Đề xuất tạm hoãn xuất cảnh vì nợ thuế từ 1 triệu đồng: "Siết đúng chỗ, mở đúng lúc?"

Lời giải cho những bất cập từ những con số rất nhỏ

Trong câu chuyện quản lý thuế những năm gần đây, không ít tình huống "dở khóc dở cười" đã xảy ra tại các cửa khẩu sân bay: Những doanh nhân, chủ hộ kinh doanh bị chặn lại ngay sát giờ bay chỉ vì một khoản nợ thuế nhỏ. Những sai sót kỹ thuật, sự chậm trễ của hệ thống cập nhật dữ liệu hay đơn giản là một khoản tiền phạt chậm nộp bị bỏ quên đã trở thành rào cản cho quyền tự do đi lại của công dân.

Trước thực trạng này, Dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đã đưa ra đề xuất thiết lập ngưỡng nợ thuế 1 triệu đồng để áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh. Dù đây được coi là bước đi mang tính cởi trói, nhưng vẫn đang vấp phải nhiều ý kiến tranh luận về tính thực chất của con số.

Thống kê từ Cục Thuế cho thấy, có tới hơn 50% người nộp thuế ở trạng thái không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký đang nợ thuế dưới 1 triệu đồng. Thế nhưng, tổng số tiền nợ này chỉ chiếm vỏn vẹn 0,2% tổng số nợ thuế toàn quốc.

Điều này đồng nghĩa với việc, nếu giữ nguyên quy định không ngưỡng như hiện hành, cơ quan quản lý đang phải dồn một nguồn lực khổng lồ để xử lý các khoản nợ siêu nhỏ - vốn không mang lại hiệu quả thu hồi ngân sách tương xứng, nhưng lại gây ra tác động tiêu cực rất lớn đến tâm lý và hoạt động kinh doanh của xã hội.

Việc đưa ra con số 1 triệu đồng là một sự tính toán dựa trên tính tương xứng, giúp lọc ra những sai sót kỹ thuật khách quan, bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế trước những rủi ro vô ý, đồng thời cho phép cơ quan Thuế tập trung vào những khoản thuế lớn, những đối tượng có dấu hiệu trốn nợ thuế thực sự.

Siết đúng chỗ, mở đúng lúc

Tuy nhiên, Cục Thuế lưu ý, cần phải hiểu rõ, quy định mới không phải nới lỏng để nợ thuế. Ngưỡng 1 triệu đồng này chỉ áp dụng cho nhóm đối tượng có rủi ro cao nhất, đó là cá nhân, chủ hộ kinh doanh, người đại diện pháp luật của doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Trong quản trị rủi ro, việc một doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh mà vẫn còn nợ thuế được xem là báo động đỏ về tình trạng doanh nghiệp "ma". Dù vậy, dư luận cho rằng việc chỉ tập trung vào hành vi bỏ địa chỉ có thể bỏ sót các đối tượng nợ thuế lớn vẫn đang hoạt động công khai.

Để dung hòa các luồng ý kiến, quy trình mới bổ sung một khoảng "nghỉ" 30 ngày, sau khi cơ quan Thuế thông báo về việc dự kiến áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, người nộp thuế vẫn có một tháng để hoàn thành nghĩa vụ. Đây là bước đệm được kỳ vọng sẽ loại bỏ hoàn toàn yếu tố bất ngờ gây sốc tại cửa khẩu cho những đối tượng nghiêm túc tuân thủ quy định.

Chuyên gia thuế Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín đánh giá đây là một bước nới lỏng phù hợp. Tuy nhiên, ông cũng đặt ra bài toán hóc búa về sự đồng bộ dữ liệu. Chính sách chỉ thực sự nhân văn khi hệ thống hạ tầng công nghệ không còn độ trễ. Để giảm thiểu những tình huống bị động, thông tin phải được đẩy về qua email, eTax Mobile hay tài khoản định danh điện tử VNeID một cách chính xác nhất. Nếu dữ liệu nợ thuế vẫn nhảy chậm hơn thực tế nộp, thì ngưỡng 1 triệu hay 10 triệu vẫn có thể đẩy người dân vào thế kẹt tại sân bay.

Nhiều chuyên gia kinh tế vẫn bảo lưu quan điểm cần cân nhắc nâng ngưỡng nợ cao hơn nữa để phù hợp với giá trị đồng tiền và quy mô kinh tế hiện nay. Việc xác lập ngưỡng nợ thuế dù bước đầu giúp pháp luật tập trung vào đúng đối tượng cần răn đe, nhưng vẫn cần một lộ trình điều chỉnh linh hoạt hơn. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang nỗ lực chuyển mình, những cải cách này chính là bài kiểm tra cho một hệ thống quản lý liêm chính và thực sự thấu hiểu cộng đồng kinh doanh./.