Đầu tư cho kinh tế bền vững trong ngành sữa: Mô hình liên kết giữa Việt Nam, EU và Ireland

Chính sách thương mại nông nghiệp hướng tới sự phát triển bền vững của Liên minh Châu Âu

Liên minh Châu Âu (EU) hiện không chỉ nổi tiếng với những di sản văn hóa truyền thống mà còn là một trong những khu vực xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, với nền nông nghiệp dựa trên các tiêu chuẩn an toàn sinh học và kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt. Trong chiến lược hợp tác đối ngoại, EU luôn đặc biệt coi trọng việc thúc đẩy các hiệp định thương mại song phương và xây dựng mối quan hệ kinh tế lâu dài với khu vực Đông Nam Á năng động, trong đó Việt Nam là một đối tác chiến lược trọng điểm.

Nhằm hiện thực hóa tầm nhìn này, EU đã đồng tài trợ chiến dịch xúc tiến thương mại mang tên "Sản phẩm Sữa Châu Âu – Ireland, Nơi Thiên Nhiên Giao Thao cùng Khoa Học". Chiến dịch trị giá 3,2 triệu EUR này do Ủy ban Thực phẩm Ireland (Bord Bia) trực tiếp điều hành, với mục tiêu củng cố chuỗi cung ứng dinh dưỡng tại châu Á. Dự án không chỉ giúp các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn nguyên liệu đạt chuẩn chất lượng châu Âu mà còn mở ra cơ hội hợp tác phát triển sản phẩm chung và chuyển giao kỹ thuật sâu rộng.

Sức mạnh kinh tế từ lộ trình sữa bền vững và các doanh nghiệp chăn nuôi quy mô hộ gia đình

Ngành sữa là danh mục xuất khẩu thực phẩm lớn nhất của Ireland, đạt giá trị kim ngạch khổng lồ 6,4 tỷ EUR vào năm 2024 và xuất khẩu tới hơn 140 thị trường thế giới. Theo báo cáo phân tích kinh tế của Ernst & Young (EY) được sử dụng trong tài liệu chiến lược của Hiệp hội Công nghiệp Sữa Ireland (DSI/Ibec), ngành sữa Ireland tạo ra tổng giá trị sản lượng lên tới 17,6 tỷ EUR, đóng góp khoảng 4 tỷ EUR giá trị gia tăng cho nền kinh tế của quốc gia này. Ngành này bảo đảm sinh kế bền vững cho gần 17.000 gia đình nông dân và tạo ra hơn 54.000 việc làm toàn thời gian tại các vùng nông thôn với quỹ lương 1,7 tỷ EUR.

Mặc dù sở hữu những con số ấn tượng, ngành sữa Ireland cũng đang đối mặt với những thách thức nội tại to lớn. Khó khăn đầu tiên đến từ cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu do những bất ổn địa chính trị gần đây. Để tạo ra các sản phẩm sữa khô tinh khiết như sữa bột, đạm whey hay casein từ dòng sữa ban đầu, các nhà máy chế biến phải sử dụng một lượng nhiệt và điện năng khổng lồ cho quy trình sấy phun. Chi phí nhiên liệu leo thang tạo ra áp lực tài chính rất lớn lên biên lợi nhuận của toàn ngành. Thêm vào đó, áp lực bảo vệ môi trường ngày càng gắt gao khi ngành nông nghiệp chiếm gần 40% tổng lượng khí thải nhà kính của Ireland, trong đó một nửa đến từ ngành sữa. Đồng thời, thách thức về thế hệ kế cận cũng xuất hiện khi những người trẻ có xu hướng dịch chuyển khỏi nông thôn và không còn mặn mà với công việc nông trại truyền thống.

Trước những rào cản này, đầu tháng 7 vừa qua, Lộ trình Sữa Bền vững (Pathway for Sustainable Dairy) do Hiệp hội Công nghiệp Sữa Ireland (DSI) công bố đã đưa ra những chiến lược thích ứng linh hoạt. Để giải quyết bài toán môi trường và thu hút lao động trẻ, các doanh nghiệp chế biến sữa lớn của Ireland đang đầu tư xanh tới 35 triệu EUR mỗi năm để khuyến khích và trao tặng cho các nông dân áp dụng các biện pháp chăn nuôi bền vững. Đến nay, hơn 90% sản lượng sữa thô của Ireland đã được bảo hộ bởi các chương trình đầu tư xanh này.

Trong đó, tập đoàn Kinisla là một minh chứng điển hình về sự kế thừa và đổi mới sáng tạo trong ngành. Với doanh thu 1,4 tỷ EUR và hơn 1.600 nhân viên, Kinisla vận hành mô hình tích hợp dọc khép kín "từ trang trại đến bàn ăn", liên kết chặt chẽ với 2.800 trang trại gia đình vệ tinh. Được tách ra từ Kerry Dairy Ireland (mảng sữa thuộc tập đoàn Kerry Group) vào tháng 5/2026 sau khi được trả về cho nông dân kiểm soát 70% sở hữu qua Kerry Co-Op, Kinisla đã thừa hưởng toàn bộ nền tảng R&D hiện đại và không ngừng cải tiến sản phẩm.

Một ví dụ tiêu biểu cho nỗ lực đa dạng hóa của Kinisla là dòng sản phẩm cheese string (phô mai dây). Đây là một giải pháp tiện lợi, vừa giữ trọn vẹn dưỡng chất tự nhiên từ sữa ăn cỏ, vừa được tạo hình sáng tạo để thu hút sự yêu thích của trẻ em. Nhờ khả năng liên tục đổi mới, Kinisla đã đưa các giá trị dinh dưỡng cao từ sữa đến với người tiêu dùng toàn cầu dưới dạng thức tiện lợi, mới mẻ nhất mà vẫn tuân thủ các cam kết xanh khắt khe của chương trình "Evolve Regendairy" và chứng nhận quốc gia Origin Green.

Tính thích ứng của ngành sữa Ireland còn thể hiện qua sự liên kết chặt chẽ giữa học thuật và công nghiệp. Trường Khoa học Thực phẩm và Dinh dưỡng thuộc Đại học UCC đã phối hợp với Viện nghiên cứu Teagasc thực hiện các đề tài nghiên cứu thạc sĩ và tiến sĩ nhằm thiết kế phô mai dành riêng cho người tiêu dùng châu Á. Khảo sát thực tế trên nhóm sinh viên châu Á học tập tại trường giúp các nhà khoa học phát hiện ra thị hiếu ưa chuộng phô mai có kết cấu mềm hơn và hương vị dịu nhẹ hơn. Từ đó, họ đã phát triển thành công những dòng phô mai Cheddar mới có bổ sung các phụ gia thực phẩm tự nhiên để thay đổi kết cấu, đáp ứng hoàn hảo khẩu vị bản địa.

Việt Nam – Điểm sáng chiến lược trong hành trình hợp tác song phương

Sự thấu hiểu thị hiếu tiêu dùng đã mở đường cho các sản phẩm sữa châu Âu từ Ireland dần xuất hiện tại thị trường Việt Nam. Hiện nay, châu Á chiếm khoảng 11% tỷ trọng xuất khẩu sữa của Ireland, trong đó tổng kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc, Singapore và Việt Nam đã vượt ngưỡng 440 triệu EUR trong năm 2024. Bà Tara Bane, Quản lý ngành hàng Bơ sữa, Ủy ban Thực phẩm Ireland (Bord Bia) cho biết: "Riêng tại thị trường Việt Nam, giá trị nhập khẩu sữa từ Ireland năm 2025 đã ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc 20%, đạt kỷ lục hơn 33 triệu EUR. Việt Nam cũng là một trong những quốc gia tiêu thụ bơ và phô mai kiểu Âu cao nhất tại Đông Nam Á, phản ánh sự tương thích lớn về văn hóa ẩm thực."

Năm nay đánh mốc kỷ niệm 10 năm phái đoàn thương mại chính phủ đầu tiên của Ireland đến Việt Nam để tổ chức Hội thảo Hợp tác Sữa tại Hà Nội. Việt Nam cũng là quốc gia Đông Nam Á duy nhất vinh dự góp mặt trong cả hai chương trình xúc tiến sữa liên tiếp của Bord Bia tại châu Á.

Nắm bắt tiềm năng bùng nổ của ngành dịch vụ ăn uống, các chuỗi trà sữa và đồ ăn nhẹ tại Việt Nam, Tirlán – tập đoàn chế biến sữa lớn nhất Ireland, xử lý tới 1/3 sản lượng sữa thô của Ireland (đạt 3 tỷ lít thô tại 11 nhà máy) – đang tích cực mở rộng sự hiện diện thương mại tại Việt Nam. Tirlán cũng là nhà sản xuất phô mai Cheddar lớn nhất châu Âu và là nhà sản xuất đạm váng sữa tinh khiết (whey protein isolate) lớn thứ hai tại EU, hiện tập đoàn này đang tăng cường hợp tác sâu rộng với các đối tác Việt Nam để cung cấp các giải pháp phô mai, bột sữa và nguyên liệu yến mạch chất lượng cao, thiết lập nhịp cầu giao thương bền chặt giữa Việt Nam, EU và Ireland.

*Nội dung này được tài trợ bởi Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, các quan điểm và ý kiến được nêu hoàn toàn là của riêng tác giả, không phản ánh lập trường của EU hay Cơ quan Điều hành Nghiên cứu châu Âu (REA). Liên minh châu Âu và cơ quan cấp vốn không chịu trách nhiệm về các nội dung này.