Cuộc đua AI trước những điểm nghẽn hạ tầng

Làn sóng phản đối hạ tầng AI tại châu Âu

Trong khi các tập đoàn công nghệ đang đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo, ở chiều ngược lại làn sóng phản đối lại đang lan rộng tại châu Âu. Hàng chục hoạt động phản đối trung tâm dữ liệu đang được lên kế hoạch trong tháng 11, với những lo ngại về mức tiêu thụ điện, nước và tác động tới môi trường sống.

Ngày 6/11, một cuộc biểu tình đã diễn ra tại khu vực xây dựng trung tâm dữ liệu của Microsoft ở Amsterdam, Hà Lan. Theo Reuters, khoảng 100 người đã tiến vào công trường, một số người treo biểu ngữ và bày tỏ quan ngại về tác động của các dự án hạ tầng công nghệ quy mô lớn. Lực lượng chức năng đã có mặt để bảo đảm an ninh tại khu vực.

Ông Sam Van Der Beek - Người dân Hà Lan nói: "Chúng tôi phản đối toàn bộ hệ thống hạ tầng AI đang chiếm dụng không gian đô thị, sử dụng tài nguyên và gây tổn hại cho hành tinh này".

Không chỉ tại Hà Lan, trong tháng 11, hơn 70 hoạt động bày tỏ quan điểm liên quan đến phát triển trung tâm dữ liệu được lên kế hoạch tại 15 quốc gia châu Âu, trong đó có Scotland.

Các ý kiến từ cộng đồng chủ yếu tập trung vào nhu cầu sử dụng điện, nước, quỹ đất và khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng hiện hữu. Đây cũng là những yếu tố ngày càng được chú trọng trong quá trình quy hoạch và triển khai các dự án công nghệ quy mô lớn.

Ở chiều ngược lại, việc mở rộng trung tâm dữ liệu đóng vai trò quan trọng trong đáp ứng nhu cầu điện toán, thúc đẩy ứng dụng AI và phát triển kinh tế số.

Bài toán đặt ra vì thế không chỉ là mở rộng công suất, mà còn là bảo đảm nguồn lực, hoàn thiện quy hoạch và hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp với cộng đồng. Khả năng giải quyết những yêu cầu này sẽ ảnh hưởng đến tiến độ triển khai, chi phí và hiệu quả đầu tư hạ tầng AI trong những năm tới.

Điểm nghẽn hạ tầng AI

Những phản ứng từ cộng đồng đang đặt thêm thách thức cho việc mở rộng hạ tầng AI. Nhưng phía sau câu chuyện môi trường và tài nguyên còn là một bài toán kinh tế: Khi các trung tâm dữ liệu đứng trước sự phản đối, thậm chí không thể phát triển đúng tiến độ, thì những khoản đầu tư khổng lồ vào AI sẽ chịu sức ép ra sao?

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, điện năng tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu toàn cầu dự kiến tăng gần gấp đôi, lên khoảng 950 tỷ kWh vào năm 2030. Nhu cầu AI tăng nhanh, nhưng khả năng cung ứng điện và mở rộng lưới điện lại không dễ dàng theo kịp.

IEA cảnh báo khoảng 20% công suất trung tâm dữ liệu dự kiến xây dựng trên toàn cầu đến năm 2030 có nguy cơ chậm kết nối lưới điện. Tại các nền kinh tế phát triển, việc xây dựng đường dây truyền tải mới có thể mất từ 4 đến 8 năm.

Theo hãng tư vấn JLL, chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu bình quân toàn cầu năm 2026 dự kiến đạt 11,3 triệu USD cho mỗi MW công suất, chưa kể đất đai và thiết bị công nghệ. Riêng trang bị hạ tầng điện toán AI có thể tốn thêm tới 25 triệu USD mỗi MW.

Khi dự án chậm vận hành, vốn đầu tư bị giam lâu hơn, chi phí tài chính có thể gia tăng, còn doanh thu bị trì hoãn. Điều này khiến nhà đầu tư phải đánh giá lại triển vọng sinh lời, không chỉ của các trung tâm dữ liệu mà cả những doanh nghiệp cung cấp chip và thiết bị AI.

Bài toán niềm tin của nhà đầu tư

Những thách thức về hạ tầng chỉ là một phần trong bài toán ngày càng phức tạp của cuộc đua AI. Bên cạnh áp lực chi phí và hiệu quả đầu tư, những thay đổi về môi trường chính sách cũng đang khiến giới đầu tư phải xem xét lại kỳ vọng tăng trưởng của lĩnh vực này.

Đặc biệt, sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, những lo ngại mới đã góp phần châm ngòi cho làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ, với tác động lan rộng sang cả thị trường châu Á.

Phiên giao dịch ngày 5/11 tại Phố Wall. Chỉ số Nasdaq lao dốc 5,52%, mức giảm mạnh nhất trong 19 tháng, chính thức bước vào vùng điều chỉnh kỹ thuật. Cổ phiếu Nvidia mất hơn 9%, trong khi chỉ số bán dẫn Philadelphia giảm hơn 12%. Khoảng 3.000 tỷ USD vốn hóa của các doanh nghiệp thuộc S&P 500 bị xóa sổ chỉ trong một phiên.

Nguyên nhân trực tiếp khiến nhà đầu tư lo ngại là kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, với chiến thắng của đảng Dân chủ làm gia tăng khả năng siết quản lý các dự án hạ tầng AI, đặc biệt tại những địa phương đang phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu.

Ông Adam Turnquist - Chiến lược gia trưởng về tài sản đa loại, Tập đoàn LPL Financial cho biết: "Nasdaq tập trung nhiều cổ phiếu công nghệ, gần như là tâm điểm của làn sóng đầu tư AI. Thị trường đang đánh giá lại những kỳ vọng đối với việc mở rộng hạ tầng AI tại các trung tâm dữ liệu".

Làn sóng bán tháo nhanh chóng lan sang châu Á. Tại Hàn Quốc, chỉ số KOSPI có thời điểm giảm tới 8,8% trong phiên 6/11, buộc sở giao dịch phải tạm ngừng giao dịch trong 20 phút. Kết phiên, KOSPI giảm 6,02%; cổ phiếu Samsung Electronics mất 6,4%, còn SK Hynix giảm 10,4%.

Tuy nhiên, giới phân tích cũng cảnh báo thị trường có thể đang phản ứng quá mức trước những rủi ro chính sách chưa thực sự thành hiện thực.

Ông Joe Mazzola - Chiến lược gia về giao dịch, Tập đoàn Charles Schwab cho biết: "Thông thường, thị trường phản ứng thái quá trước, rồi sau đó mới dần bình tĩnh trở lại. Rất khó để bắt đáy khi giá đang lao dốc. Nhưng một số lĩnh vực bị bán quá mức có thể phục hồi trong những ngày sau đó".

Những biến động này không có nghĩa nhu cầu AI đã suy yếu. Nhưng chúng cho thấy nhà đầu tư ngày càng nhạy cảm với khả năng các khoản đầu tư khổng lồ vào hạ tầng AI không thể được triển khai và tạo ra lợi nhuận nhanh như kỳ vọng.