Điểm chạm của cảm xúc và hy vọng

Từ bệnh viện đến "Bệnh viện Cảm xúc"

Giữa những tòa nhà của Los Angeles, bang California (Mỹ), St. Vincent Medical Center từng là nơi hàng triệu người tìm đến để chăm sóc sức khỏe. Sau khi bệnh viện đóng cửa năm 2020, những hành lang, phòng bệnh và phòng phẫu thuật dần trở nên im ắng. Những bảng thông báo, giường bệnh, đèn phẫu thuật và một số thiết bị y tế vẫn còn đó, như những dấu vết của một cơ sở từng hoạt động suốt hơn một thế kỷ.

Mùa hè năm 2026, nơi này được trao một đời sống khác. Hơn 70 nghệ sĩ đã biến không gian của 4 tầng của bệnh viện thành một triển lãm nghệ thuật nhập vai mang tên "Hospital of Emotions" (Bệnh viện Cảm xúc), đưa người xem bước qua những cung bậc như đau buồn, sợ hãi, tức giận, lòng trắc ẩn, niềm vui, hy vọng và khả năng phục hồi. Không gian triển lãm rộng 4.180m², thay vì cải tạo hoàn toàn bệnh viện thành một phòng trưng bày thông thường, các nghệ sĩ tận dụng chính cấu trúc, vật dụng và ký ức của công trình để xây dựng tác phẩm. Phòng tiếp nhận bệnh nhân, phòng phẫu thuật, khu hồi sức, phòng tắm dành cho người khuyết tật và giường bệnh trở thành một phần của trải nghiệm nghệ thuật.

St. Vincent mang trong mình một lịch sử đặc biệt. Được thành lập năm 1856 bởi Quỹ Daughters of Charity, đây là bệnh viện đầu tiên của Los Angeles. Cơ sở này đóng cửa năm 2020 do phá sản và sau đó từng được sử dụng tạm thời để tiếp nhận bệnh nhân COVID-19. Chính quá khứ ấy khiến việc đưa nghệ thuật vào đây mang ý nghĩa khác với một triển lãm được dựng trong bảo tàng hay trung tâm thương mại. Oshri Elmorich, nhà sản xuất dự án, cho rằng bệnh viện đang ở giai đoạn chuyển tiếp và nhóm tổ chức muốn tận dụng khoảng thời gian đó để các nghệ sĩ "kích hoạt" lại không gian. Một nơi từng chăm sóc thể chất con người nay trở thành hành trình khám phá và chăm sóc cảm xúc thông qua nghệ thuật.

Các nghệ sĩ không cố che giấu dấu tích bệnh viện. Ngược lại, họ đưa chính những dấu tích ấy vào tác phẩm. Trong một căn phòng, những chiếc túi truyền dịch không còn chứa thuốc mà được lấp đầy bằng cỏ, nấm và cả tổ ong, tạo nên một suy tưởng về mối quan hệ giữa thiên nhiên và chữa lành. Ở một không gian khác, chiếc giường bệnh nằm dưới một khối hình giống lòng đỏ trứng khổng lồ, trong khi những quả trứng bằng gốm phủ kín các bức tường, gợi liên tưởng đến sự mong manh và sự ra đời của con người.

Nghệ sĩ Javiera Estrada biến một căn phòng thành phiên bản khổng lồ của trò chơi Twister. Những hình nhân xuất hiện trong nhiều tư thế - nằm trên sàn, ngồi trên ghế hoặc lao khỏi giường bệnh. Với Estrada, trò chơi trở thành sự ẩn dụ về cuộc sống: con người có thể ngã xuống, đứng lên rồi tiếp tục bước đi.

Ở khu vực dành cho khả năng phục hồi, nghệ sĩ Margüi lại đưa người xem đến gần hơn trải nghiệm sống với bệnh động kinh. Khách tham quan đeo tai nghe để nghe những âm thanh được ghi lại trong một cơn động kinh của chính nghệ sĩ. Một hình người phụ nữ bằng kim loại có cánh vươn lên từ giường bệnh, trong ánh sáng nhiều màu và giữa những mảnh vật liệu trong suốt lơ lửng trên cao. Tác phẩm phản ánh cảm giác thế giới như vỡ thành nhiều mảnh, nhưng điểm nhấn cuối cùng lại là sự trỗi dậy thay vì sụp đổ.

Điểm đáng chú ý là Bệnh viện Cảm xúc không tự định vị như một cơ sở điều trị và cũng không thể thay thế các liệu pháp tâm lý hay chăm sóc y khoa. Giá trị của dự án nằm ở việc tạo ra không gian để con người đối diện, suy ngẫm và trao đổi về những cảm xúc thường khó gọi tên - từ đau buồn, sợ hãi đến tổn thương và hy vọng. Cách tiếp cận ấy giúp một bệnh viện không còn hoạt động trở thành nơi con người nhìn lại những trải nghiệm gắn với chính bệnh viện - nơi có thể đồng thời chứa đựng đau đớn, mất mát, sự ra đời, hồi phục và hy vọng.

Nghệ thuật bước vào hành trình chữa lành

Bệnh viện Cảm xúc đáng chú ý không chỉ bởi quy mô hay địa điểm khác thường. Đằng sau triển lãm còn là một cuộc chuyển đổi lớn hơn của chính St. Vincent. Theo tờ Los Angeles Times, khu bệnh viện cũ dự kiến được tái phát triển thành St. Vincent Behavioral Health Campus - một tổ hợp chăm sóc sức khỏe hành vi. Dự án có tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 300 triệu USD và hướng tới xây dựng hơn 800 giường qua nhiều giai đoạn, phục vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần, điều trị nghiện, chăm sóc phục hồi, nhà ở tạm thời và nhà ở hỗ trợ lâu dài. Cơ sở chính được kỳ vọng đi vào hoạt động vào năm 2028. Như vậy, nghệ thuật xuất hiện trong một khoảng thời gian đặc biệt: St. Vincent không còn là bệnh viện đa khoa của quá khứ nhưng cũng chưa hoàn toàn trở thành trung tâm sức khỏe hành vi của tương lai.

Sự chuyển tiếp ấy khiến câu chuyện của Bệnh viện Cảm xúc vượt ra ngoài phạm vi một triển lãm nghệ thuật. Nó đặt ra câu hỏi rộng hơn về cách xã hội nhìn nhận sức khỏe tinh thần, những tổn thương vô hình và vai trò mà môi trường sống, cộng đồng và hoạt động sáng tạo có thể đảm nhận bên cạnh hệ thống chăm sóc chuyên môn.

Một trong các mục tiêu được những người tham gia dự án đề cập là góp phần thay đổi cách nhìn của công chúng đối với tình trạng vô gia cư và sức khỏe tinh thần. Ở đây, nghệ thuật không được đặt ra như một "phương thuốc" có thể chữa bệnh. Thay vào đó, nó trở thành một phương tiện để những trải nghiệm khó diễn đạt bằng ngôn từ có thể được nhìn thấy, nghe thấy và cảm nhận. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với sức khỏe tinh thần. Nếu một vết thương trên cơ thể thường có thể quan sát và đo lường, những sang chấn tâm lý, cô đơn, đau buồn hay cảm giác mất mát lại có thể tồn tại âm thầm. Nghệ thuật tạo ra một ngôn ngữ khác để những trạng thái ấy được biểu đạt mà không nhất thiết phải bắt đầu bằng lời nói.

Tại Bệnh viện Cảm xúc, chính không gian y tế cũ làm cho sự đối thoại này trở nên trực diện hơn. Một chiếc giường bệnh có thể gợi nhớ thời điểm con người yếu đuối nhất. Phòng phẫu thuật có thể gắn với nỗi sợ nhưng đồng thời cũng là nơi của hy vọng sống. Hành lang bệnh viện có thể lưu giữ ký ức về chờ đợi, bất an, đoàn tụ hoặc chia ly. Khi nghệ sĩ can thiệp vào những không gian ấy, vật dụng y tế quen thuộc được đặt trong một hệ quy chiếu cảm xúc mới.

Sự kết hợp giữa nghệ thuật và không gian chăm sóc sức khỏe không phải để xóa nhòa ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật với điều trị y khoa. Trái lại, trường hợp St. Vincent cho thấy hai lĩnh vực có thể gặp nhau ở một điểm quan trọng: đặt trải nghiệm của con người vào trung tâm. Một bệnh viện không chỉ được tạo thành bởi thiết bị, thuốc men và các thủ thuật y khoa. Đối với người bệnh và gia đình, đó còn là không gian của lo âu, chờ đợi, mất mát, hy vọng và hồi phục. Việc nhận diện chiều kích cảm xúc ấy có thể giúp cách nhìn về chăm sóc sức khỏe trở nên toàn diện hơn.

Cuộc "hồi sinh" của St. Vincent mang một ý nghĩa đặc biệt, rằng trong hành trình chăm sóc con người, bên cạnh việc điều trị cơ thể, nhu cầu được lắng nghe, biểu đạt cảm xúc, kết nối và tìm lại hy vọng cũng có một vị trí đáng được quan tâm.