhân đổi mới công nghệ

Tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân phát triển theo chiều sâu, tập trung vào đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp là định hướng đã được đề ra trong nhiều văn bản pháp lý. Tuy nhiên, hỗ trợ thế nào cho đúng, trúng và kịp thời là vấn đề cần đặt lên hàng đầu.

Đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất là bắt buộc nhưng với trên 97% doanh nghiệp có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, họ không thể đơn độc tự làm. Muốn đi đường dài cần có một chiến lược tổng thể: Nhà nước kiến tạo - Doanh nghiệp mạnh dạn bứt phá - công tư đồng hành cùng phát triển.

Ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho biết: "Nhà nước không thể làm thay doanh nghiệp được, dứt khoát không làm thay nhưng nhà nước có thể tạo được và phải tạo được điều kiện thuận lợi để cho doanh nghiệp tiếp cận vốn trung và dài hạn, được hỗ trợ thiết bị khoa học công nghệ đúng thứ mà doanh nghiệp cần có. Điều thứ ba nữa là hỗ trợ phải đúng cái thời điểm".

Cùng với máy móc phải có con người điều khiển. Muốn vận hành dây chuyền hiện đại, không thể dùng tư duy cũ hay giáo trình "đóng khung" hàng chục năm qua mà rất cần có sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà trường với doanh nghiệp.

Về dài hạn, nền kinh tế rất cần những "cánh chim đầu đàn" là các Tập đoàn tư nhân quy mô lớn đóng vai trò hạt nhân dẫn dắt, kéo theo các doanh nghiệp vừa và nhỏ để hình thành nên một hệ sinh thái đổi mới công nghệ hoàn chỉnh.

Điểm nghẽn về thể chế đã được gỡ bỏ nhưng quan trọng hơn cả là hiệu quả thực thi.

Thêm lực đẩy cho đổi mới sáng tạo

Những năm qua, Nhà nước đã có nhiều chính sách ưu đãi để doanh nghiệp tư nhân đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ và khoa học. Điển hình như doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp hàng năm để lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp, được tính vào chi phí được trừ để xác định thu nhập chịu thuế đối với chi phí nghiên cứu và phát triển bằng 200% chi phí thực tế.

Hiện nay, Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đang được Bộ Tài chính sửa đổi toàn diện cũng đặt trọng tâm sửa đổi, bổ sung các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số...

Kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài FDI đang tạo thành "kiềng ba chân" giữ vững đà tăng trưởng của Việt Nam.

Trong làn sóng toàn cầu hóa và kỷ nguyên số, đầu tư cho công nghệ không còn là một "lựa chọn thích thì làm", mà đã trở thành điều kiện sinh tồn. Chỉ khi cởi bỏ được những nút thắt về vốn, thị trường và thể chế, khối doanh nghiệp tư nhân mới có thể thực sự tự tin "đi tắt đón đầu", gánh vác sứ mệnh đưa nền kinh tế bước vào chu kỳ phát triển mới.