Cuộc chiến pháp lý với AI của loạt sao

Ngày càng nhiều nghệ sĩ trở thành nạn nhân của làn sóng "mượn mặt" bằng công nghệ AI của các phim cực ngắn. Các sản phẩm có thể tái tạo hình ảnh người nổi tiếng với mức độ chính xác cao khiến công chúng nhầm lẫn và tạo ra lợi nhuận. Đây là một điểm nóng mới của vi phạm hình ảnh cá nhân, đặt ra thách thức lớn cho pháp lý và công tác quản lý nội dung trong kỷ nguyên số.

Thời gian gần đây, nhiều nghệ sĩ nổi tiếng liên tục gặp phải tình trạng bị sử dụng hình ảnh trái phép, đặc biệt trong các sản phẩm ứng dụng công nghệ AI. Trường hợp của Địch Lệ Nhiệt Ba là một ví dụ tiêu biểu. Theo thông tin từ Tòa án internet Bắc Kinh, tháng 3/2026, một đơn vị sản xuất phim ngắn đã dùng công nghệ deepfake để tạo ra nhân vật có khuôn mặt rất giống nữ diễn viên này. Điều này khiến khán giả hiểu nhầm cô tham gia diễn xuất. Tòa án xác định, chỉ cần hình ảnh được tạo ra có tính nhận diện cao như đường nét khuôn mặt, biểu cảm, thần thái đủ để công chúng liên tưởng đến một nghệ sĩ cụ thể thì dù không hoàn toàn giống, vẫn cấu thành hành vi xâm phạm quyền hình ảnh cá nhân. Kết quả, cả đơn vị sản xuất và nền tảng phát hành đều bị buộc xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại. Phán quyết đã chính thức có hiệu lực.

Sau vụ việc này, những trường hợp tương tự tiếp tục xuất hiện. Ngày 20/3 vừa qua, công ty của Dương Tử tuyên bố một phim ngắn AI đã tự ý sử dụng đặc điểm khuôn mặt của cô trong bộ phim Sau khi sống lại, ta trở thành vợ của hộ thần mà không xin phép. Phía nghệ sĩ đã ủy quyền luật sư thu thập chứng cứ và tiến hành truy cứu trách nhiệm. Dù chỉ xuất hiện trong một số phân đoạn, nhưng theo giới luật, yếu tố quyết định không phải là quy mô hay lợi nhuận, mà là mức độ "có thể nhận diện".

Trong khi đó, Tiêu Chiến cũng bị phát hiện xuất hiện trong nhiều nội dung AI dưới dạng gương mặt nhân vật có nhiều nét giống, thậm chí có trường hợp bị gán vào vai phản diện trong các phim Kinh hoa phong vân, Thanh hoan vũ, Huyền thoại Tây Tạng... Các chuyên gia pháp lý cảnh báo, nếu hành vi nhằm mục đích thương mại và gây hậu quả nghiêm trọng, có thể đối mặt với mức xử lý hình sự, tối đa lên tới 10 năm tù.

Bên cạnh AI, các hình thức xâm phạm quyền chân dung truyền thống vẫn tiếp diễn. Tháng 3 vừa qua, ba doanh nghiệp tại TP Trịnh Châu bị tòa án xác định đã sử dụng trái phép hình ảnh của Vương Nhất Bác để quảng bá sản phẩm. Các đơn vị này buộc phải xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại. Ngoài ra, những nghệ sĩ như Văn Chương hay Diêu Địch dù đã ít xuất hiện sau các bê bối đời tư vẫn bị lợi dụng hình ảnh trong các nội dung kém chất lượng để câu kéo người xem.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là tính ẩn danh và tinh vi của công nghệ AI như dùng thủ thuật "che một phần khuôn mặt", đổi tên nhân vật nhằm lách kiểm duyệt, nhưng thực chất vẫn khai thác sức hút từ người nổi tiếng. Một số nhà sản xuất sử dụng kỹ thuật "chuyển đổi khuôn mặt sang hoạt hình rồi tái tạo lại thành người thật" để né kiểm duyệt. Những trường hợp khác cố tình "trộn" đặc điểm của nhiều ngôi sao, tạo ra các gương mặt "lai ghép" khó xác định nguồn gốc. Ví dụ, các nghệ sĩ AI như Tần Lăng Nhạc hay Lâm Tịch Nhan từng bị cho là mang nét giống nhiều diễn viên trẻ như Triệu Kim Mạch hay Trương Tử Phong. Không chỉ hình ảnh, vấn đề xâm phạm giọng nói cũng nổi lên. Nhiều diễn viên lồng tiếng nổi tiếng như Diệp Thanh hay Quý Quan Lâm đã lên tiếng về việc giọng nói của họ bị AI sao chép, tạo thành chuỗi "thu thập - tạo dựng - kiếm tiền" đầy rủi ro pháp lý.

Dù tòa án đã nhấn mạnh nghĩa vụ kiểm duyệt, nhưng thực tế cho thấy nhiều nền tảng chỉ ẩn nội dung vi phạm thay vì gỡ bỏ hoàn toàn. Phán quyết có hiệu lực của tòa án lần này được xem là cột mốc quan trọng, góp phần thiết lập ranh giới rõ ràng cho toàn ngành. Thông điệp được đưa ra không chỉ dành cho các nhà sản xuất nội dung mà còn cho cả nền tảng phát hành: công nghệ phải phục vụ sáng tạo, không thể trở thành công cụ xâm phạm pháp luật và quyền nhân thân. Với khán giả, đây cũng là bước thanh lọc cần thiết. Thị trường phim ngắn trong tương lai được kỳ vọng sẽ dần rời xa những sản phẩm "giả ngay từ cái nhìn đầu tiên", quay trở lại giá trị cốt lõi là nội dung và sự tôn trọng bản quyền.