Điểm số không định nghĩa tương lai: Gen Z chủ động chọn lối đi để tự lập sớm

Chọn đúng môi trường đào tạo đang trở thành lợi thế không kém nỗ lực cá nhân. Trong bối cảnh doanh nghiệp ưu tiên năng lực thực chiến và khả năng thích ứng với AI, nhiều bạn trẻ sẵn sàng thay đổi tiêu chí chọn trường để chuẩn bị cho nghề nghiệp từ sớm.

Chọn trường không chỉ bằng điểm số

Mùa tuyển sinh 2026, nhiều học sinh không còn chỉ đặt câu hỏi "Mình có đỗ trường này không?" mà bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến "Mình sẽ làm được gì sau khi tốt nghiệp?". Trong bối cảnh AI và chuyển đổi số đang thay đổi cách doanh nghiệp tuyển dụng, năng lực thực chiến, khả năng thích ứng và kinh nghiệm thực tế dần trở thành lợi thế cạnh tranh của người trẻ, thay vì chỉ là một bảng điểm đẹp.

Thời điểm hiện tại, trong khi nhiều thí sinh vẫn đang ngồi trước màn hình, dò phổ điểm sau khi biết kết quả thi tốt nghiệp THPT, Trần Văn Danh (2008) lại khá bình tĩnh. Không phải vì không áp lực, mà vì lựa chọn của cậu đã được đưa ra từ trước đó.

Danh cho biết đã tham gia phỏng vấn học bổng của Trường Cao đẳng FPT Polytechnic từ tháng 4, trong quá trình tìm hiểu chương trình đào tạo. Sau buổi phỏng vấn, cậu càng chắc chắn với lựa chọn ngành Truyền thông và Tổ chức sự kiện.

Thay vì chờ có điểm rồi mới tìm trường, Danh dành thời gian tìm hiểu mình sẽ được học như thế nào, có cơ hội làm dự án thật hay tiếp cận môi trường nghề nghiệp từ sớm hay không. Sau nhiều lần cân nhắc, cậu quyết định lựa chọn FPT Polytechnic vì ấn tượng với mô hình đào tạo thiên về thực hành. Quyết định ấy càng được củng cố khi Danh nhận học bổng 90% học phí năm đầu tiên. Tuy nhiên, điều khiến nam sinh hài lòng hơn cả không phải giá trị học bổng mà là sự yên tâm với con đường mình đã chọn.

Thu nhập lên đến 23 triệu/tháng ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

Nếu Danh là câu chuyện của việc "chọn đúng từ trước khi nhập học", thì Lê Thị Huyền – sinh viên chuyên ngành Digital Marketing tại FPT Polytechnic - là một ví dụ cho việc sinh viên có thể bước vào công việc thực tế và tạo ra nguồn thu nhập đáng kể ngay trong quá trình học.

Ngay từ những học kỳ đầu, Huyền đã tham gia Xưởng Thực hành Thương mại điện tử và các dự án mô phỏng doanh nghiệp. Thay vì chỉ học lý thuyết, sinh viên được trực tiếp tham gia vận hành các hoạt động như xây dựng nội dung bán hàng, quản lý gian hàng, livestream và xử lý tình huống phát sinh trong môi trường gần như doanh nghiệp thực tế.

Việc liên tục làm việc trong các dự án thật giúp Huyền nhanh chóng bắt nhịp với công việc. Song song với hoạt động học tập, cô còn tham gia các dự án hợp tác với doanh nghiệp và địa phương, trong đó có phiên livestream quảng bá sản phẩm OCOP Bắc Ninh cùng KOL, KOC và lãnh đạo địa phương.

Ban đầu, cô đảm nhận vai trò hỗ trợ dẫn chương trình. Sau thời gian tích lũy kinh nghiệm, Huyền được giao dẫn chính ở các phiên livestream quy mô lớn hơn nhờ khả năng xử lý tình huống và phản xạ nhanh. Từ những trải nghiệm đó, Huyền bắt đầu nhận các công việc livestream cho nhiều thương hiệu với mức thu nhập khoảng 13 - 16 triệu đồng. Đồng thời, cô còn tham gia đào tạo kỹ năng livestream cho doanh nghiệp, mang về thêm khoảng 3 - 7 triệu đồng mỗi tháng.

Với Huyền, điều đáng nói không nằm ở việc "kiếm được bao nhiêu", mà là việc có thể bước vào một công việc tạo ra thu nhập ổn định ngay khi còn đang học, thay vì chờ đến khi tốt nghiệp mới bắt đầu hành trình nghề nghiệp.

Chọn đúng môi trường để theo kịp sự thay đổi

Từ hai trường hợp của Trần Văn Danh và Lê Thị Huyền có thể thấy một điểm chung: lựa chọn môi trường học tập đang không chỉ dừng lại ở việc "học ở đâu", mà trở thành quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến cách người trẻ tiếp cận nghề nghiệp từ rất sớm.

Nếu Danh chủ động tìm hiểu và đưa ra lựa chọn từ trước, thì Huyền lại cho thấy một hướng đi khác: việc được tiếp cận môi trường học gắn với thực hành giúp sinh viên có thể tham gia công việc thực tế ngay trong quá trình đào tạo.

Trong bối cảnh AI và chuyển đổi số đang làm thay đổi nhanh chóng nhiều ngành nghề, những kỹ năng như khả năng học nhanh, thích ứng công nghệ và xử lý tình huống thực tế ngày càng trở nên quan trọng.

Theo TS. Vũ Chí Thành, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, tốc độ phát triển của công nghệ khiến nhiều chương trình đào tạo nếu không liên tục cập nhật theo thực tiễn sẽ nhanh chóng trở nên lạc hậu. Vì vậy, mục tiêu của giáo dục không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn phải giúp sinh viên hình thành năng lực thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động. Ông cho rằng: "FPT Polytechnic không đào tạo sinh viên để cạnh tranh với các cơ sở đào tạo khác, mà chuẩn bị cho các bạn năng lực để cạnh tranh với chính tương lai của nghề nghiệp."

Hành trình lập nghiệp giờ đây không bắt đầu từ một bảng điểm đẹp, mà khởi nguồn từ năng lực hành động và tư duy thích ứng. Trong một thị trường lao động biến động nhanh, lựa chọn đúng môi trường học tập vì vậy trở thành một lợi thế đáng kể để người trẻ có thể thích nghi và tự chủ sớm hơn với tương lai của chính mình.