Điện Biên mở hướng kết nối thương mại biên giới Việt Nam - Lào - Trung Quốc

Từ lợi thế địa kinh tế đến không gian giao thương mới

Chiều 18/9, tại tỉnh Điện Biên, Bộ Công Thương phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên tổ chức Hội nghị Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc năm 2026, với chủ đề “Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc”.

Hội nghị được tổ chức trực tiếp tại Điện Biên và trực tuyến trên nền tảng Zoom, với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương khu vực miền Bắc; các tỉnh Bắc Lào và tỉnh Vân Nam, Trung Quốc; cùng đông đảo cơ quan quản lý, tổ chức xúc tiến thương mại, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương Vũ Bá Phú nhận định, thương mại quốc tế đang chứng kiến sự tái cấu trúc mạnh mẽ của chuỗi cung ứng, kéo theo những thay đổi nhanh chóng trong phương thức sản xuất, lưu thông và tiêu dùng.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, phát triển bền vững, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn ngày càng trở thành những điều kiện quan trọng để hàng hóa có thể tiếp cận và duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.

Với khu vực miền Bắc, những yêu cầu này càng có ý nghĩa khi đây vừa là trung tâm sản xuất, tiêu dùng lớn, vừa là cửa ngõ kết nối Việt Nam với Trung Quốc, Lào và rộng hơn là Đông Bắc Á, ASEAN cùng các hành lang kinh tế xuyên biên giới.

Năm 2025, kim ngạch thương mại Việt Nam - Trung Quốc đạt 256,4 tỷ USD, tăng 24,8% so với năm 2024. Kim ngạch thương mại Việt Nam - Lào đạt 2,98 tỷ USD, tăng 32,7%, mức cao nhất từ trước đến nay.

Những con số này cho thấy dư địa hợp tác thương mại giữa Việt Nam với hai nước láng giềng còn rất lớn. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị thực tế, việc nâng cấp hạ tầng, phương thức giao thương và năng lực cạnh tranh của hàng hóa đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Đây cũng chính là hướng đi mà Điện Biên đang đặt trọng tâm trong quá trình phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại biên giới và dịch vụ logistics.

Điện Biên là địa phương duy nhất của Việt Nam có đường biên giới tiếp giáp đồng thời với Lào và Trung Quốc, với trên 455 km đường biên. Tỉnh có Cửa khẩu quốc tế Tây Trang, Cửa khẩu chính Huổi Puốc, Cửa khẩu phụ Si Pa Phìn kết nối với các tỉnh Bắc Lào và lối mở A Pa Chải - Long Phú kết nối với tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

Cùng với đó, Cảng hàng không Điện Biên đã được nâng cấp, mở rộng, có khả năng tiếp nhận các loại máy bay Airbus A320, A321, hiện kết nối với Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Những lợi thế về vị trí địa lý và hạ tầng đang tạo cho Điện Biên điều kiện để từng bước trở thành một điểm kết nối giữa Tây Bắc Việt Nam với Bắc Lào, Tây Nam Trung Quốc và các thị trường trong Tiểu vùng sông Mekong mở rộng.

Chuyển đổi số để rút ngắn khoảng cách biên giới

Tại hội nghị, các đại biểu cùng nhìn nhận, thương mại qua tuyến biên giới Tây Bắc hiện vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Hạ tầng giao thông, logistics kết nối tới cửa khẩu còn khó khăn; năng lực chế biến, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ số của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên Lò Văn Cương, chính những điểm nghẽn này đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức giao thương, trong đó chuyển đổi số và thương mại xanh là những hướng đi quan trọng.

Từ giao thương biên giới theo phương thức truyền thống, Điện Biên định hướng hình thành không gian kinh tế cửa khẩu tích hợp thương mại - logistics - dịch vụ - chế biến. Cùng với hoàn thiện hạ tầng, tỉnh chú trọng thu hút đầu tư vào sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu sản phẩm.

Một trong những mục tiêu được đặt ra là cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thực hiện tinh thần “chính quyền đồng hành cùng doanh nghiệp”, áp dụng cơ chế “luồng xanh” đối với các dự án ưu tiên và phấn đấu rút ngắn tối thiểu 70% thời gian giải quyết thủ tục đầu tư theo quy định.

Từ phía Trung Quốc, ông La Hằng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Nhân đại huyện Giang Thành, thành phố Phổ Nhĩ, tỉnh Vân Nam, đề xuất đẩy mạnh xây dựng mô hình thương mại biên giới thông minh. 

Theo đó, có thể tăng cường khai báo trực tuyến, kiểm tra thông minh, chia sẻ dữ liệu, thông quan không giấy tờ; đồng thời phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, kết nối giao thương trên các nền tảng số và thúc đẩy lưu thông hai chiều đối với nông sản, sản phẩm công nghiệp nhẹ.

Đại diện phía Lào cũng đưa ra những đề xuất cụ thể về mô hình “Cửa khẩu thông minh”. Tiến sĩ Su Ly Xay Hổng Sả Khon, Quyền Giám đốc Sở Công thương Luông Pha Bang, cho rằng cần liên thông dữ liệu khai báo hàng hóa xuất nhập khẩu, chứng nhận xuất xứ và kiểm dịch động, thực vật qua môi trường trực tuyến.

Cùng với đó là xây dựng cơ chế công nhận lẫn nhau đối với các tiêu chuẩn sản phẩm xanh, ứng dụng Blockchain và AI trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đồng thời kết nối hạ tầng đường sắt Lào - Trung với mạng lưới hạ tầng và cảng biển Việt Nam để hình thành hành lang logistics xanh.

Những đề xuất này cho thấy chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp hay từng cửa khẩu, mà đang trở thành yêu cầu đối với toàn bộ chuỗi giao thương xuyên biên giới.

Khi dữ liệu được kết nối, thủ tục được số hóa, nguồn gốc hàng hóa được minh bạch và tiêu chuẩn sản phẩm được hài hòa, thời gian thông quan, chi phí logistics và những rào cản trong giao dịch có thể từng bước được giảm xuống.

Liên kết vùng, phát triển xanh để tạo giá trị mới

Một nội dung được nhiều đại biểu nhấn mạnh tại hội nghị là không thể phát triển thương mại biên giới theo cách riêng lẻ của từng địa phương.

Miền Bắc có hệ thống các trung tâm sản xuất, đô thị, khu công nghiệp, cửa khẩu, cảng biển và mạng lưới giao thông ngày càng được đầu tư. Nếu được kết nối hiệu quả, hàng hóa từ các tỉnh miền núi, trung du, đồng bằng và các trung tâm công nghiệp có thể hình thành những chuỗi giá trị mới, thông suốt từ vùng sản xuất đến cửa khẩu, trung tâm logistics, cảng biển và thị trường quốc tế.

Đối với Điện Biên, việc hoàn thiện các tuyến giao thông kết nối cửa khẩu, trong đó có định hướng phát triển tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu quốc tế Tây Trang, được kỳ vọng tạo thêm động lực cho lưu thông hàng hóa, thu hút đầu tư vào kho bãi, logistics, chế biến và phân phối.

Tuy nhiên, hạ tầng chỉ là một phần của bài toán. Để hàng hóa có thể đi xa và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, các địa phương và doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng sản phẩm, năng lực chế biến, xây dựng thương hiệu, đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xanh.

Kết luận hội nghị, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại Vũ Bá Phú đề nghị các địa phương và doanh nghiệp tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: tăng cường liên kết vùng, liên kết địa phương và doanh nghiệp; nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động cửa khẩu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong thương mại biên giới; nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng của hàng hóa xuất khẩu; chủ động chuyển đổi xanh và phát triển logistics xanh.

Cùng với đó, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, Lào và Trung Quốc cần duy trì kết nối, tăng cường trao đổi thông tin thị trường, tìm kiếm cơ hội hợp tác đầu tư, liên doanh, liên kết sản xuất và phân phối.

Mục tiêu không chỉ dừng ở quan hệ mua - bán đơn thuần, mà hướng tới những mối liên kết dài hạn trong chuỗi giá trị.

Từ Điện Biên, một phương thức giao thương mới đang được đặt ra: cửa khẩu thông minh hơn, logistics hiệu quả hơn, hàng hóa chất lượng hơn, thương mại số mạnh hơn, sản xuất xanh hơn và liên kết vùng chặt chẽ hơn.

Đó cũng là hướng để những lợi thế về vị trí địa lý của các tỉnh biên giới được chuyển hóa thành lợi thế về năng lực cạnh tranh, mở rộng không gian thương mại và tạo thêm động lực phát triển cho khu vực miền Bắc trong giai đoạn mới.