Điện Biên: Đánh thức tiềm năng du lịch từ bản Mông dưới chân Phù Lồng

Đánh thức một miền đất dưới chân Phù Lồng

Sáng 2/9, trong không khí rộn ràng của ngày Tết Độc lập, tiếng khèn, tiếng hát và những âm thanh náo nức của các trò chơi dân gian vang lên giữa núi rừng xã Pu Nhi, tỉnh Điện Biên. Bản Tìa Ló như khoác lên mình một diện mạo mới khi địa phương tổ chức chương trình văn hóa, thể thao và chính thức ra mắt, khánh thành bản du lịch cộng đồng Tù Lu - Tìa Ló.

Giữa không gian trong lành của vùng cao, những hoạt động như đánh tù lu, bắn nỏ, đẩy gậy, kéo co, giã bánh giầy và giao lưu văn nghệ đã thu hút đông đảo người dân tham gia. Không chỉ tạo nên không khí vui tươi trong ngày Quốc khánh, những hoạt động ấy còn là cách để người dân giới thiệu với du khách những nét văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Bản Tìa Ló nằm ở phía Nam xã Pu Nhi, dưới chân khu vực núi Phù Lồng, ở độ cao hơn 1.200m so với mực nước biển. Khí hậu mát mẻ, không khí trong lành cùng cảnh quan còn nhiều nét hoang sơ là những điều kiện tự nhiên tạo nên sức hấp dẫn riêng của vùng đất này.

Toàn bản hiện có 161 hộ, với 781 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Mông. Trong nhịp sống hôm nay, nhiều giá trị văn hóa truyền thống vẫn được người dân gìn giữ, từ trang phục, phong tục, dân ca, dân vũ đến ẩm thực và các trò chơi dân gian. Trong đó, đánh tù lu - trò chơi quen thuộc của đồng bào Mông - đã trở thành một nét nhận diện văn hóa đặc sắc, được lựa chọn để tạo dấu ấn cho điểm du lịch cộng đồng mới.

Việc lựa chọn phát triển du lịch từ chính những gì vốn có cho thấy hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Tù Lu - Tìa Ló không hướng tới việc tạo dựng một không gian du lịch xa lạ với đời sống cộng đồng. Ngược lại, sức hấp dẫn của nơi đây được kỳ vọng sẽ đến từ những nếp nhà, sinh hoạt hằng ngày, văn hóa bản địa và sự mộc mạc của đồng bào Mông giữa không gian núi rừng.

Bởi vậy, lễ ra mắt bản du lịch cộng đồng không đơn thuần là việc bổ sung thêm một địa điểm trên bản đồ du lịch Điện Biên. Với người dân vùng cao Pu Nhi, đó còn là dấu mốc mở đầu cho một hướng phát triển mới, khi cảnh quan, văn hóa và chính cuộc sống thường ngày từng bước trở thành nguồn lực tạo sinh kế.

Khi người dân cùng xây dựng điểm đến

Để có diện mạo của Tù Lu - Tìa Ló hôm nay là cả quá trình chuẩn bị và chung sức của chính quyền cùng người dân địa phương.

Năm 2024, địa phương bắt đầu đầu tư xây dựng cổng chào với kinh phí hơn 170 triệu đồng. Đến năm 2025, hơn 7,16 tỷ đồng tiếp tục được đầu tư cho nhiều hạng mục như nhà trưng bày, các phòng giới thiệu sản phẩm đặc trưng, sân khấu, hệ thống điện chiếu sáng và hạ tầng kỹ thuật.

Cùng với nguồn vốn đầu tư của Nhà nước, tinh thần chung tay của cộng đồng đã trở thành một điểm nhấn trong quá trình hình thành bản du lịch. Nhà văn hóa cộng đồng được xây dựng từ nguồn lực xã hội hóa với kinh phí 150 triệu đồng, cùng hơn 1.000 ngày công lao động do người dân đóng góp.

Những con số ấy không chỉ phản ánh nguồn lực đầu tư mà còn cho thấy sự đồng thuận của cộng đồng. Bởi phát triển du lịch cộng đồng chỉ có thể bền vững khi người dân không đứng ngoài cuộc mà trở thành chủ thể của quá trình xây dựng và vận hành điểm đến.

Đến nay, 15 hộ dân đã đăng ký tham gia làm du lịch, trong đó 5 hộ bước đầu tổ chức mô hình homestay quy mô nhỏ, kết hợp phục vụ các bữa ăn cho du khách. Các hộ dân tiếp tục chỉnh trang nhà cửa, vệ sinh môi trường, chuẩn bị những điều kiện cần thiết để đón khách.

Trong ngày ra mắt, du khách và đại biểu đã tham quan không gian văn hóa, các hộ làm homestay, trải nghiệm ẩm thực, tìm hiểu những sản phẩm địa phương và hòa mình vào các hoạt động văn hóa, thể thao truyền thống.

Tại đây, một mô hình du lịch đang dần được định hình theo cách riêng: người dân vừa là chủ nhân của không gian văn hóa, vừa là người trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Phát biểu tại chương trình, ông Mùa A Vảng, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Điện Biên ghi nhận sự chủ động của cấp ủy, chính quyền, MTTQ, các đoàn thể xã Pu Nhi; sự đồng hành của các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và đặc biệt là sự chung sức của người dân trong quá trình xây dựng mô hình.

Theo ông Mùa A Vảng, việc hình thành bản du lịch cộng đồng Tù Lu - Tìa Ló không chỉ tạo thêm một điểm đến mà quan trọng hơn là mở ra một hướng sinh kế dựa trên chính những giá trị mà người dân đang sở hữu: cảnh quan, văn hóa, nếp sống và sức lao động của cộng đồng.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với một địa bàn vùng cao. Khi du lịch phát triển đúng hướng, người dân không chỉ có thêm nguồn thu từ dịch vụ lưu trú, ăn uống hay giới thiệu sản phẩm địa phương, mà những giá trị văn hóa truyền thống cũng có thêm điều kiện để được bảo tồn, gìn giữ và trao truyền.

Để bản Mông trở thành điểm đến giàu bản sắc

Ra mắt một bản du lịch là bước khởi đầu. Làm thế nào để du lịch thực sự tạo ra sinh kế ổn định, bảo tồn được bản sắc và phát triển bền vững mới là chặng đường dài phía trước của Tù Lu - Tìa Ló.

Điều quan trọng nhất, theo định hướng của tỉnh và địa phương, là phát huy vai trò chủ thể của người dân. Người dân phải được tham gia vào quá trình phát triển du lịch, được bàn bạc, thống nhất cách làm và được hưởng lợi từ những giá trị mà chính cộng đồng tạo ra.

Tại chương trình, xã Pu Nhi đã công bố quyết định thành lập Ban Quản lý bản du lịch cộng đồng và tổ chức nghi thức cắt băng khánh thành. Đây được xem là bước đi đầu tiên nhằm từng bước đưa hoạt động du lịch vào nền nếp, xây dựng cơ chế quản lý phù hợp, bảo đảm công khai, dân chủ và hài hòa lợi ích trong cộng đồng.

Cùng với đó là yêu cầu bảo vệ cảnh quan và môi trường, giữ gìn những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông. Du lịch có thể mang đến cơ hội phát triển kinh tế, nhưng nếu thiếu định hướng, những giá trị làm nên sức hấp dẫn của điểm đến lại có nguy cơ bị mai một hoặc thương mại hóa.

Vì thế, đối với Tù Lu - Tìa Ló, gìn giữ bản sắc phải song hành với phát triển. Những nét văn hóa truyền thống không nên chỉ xuất hiện khi có du khách, mà phải tiếp tục là một phần sống động trong đời sống của cộng đồng.

Thời gian tới, xã Pu Nhi sẽ tiếp tục huy động nguồn lực để hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ, tổ chức tập huấn kỹ năng làm du lịch cho người dân, đẩy mạnh công tác quảng bá và ứng dụng chuyển đổi số.

Địa phương cũng hướng tới kết nối Tù Lu - Tìa Ló với những điểm du lịch khác trong xã và trên địa bàn tỉnh, từng bước hình thành các tuyến trải nghiệm, tạo thêm lựa chọn và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, sự hỗ trợ về quy hoạch, đào tạo kỹ năng, tiêu chuẩn dịch vụ, bảo tồn văn hóa, xúc tiến du lịch, bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm sẽ là những yếu tố cần thiết. Nhưng trên hết, sức sống của điểm đến vẫn nằm ở chính cộng đồng.

“Mỗi người dân là một đại sứ du lịch, mỗi gia đình là một địa chỉ thân thiện” - thông điệp được đặt ra tại lễ ra mắt cũng chính là mục tiêu mà Tù Lu - Tìa Ló đang hướng tới.

Khi người dân biết trân trọng những giá trị văn hóa của cha ông, biết biến cảnh quan và sản vật quê hương thành nguồn lực phát triển; khi mỗi nếp nhà sẵn sàng mở rộng cánh cửa đón khách bằng sự chân thành, mến khách, thì du lịch cộng đồng sẽ có nền tảng để phát triển lâu dài.

Giữa tiết trời mát lành ở độ cao hơn 1.200m, tiếng tù lu ngày hội vang lên giữa bản Mông như một âm thanh của niềm vui và hy vọng. Từ một trò chơi dân gian gắn bó với đời sống cộng đồng, “tù lu” hôm nay đã trở thành một phần tên gọi của điểm đến mới.

Từ đó, Tù Lu - Tìa Ló đang bắt đầu một hành trình khác: hành trình đưa những giá trị văn hóa của bản Mông bước ra ngoài lũy tre, nếp nhà; đón thêm những người bạn từ khắp nơi đến trải nghiệm, khám phá.

Và quan trọng hơn, hành trình ấy được xây dựng bằng chính bàn tay, sự đồng thuận và khát vọng vươn lên của người dân vùng cao Pu Nhi - những người đang biến văn hóa truyền thống và cảnh quan quê hương thành cơ hội để tạo dựng cuộc sống tốt đẹp hơn.