Đẩy nhanh xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa theo trình tự, thủ tục rút gọn

Thông báo số 12-TB/BCĐTW ngày 30/7/2026 kết luận Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã xác định phát triển công nghiệp văn hóa trở thành một động lực tăng trưởng mới của đất nước. Ban Chỉ đạo đồng thời giao nhiệm vụ hoàn thiện các dự án Luật để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Quyết tâm hoàn thiện thể chế từ chỉ đạo của Trung ương

Sau 6 tháng triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, nhận thức và hành động của các cấp, các ngành, địa phương chuyển biến tích cực, xây dựng, hoàn thiện thể chế đạt kết quả bước đầu.

Bám sát chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về "ba chuyển dịch" lớn, Ban Chỉ đạo Trung ương xác định các nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Trong đó, tiếp tục hoàn thiện thể chế nhằm tạo đột phá, khơi thông sức sáng tạo của toàn xã hội, đồng thời huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển văn hóa. Song song với đó là đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số; nâng cao sức lan tỏa, sức hấp dẫn và khả năng bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là thúc đẩy chuyển hóa di sản và vốn văn hóa thành tri thức, tài sản trí tuệ, sản phẩm sáng tạo và nguồn lực phục vụ giáo dục, khoa học, công nghệ, công nghiệp văn hóa và đổi mới sáng tạo. Ban Chỉ đạo giao Đảng ủy Quốc hội phối hợp chặt chẽ với Đảng ủy Chính phủ hoàn thiện các dự án Luật để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ (tháng 8/2026) và Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).

Cuộc đua công nghiệp văn hóa trên thế giới tăng tốc

Trong bối cảnh thế giới đang tái định hình trật tự phát triển với nhiều biến động nhanh và phức tạp, cạnh tranh giữa các nền văn hóa ngày càng gay gắt, đặc biệt là cạnh tranh về giá trị và sức ảnh hưởng của công nghiệp văn hóa. Nhiều quốc gia đã coi đây là ngành công nghiệp trọng điểm và dành ưu tiên phát triển.

Hàn Quốc và Trung Quốc sử dụng khái niệm "công nghiệp văn hóa", trong khi Anh, Nepal và Đài Loan (Trung Quốc) sử dụng khái niệm "công nghiệp văn hóa và sáng tạo". Hàn Quốc đã ban hành Luật khung về thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa từ năm 1999; Trung Quốc hiện đang xây dựng Luật nhưng đã có nhiều văn bản dưới luật để điều chỉnh lĩnh vực này.

Các chính sách hỗ trợ cũng liên tục được cập nhật. Ngày 22/7/2026, Hàn Quốc quyết định bổ sung 150 tỷ won (khoảng 108 triệu USD) cho Quỹ Phát triển Giá trị Văn hóa, lấy AI và sở hữu trí tuệ làm động lực cho làn sóng K-pop thế hệ mới. Trong số này, khoảng 100 tỷ won được dành cho AI và sở hữu trí tuệ, ít nhất 25% hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng AI vào sáng tạo nội dung và chuyển thể tài sản trí tuệ trong lĩnh vực âm nhạc, trò chơi và video; 50 tỷ won còn lại dành cho hoạt động sản xuất, phân phối nội dung truyền thống.

Tiếp đó, ngày 28/7/2026, Trung Quốc công bố mở dữ liệu về các di tích văn hóa thuộc sở hữu nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển sở hữu trí tuệ văn hóa trong nước.

Chỉ trong tuần cuối cùng của tháng 7/2026, hai nền công nghiệp văn hóa hàng đầu châu Á đã đồng loạt đưa ra các chính sách lớn xoay quanh AI và tài sản trí tuệ. Điều này cho thấy nếu Việt Nam chậm ban hành các chính sách mang tính thúc đẩy và kiến tạo thì sẽ gặp nhiều bất lợi trong cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt.

Đủ cơ sở để trình Quốc hội theo trình tự, thủ tục rút gọn

Ở trong nước, hệ thống pháp luật chuyên ngành như điện ảnh, di sản văn hóa, sở hữu trí tuệ, quảng cáo, xuất bản... đã tạo hành lang pháp lý phục vụ công tác quản lý nhà nước. Tuy nhiên, các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế từ góc độ công nghiệp văn hóa vẫn chưa đầy đủ, khiến chuỗi giá trị của ngành còn thiếu sự kết nối.

Tiềm năng phát triển là rất lớn nhưng những điểm nghẽn cũng bộc lộ rõ. Hiện khoảng 80% vốn đầu tư dành cho các startup game Việt Nam chảy sang Singapore; hơn 60% studio hoạt hình chủ yếu gia công cho các dự án quốc tế thay vì phát triển tài sản trí tuệ của riêng mình. Điều đó cho thấy năng lực sáng tạo và thị trường đều có, nhưng giá trị gia tăng cùng quyền tài sản vẫn chưa được giữ lại trong nước.

Theo đánh giá, Việt Nam đang thiếu một đạo luật tiếp cận từ góc độ phát triển kinh tế để thúc đẩy công nghiệp văn hóa thông qua việc kết nối liên ngành: văn hóa với sáng tạo; sáng tạo với quyền; quyền với vốn; vốn với sản xuất; sản xuất với phân phối; phân phối với doanh thu; doanh thu với tái đầu tư và xuất khẩu. Khi toàn bộ chuỗi giá trị được vận hành đồng bộ, vốn văn hóa mới có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế và tiếp tục quay trở lại nuôi dưỡng văn hóa.

Từ yêu cầu thực tiễn và mục tiêu phát triển, việc xây dựng, ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được xác định là cần thiết, cấp thiết. Dự án Luật dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026).

Việc áp dụng trình tự này xuất phát từ nhiều căn cứ. Trước hết là yêu cầu thể chế hóa kịp thời Nghị quyết số 80-NQ/TW và kết luận của Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương; việc chậm ban hành luật đồng nghĩa với việc chậm đưa chủ trương của Đảng vào thực tiễn.

Bên cạnh đó, thị trường công nghiệp văn hóa toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ theo hướng AI và tài sản trí tuệ. Mỗi năm chậm trễ đều có thể khiến Việt Nam đánh mất lợi thế cạnh tranh so với các quốc gia đi trước.

Ngoài ra, nền tảng pháp lý hiện nay đã tương đối đầy đủ. Hệ thống luật chuyên ngành cùng kinh nghiệm trong nước và quốc tế tạo điều kiện để xây dựng một đạo luật mang tính kiến tạo phát triển, không chồng chéo với các luật quản lý chuyên ngành hiện hành.

Dự án Luật dự kiến tập trung vào các nhóm chính sách lớn gồm: tài sản trí tuệ văn hóa; hạ tầng công nghiệp văn hóa; nhân lực và nhân tài; thị trường công nghiệp văn hóa; thu hút đầu tư nước ngoài. Cách tiếp cận xuyên suốt là phát triển theo chuỗi giá trị, lấy doanh nghiệp và người sáng tạo làm trung tâm, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt.

Với vai trò Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, các cơ quan, tổ chức, chuyên gia, doanh nghiệp, văn nghệ sĩ, người sáng tạo và các tầng lớp nhân dân để hoàn thiện dự án Luật. Hồ sơ dự án đang được khẩn trương xây dựng, đồng thời tổ chức lấy ý kiến rộng rãi trong tháng 8/2026 để kịp trình Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội theo đúng tiến độ.

Việc ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.