Điện Biên: Chủ động ứng phó hạn hán, bảo đảm nước cho sản xuất nông nghiệp

Thời tiết nắng nóng kéo dài khiến nhiều hồ chứa, sông suối trên địa bàn tỉnh Điện Biên bắt đầu cạn dần. Mực nước tại một số công trình thủy lợi xuống thấp hơn trung bình nhiều năm, trong khi nhu cầu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp lại tăng cao. Trước tình hình đó, ngành nông nghiệp và các địa phương của tỉnh Điện Biên đã chủ động triển khai nhiều giải pháp, từ vận hành linh hoạt công trình thủy lợi, nạo vét kênh mương đến chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng tưới tiết kiệm... bảo đảm an toàn mùa vụ.

Điều tiết linh hoạt, tận dụng hiệu quả từng nguồn nước

Trao đổi với phóng viên, lãnh đạo Công ty TNHH Quản lý Thủy nông Điện Biên cho biết, đơn vị được giao quản lý và vận hành 34 công trình thủy lợi, trong đó có 13 hồ chứa trên địa bàn tỉnh. Vụ Đông Xuân 2025 - 2026, Công ty đảm nhận nhiệm vụ cung cấp nước tưới cho gần 5.000ha lúa. Để chủ động nguồn nước phục vụ sản xuất, đơn vị thường xuyên theo dõi sát diễn biến thời tiết, đánh giá trữ lượng nước tại các hồ chứa và đối chiếu với nhu cầu thực tế của người dân. Trên cơ sở đó, kế hoạch điều tiết, phân phối nước được xây dựng linh hoạt, phù hợp với từng vùng, từng hệ thống thủy lợi.

Hồ Pá Khoang - hồ chứa nước lớn nhất tại tỉnh Điện Biên.Cùng với công tác điều hành, Công ty đẩy mạnh nạo vét, khơi thông kênh mương bảo đảm dòng chảy ổn định. Với những hồ chứa nhỏ có mực nước thấp, hệ thống bơm được bố trí để hỗ trợ đưa nước từ lòng hồ lên kênh dẫn, kịp thời phục vụ sản xuất.

Tuy nhiên do thời tiết khô hạn kéo dài, lượng mưa chỉ đạt khoảng 15 - 35mm trong mấy tháng đầu năm 2026, thấp hơn so với cùng kỳ nhiều năm, tại một số địa phương trong tỉnh xuất hiện tình trạng thiếu nước và nguy cơ thiếu nước, nhất là tại các xã vùng cao như: Phình Giàng, Na Son, Tủa Chùa, Sáng Nhè, ... Theo ông Cà Văn Thao, Chủ tịch UBND xã Phình Giàng, tổng diện tích cây lương thực toàn xã hơn 2.400ha, hiện nay một số diện tích lúa và hoa màu đứng trước nguy cơ thiếu nước tưới.

Tại các xã Quài Tở, Tuần Giáo, Xa Dung nhiều công trình thủy lợi cũng đang cạn kiệt, đặt ra áp lực lớn đối với việc tích trữ và điều tiết nguồn nước, nhất là trong giai đoạn quyết định đến năng suất và chất lượng cây trồng.

Để đảm bảo nước phục vụ sản xuất, ông Phan Văn Vượng, Quyền Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai tỉnh cho biết, ngay từ đầu vụ, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó tận dụng tối đa nguồn nước hiện có, đồng thời sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả. Các đơn vị quản lý công trình thủy lợi được yêu cầu tuân thủ nghiêm quy trình vận hành hồ chứa, xây dựng lịch cấp nước cụ thể theo từng vùng, từng thời điểm sinh trưởng của cây trồng. Việc cấp nước không dàn trải mà điều tiết theo nguyên tắc “đủ – đúng – tiết kiệm”, hạn chế tối đa thất thoát.

Cùng với đó, hệ thống kênh mương nội đồng được tập trung nạo vét, khơi thông dòng chảy, sửa chữa các hạng mục xuống cấp nhằm nâng cao hiệu quả dẫn nước. Nhiều địa phương đã chủ động huy động nhân lực, kết hợp nguồn lực hỗ trợ để gia cố, đắp đập tạm, lắp đặt máy bơm dã chiến, sẵn sàng ứng phó khi mực nước xuống thấp.

Chuyển đổi sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu

Việc điều chỉnh cơ cấu sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các mô hình sản xuất phù hợp được ngành nông nghiệp Điện Biên xác định là “chìa khóa” để giảm áp lực cho nguồn nước. Trong năm 2025, toàn tỉnh đã chuyển đổi 947,68ha đất lúa sang cây trồng khác, trong đó 444,77ha chuyển sang cây lâu năm. Năm 2026, toàn tỉnh sẽ chuyển đổi 1.561,35ha, gồm chuyển đổi từ đất lúa nương 1.339,45ha, đất lúa 1 vụ 128ha và đất chuyên trồng lúa 93,90ha sang trồng cây hàng năm và cây lâu năm. Việc lựa chọn giống cây trồng chịu hạn, chịu lạnh, có thời gian sinh trưởng phù hợp cũng được chú trọng, góp phần giảm thiểu rủi ro trong điều kiện thời tiết bất lợi.

Tại một số địa bàn, người dân, hợp tác xã chú trọng áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đặc biệt là kỹ thuật tưới nước nhỏ giọt theo công nghệ Israel, hệ thống tưới phun mưa giúp hạn chế lãng phí hay thất thoát nước.

Ông Lò Văn Hoan, nông dân xã Quài Tở chia sẻ: “Những năm gần đây, thời tiết thất thường nên chúng tôi phải thay đổi cách làm. Trồng cây ít nước vừa giảm rủi ro, vừa phù hợp với điều kiện thực tế.”

Song song với đó, các phương pháp tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa, tưới tự động cũng được khuyến khích áp dụng. Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng 350ha rau màu và cây ăn quả áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm. Dù còn mới mẻ với nhiều hộ dân, nhưng hiệu quả tiết kiệm nước và nâng cao năng suất đã bước đầu được ghi nhận.

Chung tay giữ nước – giữ mùa vụ

Trước diễn biến ngày càng phức tạp của thời tiết, nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp nguồn nước, đến nay tình trạng thiếu nước cơ bản nằm trong kiểm soát. Sản xuất vụ Đông Xuân 2025 - 2026 trên địa bàn tỉnh đạt kết quả tích cực với diện tích gieo cấy lúa đạt 9.778,42ha, tăng hơn 15ha so với cùng kỳ năm trước. Không chỉ cây lúa, các loại cây trồng khác cũng ghi nhận sự tăng trưởng. Diện tích ngô Xuân Hè đạt 2.496,30ha, tăng hơn 1.000ha so với cùng kỳ; lạc đạt 286,52ha, tăng 160,78ha; đậu tương đạt 47,20ha...

Hiện ngành nông nghiệp và các địa phương của tỉnh Điện Biên đang tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân nâng cao ý thức trong việc sử dụng nước, tránh lãng phí, đồng thời chủ động các phương án ứng phó với hạn hán.

Các địa phương cũng xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng vùng sản xuất, từ đó chủ động điều chỉnh thời vụ, cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện nguồn nước.

Giữa cái nắng gay gắt của mùa khô, những dòng nước được điều tiết hợp lý vẫn len lỏi về từng cánh đồng. Đó không chỉ là nỗ lực của ngành chức năng, mà còn là sự chung tay của người dân trong việc giữ gìn nguồn nước quý giá.

Với những giải pháp đồng bộ, linh hoạt, Điện Biên đang từng bước vượt qua thách thức của hạn hán, bảo đảm sản xuất ổn định, giữ vững mùa vụ trong điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt.