Đầu tư công quý I/2026: "Cú hích" 110 nghìn tỷ đồng, tăng trưởng kỷ lục 44,6%

Sự chuyển dịch về "chất"

Tính đến hết tháng 3/2026, bức tranh đầu tư công tại Việt Nam ghi nhận những tín hiệu khởi sắc chưa từng có. Theo dữ liệu mới nhất từ Bộ Tài chính, chi đầu tư phát triển trong quý I đã trở thành điểm sáng rực rỡ nhất trong các khoản chi ngân sách nhà nước. Tổng giá trị giải ngân đạt xấp xỉ 110,3 nghìn tỷ đồng, tương ứng với mức tăng trưởng 44,6% so với cùng kỳ năm 2025.

Nếu so sánh về giá trị tuyệt đối, con số này cao hơn cùng kỳ năm ngoái khoảng 30 nghìn tỷ đồng. Đây là một kết quả mang tính đột phá, bởi thông thường quý I luôn là giai đoạn "khởi động" chậm chạp do vướng mắc về thủ tục chuyển nguồn và hoàn thiện hồ sơ thầu. Tuy nhiên, trong năm 2026, quy luật này đã bị phá vỡ nhờ sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ và việc triển khai sớm các danh mục dự án trọng điểm quốc gia.

Việc giải ngân đạt 11% kế hoạch năm mà Thủ tướng Chính phủ giao cho thấy một sự thay đổi về "chất" trong công tác điều hành. Thay vì dồn áp lực vào những tháng cuối năm, các bộ, ngành và địa phương đã chủ động đưa dòng vốn vào thực địa ngay sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.

Có thể thấy, với mức tăng trưởng ấn tượng 44,6% so với cùng kỳ năm trước, giải ngân đầu tư công trong quý I/2026 khẳng định quyết tâm của Chính phủ trong việc biến đầu tư công thành động lực tăng trưởng dẫn dắt nền kinh tế ngay từ những tháng đầu năm.

Quyết tâm phân bổ và sự chủ động của các địa phương

Sự khởi sắc của giải ngân đầu tư công bắt nguồn từ công tác phân bổ vốn sớm và chi tiết. Tính đến thời điểm này, tổng kế hoạch vốn đã được các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phân bổ chi tiết đạt mức kỷ lục 984,95 nghìn tỷ đồng.

Ghi nhận thực tế cho thấy, nhiều địa phương và đơn vị đã có những bước tiến dài trong việc cải cách thủ tục hành chính. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giám sát tiến độ dự án thời gian thực đã giúp các cấp lãnh đạo nắm bắt sát sao từng mét đường, từng khối bê tông trên công trường. Sự chủ động này không chỉ giúp đẩy nhanh tiến độ thi công mà còn tạo niềm tin cho các nhà thầu về việc thanh quyết toán kịp thời, tránh tình trạng nợ đọng vốn đầu tư.

Trao đổi nhanh với phóng viên, bà Nguyễn Thị Thành, đại diện một doanh nghiệp xây dựng giao thông tại Bắc Ninh chia sẻ: "Trước đây, chúng tôi thường phải chờ đến quý II mới có thể bắt đầu thanh toán khối lượng hoàn thành. Tuy nhiên, năm 2026 này, dòng vốn về nhanh hơn dự kiến. Việc có sẵn nguồn tiền thanh toán giúp doanh nghiệp chủ động trong việc nhập vật tư thô, thuê nhân công và đảm bảo máy móc hoạt động 3 ca liên tục. Sự ổn định về vốn chính là động lực lớn nhất để chúng tôi cam kết vượt tiến độ dự án".

Thách thức từ 41,6 nghìn tỷ đồng chưa "khớp lệnh"

Dù con số tổng thể rất ấn tượng, nhưng bức tranh đầu tư công vẫn tồn tại những gam màu trầm cần xử lý. Theo báo cáo từ Bộ Tài chính tính đến ngày 09/04/2026, vẫn còn 14 bộ và 22 địa phương chưa hoàn thành việc phân bổ hết kế hoạch vốn được giao. Tổng số vốn còn tồn đọng, chưa chi tiết hóa xuống từng dự án là khoảng 41,6 nghìn tỷ đồng.

Nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu nằm ở hai nút thắt chính. Đó là vướng mắc về thủ tục đầu tư: Một số dự án mới đang trong giai đoạn phê duyệt thiết kế kỹ thuật hoặc điều chỉnh tổng mức đầu tư do biến động giá vật liệu xây dựng toàn cầu. Bên cạnh đó, một số đơn vị đang thực hiện rà soát để chuyển nguồn từ những dự án chậm tiến độ sang các công trình có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn, nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng ngân sách.

Bộ Tài chính nhấn mạnh, số vốn 41,6 nghìn tỷ đồng này cần phải được "khơi thông" ngay trong tháng 4 để không làm lỡ nhịp đà tăng trưởng. Các địa phương còn chậm trễ cần quyết liệt hơn nữa trong việc giải quyết tranh chấp giải phóng mặt bằng vốn là "túi mật" của mọi khó khăn trong đầu tư công.

Chị Lê Thu Hằng, người dân sinh sống gần khu vực dự án đường vành đai chia sẻ tâm tư: "Chúng tôi rất mong mỏi các công trình hạ tầng sớm hoàn thiện. Đường xá hoàn thành ngày nào thì việc kinh doanh, buôn bán của người dân thuận tiện ngày đó. Nghe tin giải ngân vốn tăng mạnh, chúng tôi hy vọng các dự án không bị đình trệ vì thiếu tiền, để bộ mặt đô thị sớm thay đổi".

Giải pháp để duy trì "độ nóng" giải ngân

Để duy trì đà tăng trưởng ấn tượng 44,6% và hiện thực hóa mục tiêu giải ngân trên 95% kế hoạch vốn trong năm 2026, các chuyên gia kinh tế nhận định, Việt Nam cần triển khai một giải pháp tổng lực, mang tính đột phá về cả tư duy lẫn hành động. Trong đó, vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương được xem là yếu tố tiên quyết, quyết định sự thành bại của toàn bộ tiến trình. Thực tế cho thấy, ở đâu cấp ủy và lãnh đạo chính quyền quyết liệt, sát sao, ở đó các nút thắt được tháo gỡ kịp thời.

Giải pháp hàng đầu cần được đẩy mạnh là công tác kiểm tra, giám sát trực tiếp tại hiện trường thay vì chỉ dựa trên các báo cáo giấy tờ, cần sát sao giúp nhận diện chính xác các điểm nghẽn về mặt bằng, kỹ thuật hay năng lực nhà thầu để có hướng xử lý tức thời. Đặc biệt, hệ thống quản trị cần xác lập một cơ chế thưởng - phạt nghiêm minh đối với các chủ đầu tư và ban quản lý dự án. Tình trạng "có tiền mà không tiêu được" do sự lơ là hay sợ trách nhiệm phải được xem là một chỉ số đánh giá năng lực cán bộ, từ đó tạo ra động lực tự thân cho các đơn vị trong việc bám sát tiến độ thi công.

Bên cạnh kỷ luật điều hành, tính linh hoạt trong phân bổ vốn đóng vai trò quan trọng để bảo vệ mục tiêu tổng thể quốc gia. Trong một hệ thống quy mô lớn, việc xuất hiện một vài mắt xích yếu do vướng mắc khách quan là điều khó tránh khỏi. Do đó, cơ chế điều chuyển vốn từ những dự án chậm tiến độ sang các công trình có khả năng hấp thụ vốn tốt, các dự án trọng điểm đang vượt tiến độ là giải pháp cứu cánh giúp dòng tiền không bị "đóng băng". Sự luân chuyển thông minh này đảm bảo rằng mỗi đồng ngân sách đều được đưa vào thực địa một cách hiệu quả nhất, tránh lãng phí nguồn lực trong khi nhu cầu vốn tại các dự án cấp thiết vẫn đang rất cao.

Đồng thời, cuộc cách mạng về thủ tục hành chính tại Kho bạc Nhà nước cần được đẩy lên một tầm cao mới thông qua việc đơn giản hóa quy trình kiểm soát chi. Việc đồng bộ hóa 100% dịch vụ công trực tuyến tại các đơn vị thụ hưởng ngân sách không chỉ rút ngắn thời gian luân chuyển hồ sơ mà còn tăng cường tính minh bạch, giảm thiểu các tiếp xúc trực tiếp dễ nảy sinh tiêu cực. Khi quy trình thanh toán được vận hành trơn tru trên nền tảng số, các nhà thầu sẽ có thêm sự tự tin về dòng tiền để duy trì cường độ thi công, tạo nên sức bật mạnh mẽ cho các công trường trên khắp cả nước.

Sự quyết liệt và những kết quả đột phá trong giải ngân vốn đầu tư công ngay từ quý I/2026 đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho cả năm tài khóa. Nếu nhịp độ này được duy trì ổn định, đầu tư công sẽ không chỉ dừng lại ở vai trò nhằm thu hút các nguồn lực xã hội mà còn trở thành động lực chính để thúc đẩy các ngành công nghiệp phụ trợ, từ vật liệu xây dựng đến các dịch vụ vận tải và logistics.

Quan trọng hơn hết, dòng vốn đầu tư công khi chảy vào thực địa sẽ trực tiếp tạo ra hàng triệu việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động và thay đổi diện mạo hạ tầng quốc gia. Đây chính là hiện thực hóa tinh thần "đưa dòng vốn chảy vào thực địa, tạo ra giá trị thực cho xã hội". Khi các tuyến cao tốc, cảng biển và hạ tầng đô thị được hoàn thiện đúng hạn, sức cạnh tranh của nền kinh tế sẽ được nâng tầm, tạo nền móng cho một chu kỳ tăng trưởng bền vững trong tương lai. Sự chuyển dịch về "chất" trong giải ngân đầu tư công giai đoạn này chính là minh chứng rõ nét nhất cho sự trưởng thành của hệ thống quản trị hành chính công tại Việt Nam trước những yêu cầu mới của thời đại./.