Đài THVN tham vấn Bộ tiêu chí và hướng dẫn thực hành truyền hình, nội dung số nhạy cảm và đáp ứng giới

Ban Chuyên đề khoa giáo - Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp cùng Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) đã tổ chức Hội thảo tham vấn "Bộ tiêu chí và Hướng dẫn thực hành truyền hình và nội dung số nhạy cảm và đáp ứng giới". Hội thảo là dịp lắng nghe các góc nhìn chuyên môn và thực tiễn để hoàn thiện một công cụ có thể sử dụng trong hoạt động sản xuất, biên tập và quản lý nội dung.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo, nhà báo Nguyễn Thu Hà, Trưởng Ban Chuyên đề - Khoa giáo, VTV và bà Nguyễn Việt Lan, Trưởng ban Truyền thông, đại diện UNDP, nhấn mạnh vai trò của truyền thông có trách nhiệm trong việc nâng cao nhận thức và thúc đẩy bình đẳng giới.

Theo nhà báo Nguyễn Thu Hà, dù công tác tuyên truyền về bình đẳng giới đã được thực hiện bền bỉ trong nhiều năm, lĩnh vực truyền hình vẫn thiếu những công cụ cụ thể để đo lường và đánh giá hiệu quả thực hành. Khảo sát thực tế cho thấy, phụ nữ chỉ chiếm khoảng 15% khách mời trong các chương trình chính luận, phản ánh sự mất cân bằng về tiếng nói và mức độ hiện diện của nữ giới trên truyền thông.

Từ thực tiễn đó, việc xây dựng Bộ tiêu chí báo chí nhạy cảm, đáp ứng giới được kỳ vọng tạo bước chuyển từ nhận thức sang hành động, từ những nguyên tắc chung sang các tiêu chí cụ thể, thiết thực và khả thi. Bộ tiêu chí hỗ trợ người làm báo lồng ghép góc nhìn giới trong từng khâu nghiệp vụ, từ lựa chọn đề tài, nhân vật, khách mời đến biên tập ngôn từ, hình ảnh và phân phối nội dung trên các nền tảng truyền hình, số.

Nhà báo Nguyễn Thu Hà cho biết, Bộ tiêu chí được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định, quy tắc và định hướng phát triển của VTV, tham chiếu chuẩn mực quốc tế, đồng thời tham vấn chuyên gia để bảo đảm phù hợp với đặc thù hoạt động báo chí. Việc triển khai không nhằm áp dụng máy móc tỷ lệ nam - nữ hay tạo thêm thủ tục cho người làm nghề, mà hướng tới những thay đổi thực chất trong tư duy và quy trình sản xuất nội dung.

Trước mắt, Bộ tiêu chí dự kiến được triển khai tại Ban Chuyên đề - Khoa giáo, tích hợp vào quy trình sản xuất, biên tập, kiểm duyệt và đào tạo. Trên cơ sở đánh giá hiệu quả, đơn vị sẽ báo cáo, đề xuất phương án nhân rộng trong toàn Đài và hệ thống báo chí.

Ở góc độ hợp tác phát triển, bà Nguyễn Việt Lan nhấn mạnh vai trò của báo chí, truyền thông trong thúc đẩy bình đẳng giới, đặc biệt là xóa bỏ định kiến về năng lực lãnh đạo của phụ nữ. Dẫn chứng thực tế cho thấy, dù Việt Nam đạt kết quả đáng ghi nhận với 30% đại biểu Quốc hội là nữ, định kiến giới vẫn tồn tại khi có tới 67% người được khảo sát cho rằng nam giới lãnh đạo tốt hơn. Trên phạm vi toàn cầu, phụ nữ chỉ xuất hiện trong 26% tin tức và phần lớn được phản ánh với vai trò nạn nhân thay vì chuyên gia.

Bà Việt Lan cũng chia sẻ về chiến dịch truyền thông đồng hành cùng kỳ bầu cử tháng 3 vừa qua, với sự phối hợp giữa VTV và các đối tác, thu hút hơn 4 triệu khán giả. Theo bà, VTV không chỉ truyền thông về bình đẳng giới mà còn chủ động thực hành, khẳng định năng lực lãnh đạo của phụ nữ, góp phần thay đổi nhận thức xã hội. Bà đánh giá việc xây dựng Bộ tiêu chí là bước tiếp nối nỗ lực chuẩn hóa đạo đức nghề nghiệp báo chí, hướng tới nâng cao chất lượng đưa tin trên các loại hình truyền thông truyền thống và truyền thông số.

Tại hội thảo, nhà báo Phạm Nhung, đại diện nhóm xây dựng tài liệu, trình bày báo cáo giới thiệu Bộ tiêu chí, phương pháp xây dựng, kết quả đo đường cơ sở và mục tiêu cải thiện. TS. Khuất Thu Hồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS), chia sẻ về quá trình nghiên cứu, xây dựng tài liệu và định hướng triển khai. Dự thảo Bộ tiêu chí được xây dựng nhằm hỗ trợ đội ngũ làm truyền hình và nội dung số đưa góc nhìn giới vào các quyết định nghề nghiệp trong toàn bộ quy trình sản xuất, từ lựa chọn đề tài, xây dựng góc tiếp cận, tìm kiếm nguồn tin, phỏng vấn, ghi hình đến biên tập, phát sóng và phân phối trên các nền tảng số.

Theo định hướng của tài liệu, truyền thông nhạy cảm và đáp ứng giới không chỉ dừng lại ở sự hiện diện của phụ nữ và nam giới trong các sản phẩm, mà còn chú trọng cách mỗi người được thể hiện, tiếng nói có được lắng nghe, chuyên môn và năng lực có được ghi nhận hay không. Qua đó, góp phần hạn chế những khuôn mẫu, định kiến và cách thể hiện có thể tạo ra bất bình đẳng hoặc gây tổn hại.

Bộ tiêu chí cũng nhấn mạnh việc xem xét yếu tố giới cần được thực hiện linh hoạt, phù hợp với chủ đề, thể loại và bối cảnh của từng sản phẩm, tránh đưa yếu tố giới vào một cách gượng ép. Khi giới có ý nghĩa đối với câu chuyện, người làm truyền thông cần chủ động nhận diện, phản ánh những khác biệt về trải nghiệm, nhu cầu, cơ hội, trách nhiệm và tác động.

Bên cạnh nội dung sản phẩm, dự thảo còn đề cập đến các khía cạnh trong tổ chức và quy trình sản xuất như cơ hội nghề nghiệp bình đẳng, phát triển năng lực đội ngũ, trách nhiệm quản lý, mở rộng nguồn tin và lựa chọn nhân vật. Các nguyên tắc về ngôn ngữ công bằng, tôn trọng phẩm giá, quyền riêng tư, bảo đảm an toàn và không gây tổn hại cũng được xác định là những yêu cầu quan trọng trong thực hành nghề nghiệp.

Trong phiên tham vấn, đại diện Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ VTV và TS. BS. Nguyễn Thu Giang, Phó Viện trưởng Viện Phát triển Sức khỏe Cộng đồng, đã đưa ra nhiều ý kiến đóng góp đối với dự thảo. Phần thảo luận mở tập trung vào những vấn đề thực tiễn trong quá trình sản xuất, biên tập và phân phối nội dung truyền hình, nội dung số; chia sẻ kinh nghiệm tác nghiệp nhằm bảo đảm tính chính xác, khách quan, đa dạng và trách nhiệm của sản phẩm.

Những ý kiến tại hội thảo là cơ sở để nhóm xây dựng tài liệu tiếp thu, rà soát và hoàn thiện dự thảo. Phát biểu kết luận, nhà báo Nguyễn Thu Hà ghi nhận các ý kiến đóng góp của đại biểu, đồng thời khẳng định ý nghĩa của quá trình tham vấn trong việc hoàn thiện tài liệu, hướng tới khả năng áp dụng phù hợp với thực tiễn sản xuất nội dung.

Hội thảo góp phần tạo cơ sở thúc đẩy thực hành truyền hình và nội dung số nhạy cảm, đáp ứng giới, đồng thời nâng cao chất lượng truyền thông, hướng tới môi trường báo chí chuyên nghiệp, trách nhiệm và đóng góp tích cực vào mục tiêu bình đẳng giới.