ĐBQH khóa XVI: Tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách, nâng chất lượng người đại diện

Kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI vừa được công bố chiều 21/3 cho thấy không chỉ yêu cầu về số lượng đại biểu được bảo đảm đầy đủ, mà cơ cấu đại biểu cũng tiếp tục dịch chuyển theo hướng giảm đại biểu kiêm nhiệm trong các cơ quan hành pháp, tư pháp, tăng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách. Đây là một trong những điểm nhấn nổi bật của kỳ bầu cử lần này, trong bối cảnh yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử ngày càng được đặt ra rõ nét.

Phát biểu dẫn đề tại họp báo, bà Nguyễn Thị Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội, Phó Trưởng Tiểu ban Nhân sự Hội đồng bầu cử quốc gia, nhấn mạnh cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã diễn ra "trong không khí phấn khởi, dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật, tuyệt đối an toàn, tiết kiệm và đã thành công tốt đẹp, thực sự là Ngày hội non sông, Ngày hội lớn của toàn dân". Theo bà Nguyễn Thị Thanh, đây là sự kiện chính trị trọng đại, được chuẩn bị khẩn trương, kỹ lưỡng với tinh thần trách nhiệm và sự chung sức đồng lòng của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương.

Theo báo cáo sơ bộ của 34 tỉnh, thành phố, có khoảng 76.198.214/76.423.940 cử tri tham gia bỏ phiếu, đạt 99,70%. Nhìn chung, tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu trên phạm vi cả nước đạt mức cao nhất từ trước đến nay. Kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI cho thấy tổng số đại biểu Quốc hội được bầu là 500 đại biểu, trên tổng số 863 người ứng cử; số đại biểu trúng cử là 500 người. Trong đó, đại biểu do các cơ quan, tổ chức ở Trung ương giới thiệu có 214 người trúng cử, 2 người không trúng cử.

Từ kết quả này, cơ cấu thành phần đại biểu Quốc hội khóa XVI được xác định đã giảm đại biểu kiêm nhiệm làm việc trong các cơ quan hành pháp, tư pháp, đồng thời tăng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách. Theo công bố, tỷ lệ đại biểu Quốc hội dự kiến hoạt động chuyên trách trúng cử đạt 40%, cao nhất từ trước đến nay; cao hơn 1,4% so với nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, cao hơn 5,5% so với khóa XIV, cao hơn 7,2% so với khóa XIII và cao hơn 10,6% so với khóa XII.

Cơ cấu đại biểu cho thấy bước chuyển theo hướng chuyên nghiệp hơn

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc bầu đủ 500 đại biểu Quốc hội theo luật định, mà còn ở xu hướng tiếp tục củng cố tính chuyên nghiệp trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội. Việc tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách lên mức cao nhất từ trước đến nay cho thấy định hướng nâng chất lượng đại diện đang được cụ thể hóa rõ hơn bằng kết quả bầu cử. Trong điều kiện khối lượng công việc lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước ngày càng lớn, đây là một chỉ dấu có ý nghĩa thực chất đối với hoạt động nghị trường nhiệm kỳ mới.

Cùng với đó, lần đầu tiên trong 16 nhiệm kỳ, số đại biểu do Trung ương giới thiệu về địa phương ứng cử đạt tỷ lệ trúng cử cao nhất, với 214/216 người trúng cử; đồng thời, 100% số đại biểu dự kiến hoạt động chuyên trách trúng cử. Kết quả này cho thấy công tác chuẩn bị nhân sự, cơ cấu và định hướng lựa chọn đại biểu đã được triển khai chặt chẽ, bám sát yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ đại biểu dân cử.

Một điểm nổi bật khác được công bố là đây cũng là lần đầu tiên Quốc hội nước ta có thêm đại diện của người dân tộc Ơ Đu, một trong những dân tộc ít người nhất tại Việt Nam. Cùng với đó, tỷ lệ đại biểu là phụ nữ trúng cử tiếp tục đạt mức cao 30%. Trong kỳ bầu cử này có 5 người tự ứng cử đại biểu Quốc hội nhưng đều không trúng cử; số đại biểu người ngoài Đảng trúng cử là 18 người, tăng hơn 4 người so với nhiệm kỳ trước. Những con số này cho thấy cơ cấu đại biểu Quốc hội khóa XVI vừa bảo đảm định hướng chung, vừa tiếp tục thể hiện tính đại diện trong thành phần đại biểu.

Đối với đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, ở cấp tỉnh, theo báo cáo của 34 tỉnh, thành phố, các địa phương đã bầu đủ 2.552 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh theo luật định. Ở cấp xã, cả nước bầu được 72.437 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã. Kết quả này cho thấy toàn bộ cuộc bầu cử đã được tổ chức đồng bộ, đúng tiến độ và bảo đảm yêu cầu về số lượng đại biểu ở từng cấp.

Kết quả bầu cử phản ánh sự chuẩn bị chặt chẽ, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương

Theo tài liệu được công bố, công tác lập và rà soát danh sách cử tri được triển khai nghiêm túc, đúng quy định của pháp luật. Tổng số cử tri bầu đại biểu Quốc hội là 76.423.940 người; tổng số cử tri bầu đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh là 76.423.940 người; tổng số cử tri bầu đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã là 75.097.388 người. Trên cơ sở đề nghị của các địa phương, Hội đồng bầu cử quốc gia đã cho phép 217 khu vực bỏ phiếu tại 11 tỉnh, thành phố tổ chức bầu cử sớm từ ngày 26/2/2026 đến hết ngày 14/3/2026.

Tài liệu cũng cho thấy nhiều khâu công việc phục vụ bầu cử đã được triển khai đồng bộ, từ tiếp xúc cử tri, vận động bầu cử, tập huấn, giám sát, kiểm tra, thông tin tuyên truyền đến bảo đảm an ninh, trật tự, giải quyết khiếu nại, tố cáo, công tác phục vụ, tài chính, cơ sở vật chất và tổ chức bầu cử sớm. Việc các phần việc được triển khai đúng quy định đã góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra an toàn, dân chủ và đúng pháp luật.

Báo cáo cũng cho biết, ở Trung ương, các cơ quan đã ban hành đầy đủ 27/27 văn bản, tài liệu theo yêu cầu. Cùng với đó, Hội đồng bầu cử quốc gia, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Văn phòng Hội đồng bầu cử quốc gia và các tiểu ban giúp việc đã ban hành 589 văn bản để lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc triển khai bầu cử. Ở địa phương, qua 3 đợt kiểm tra, giám sát tại 34 tỉnh, thành phố, các địa phương đã chủ động ban hành khoảng 6.636 văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức triển khai công tác bầu cử. Những con số đó cho thấy quy mô công việc rất lớn, đồng thời phản ánh sự chuẩn bị bài bản, chặt chẽ cho một cuộc bầu cử diễn ra trong thời gian rút ngắn hơn so với các nhiệm kỳ trước.

Nhìn từ kết quả được công bố, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI không chỉ bảo đảm bầu đủ số lượng đại biểu theo luật định, mà còn cho thấy một bước chuyển rõ hơn trong cơ cấu đại biểu theo hướng tăng tính chuyên trách, nâng cao chất lượng đại diện và tiếp tục mở rộng tính bao quát trong thành phần Quốc hội. Như bà Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, kết quả tốt đẹp của cuộc bầu cử là "minh chứng sinh động về sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, về năng lực lãnh đạo của Đảng và hiệu quả hoạt động của cả hệ thống chính trị; đồng thời qua đó cũng khẳng định niềm tin vững chắc của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước". Khi tỷ lệ đại biểu chuyên trách đạt mức cao nhất từ trước đến nay, đó không chỉ là một con số về cơ cấu, mà còn phản ánh yêu cầu đổi mới ngày càng cụ thể đối với chất lượng hoạt động của Quốc hội trong nhiệm kỳ mới.