Điện Biên đổi mới tư duy, kiến tạo bước chuyển mới cho giáo dục vùng cao

Tinh gọn mạng lưới, tạo nền tảng cho một chặng đường mới

Giữa những dãy núi trùng điệp của Tây Bắc, hành trình đến trường của học sinh Điện Biên vẫn mang những dấu ấn rất riêng. Đó là những con đường dài vượt núi, những điểm trường nằm xa khu dân cư và những lớp học có đông học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số. Bởi vậy, với Điện Biên, mỗi bước chuyển của giáo dục không đơn thuần là sự thay đổi về tổ chức bộ máy, mà còn là nỗ lực tạo dựng cơ hội học tập ngày càng tốt hơn cho học sinh ở vùng khó.

Chiều 3/9, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đoàn Trung Kiên làm việc với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên về kết quả thực hiện nhiệm vụ năm học 2025-2026 và công tác chuẩn bị năm học 2026-2027.

Những con số được báo cáo tại buổi làm việc phần nào cho thấy quy mô và đặc thù của sự nghiệp giáo dục địa phương. Năm học 2025-2026, toàn tỉnh có 493 cơ sở giáo dục và trung tâm. Toàn ngành hiện vẫn còn trên 1.000 điểm trường, trong khi học sinh là người dân tộc thiểu số chiếm tới 86,23% tổng số học sinh trên địa bàn.

Đây vừa là đặc điểm, vừa là yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý và phát triển giáo dục. Một mạng lưới rộng, phân tán trên địa bàn miền núi, cùng sự chênh lệch về điều kiện kinh tế - xã hội giữa các khu vực đòi hỏi ngành Giáo dục phải có những giải pháp phù hợp, linh hoạt nhưng vẫn hướng đến mục tiêu chung là nâng cao chất lượng dạy và học.

Năm học 2025-2026, ngành Giáo dục và Đào tạo Điện Biên triển khai 3 nhiệm vụ lớn có tính chất bước ngoặt. Trong đó, một nhiệm vụ quan trọng là từng bước sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục, phù hợp với yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền mới.

Từ ngày 30/8/2026, toàn tỉnh giảm từ 466 trường mầm non, phổ thông và trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên xuống còn 194 đơn vị, giảm 272 đơn vị. Việc sắp xếp đặt ra yêu cầu lớn về tổ chức, nhân sự, cơ sở vật chất và đặc biệt là bảo đảm hoạt động dạy học không bị gián đoạn.

Tinh gọn đầu mối không có nghĩa là thu hẹp cơ hội học tập. Ngược lại, mục tiêu hướng tới là sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, nâng cao năng lực quản trị, tạo điều kiện để đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và từng bước thu hẹp khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các vùng miền.

Những công trình mới, những kỳ vọng mới

Bên cạnh việc sắp xếp mạng lưới trường lớp, năm học vừa qua cũng ghi nhận những bước đi mới trong phát triển hệ thống giáo dục và đào tạo của Điện Biên.

Tỉnh đã hoàn thành việc sắp xếp các trường cao đẳng; thành lập và đưa vào hoạt động Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Điện Biên; đồng thời khởi công Tổ hợp giáo dục Điện Biên. Những bước đi này cho thấy định hướng mở rộng không gian giáo dục, đào tạo, từng bước xây dựng nguồn nhân lực tại chỗ phục vụ yêu cầu phát triển của địa phương và khu vực Tây Bắc.

Ở bậc phổ thông, việc chuẩn bị khánh thành 9 trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS vào ngày 5/9/2026 là một trong những sự kiện đáng chú ý trước thềm năm học mới.

Với học sinh ở khu vực biên giới và vùng khó khăn, một ngôi trường nội trú không chỉ đơn thuần là nơi học chữ. Đó còn là mái nhà chung, nơi các em được bảo đảm điều kiện ăn ở, sinh hoạt và học tập ổn định hơn. Đầu tư cho những ngôi trường này vì thế cũng là đầu tư cho tương lai của vùng đất nơi biên cương Tổ quốc.

Tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đoàn Trung Kiên đề nghị ngành Giáo dục Điện Biên phát huy kinh nghiệm từ mô hình vận hành hiệu quả của Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Si Pa Phìn để triển khai tại 9 trường tiếp theo.

Yêu cầu được đặt ra không chỉ là hoàn thành xây dựng cơ sở hạ tầng, mà quan trọng hơn là bảo đảm các trường hoạt động thực chất, bền vững. Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, điều kiện tổ chức dạy học, sinh hoạt nội trú và đặc biệt là nguồn kinh phí vận hành sau khi công trình hoàn thành đều phải được tính toán kỹ lưỡng.

Đó cũng là cách tiếp cận hướng đến hiệu quả lâu dài: một công trình giáo dục chỉ thực sự phát huy giá trị khi những phòng học được sáng đèn mỗi ngày, khu nội trú trở thành mái nhà an toàn của học sinh và chất lượng giáo dục được nâng lên bằng chính những điều kiện đầu tư ấy.

Năm học qua, Điện Biên cũng hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm, nhiều chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch đề ra. Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 được tổ chức an toàn, nghiêm túc, tỷ lệ tốt nghiệp đạt 99,58%. Chất lượng giáo dục đại trà và giáo dục mũi nhọn tiếp tục có những chuyển biến tích cực.

Những kết quả ấy là nền tảng để ngành Giáo dục bước vào năm học mới với yêu cầu cao hơn và quyết tâm lớn hơn.

“Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”

Năm học 2026-2027, ngành Giáo dục và Đào tạo Điện Biên xác định quyết tâm: “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”.

Đây không chỉ là khẩu hiệu cho một năm học mới, mà còn thể hiện yêu cầu đổi mới trong cách tiếp cận đối với sự nghiệp giáo dục. Theo đó, ngành xác định phương châm: “đủ giáo viên, đủ cơ sở vật chất, đủ trường, đủ lớp, đủ sách giáo khoa, thiết bị dạy học”; đồng thời chuyển mạnh từ tư duy quản lý giáo dục sang quản trị phát triển giáo dục.

Trong bối cảnh đặc thù của một tỉnh miền núi, biên giới, để thực hiện mục tiêu này đòi hỏi nguồn lực lớn và những cơ chế phù hợp. Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Điện Biên kiến nghị Bộ sớm ban hành hướng dẫn, định mức kinh tế - kỹ thuật, suất đầu tư và danh mục thiết bị thuộc chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa giáo dục để địa phương có cơ sở triển khai.

Tỉnh cũng đề nghị tiếp tục quan tâm đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tại những xã không phải xã biên giới nhưng có địa bàn đặc biệt khó khăn; đồng thời xem xét mở rộng đối tượng tuyển sinh sang các xã lân cận nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tại các khu vực còn nhiều khó khăn.

Đối với giáo dục nghề nghiệp và đào tạo nguồn nhân lực, Điện Biên kiến nghị bố trí kinh phí triển khai Đề án phát triển Trường Cao đẳng Điện Biên thành trường cao đẳng chất lượng cao. Địa phương cũng mong muốn có cơ chế hỗ trợ Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh về đội ngũ, chương trình đào tạo, chỉ tiêu tuyển sinh và đầu tư cơ sở vật chất, hướng tới xây dựng nơi đây thành cơ sở đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực tại chỗ cho Điện Biên và khu vực Tây Bắc.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đoàn Trung Kiên đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo tiếp tục rà soát, triển khai hiệu quả các nhiệm vụ của năm học mới. Đặc biệt, địa phương cần bảo đảm nguồn lực để thực hiện các chính sách hỗ trợ giáo dục như miễn học phí, bữa ăn bán trú cho học sinh vùng biên giới và các chế độ ưu đãi đối với học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Đối với 3 nhóm kiến nghị của tỉnh, Bộ Giáo dục và Đào tạo ghi nhận và sẽ chỉ đạo các đơn vị thuộc Bộ khẩn trương phối hợp giải quyết.

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Lương khẳng định, tỉnh Điện Biên sẽ chủ động triển khai các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; quản lý, sử dụng hiệu quả, đúng mục đích nguồn kinh phí được giao và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án liên quan.

Phía trước, hành trình đổi mới giáo dục của Điện Biên vẫn còn nhiều việc phải làm. Hơn 1.000 điểm trường, hàng vạn học sinh và đặc thù địa bàn rộng, chia cắt tiếp tục đặt ra những bài toán không dễ giải.

Nhưng từ việc sắp xếp lại mạng lưới trường lớp, xây dựng những trường nội trú mới, mở rộng hệ thống đào tạo từ phổ thông đến cao đẳng, đại học, Điện Biên đang từng bước kiến tạo một nền tảng mới cho giáo dục.

Và khi năm học 2026-2027 bắt đầu, phía sau tiếng trống khai trường sẽ là một quyết tâm lớn hơn: đổi mới không chỉ để thay đổi cách quản lý, mà để tạo ra những chuyển biến thực chất trong từng lớp học, từng ngôi trường; để mỗi học sinh, dù ở bản làng xa xôi nhất, vẫn có thêm cơ hội chạm tới tri thức và xây dựng tương lai của mình.