Doanh nghiệp Việt trước sức ép AI

Áp lực sống còn

Hơn 2.000 đại biểu, 50 diễn giả cùng hàng chục doanh nghiệp công nghệ xuất hiện tại Hội nghị và Triển lãm Biztech 2026 vừa diễn ra ở TP Hồ Chí Minh sáng 12/5 đã phản ánh một thực tế rất rõ. Chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu mang tính trình diễn, mà đã trở thành cuộc chạy đua sinh tồn của doanh nghiệp Việt trong kỷ nguyên AI tự trị.

Chủ đề "Kỷ nguyên AI Agentic, Tự động hóa vận hành và Động lực tăng trưởng mới" không đơn thuần nói về công nghệ. Điều được nhắc đi nhắc lại xuyên suốt các phiên hội thảo chính là áp lực tồn tại đang đè nặng lên cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bà Nguyễn Thị Thu Giang, Tổng Thư ký Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA) thẳng thắn nhìn nhận, nhiều doanh nghiệp Việt vẫn vận hành theo mô hình phản ứng bị động, xử lý vấn đề khi sự cố đã xảy ra. Trong khi đó, AI Agentic đang mở ra khả năng vận hành theo hướng dự báo, tự học hỏi và tự ra quyết định theo thời gian thực.

Thông điệp này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang biến động mạnh. Chi phí vận hành leo thang, cạnh tranh xuyên biên giới ngày càng khốc liệt, còn vòng đời sản phẩm liên tục bị rút ngắn. Nếu trước đây doanh nghiệp có thể chậm vài năm trong chuyển đổi số mà vẫn tồn tại, thì hiện nay độ trễ đó có thể khiến họ bị loại khỏi thị trường.

Phiên chuyên đề tài chính ngân hàng cho thấy một sự thay đổi căn bản của ngành dịch vụ tài chính. Thanh toán không còn là bước cuối của giao dịch mà trở thành cánh cửa để giữ chân khách hàng trong toàn bộ hệ sinh thái số. Đại diện Payoneer nhận định, hạ tầng thanh toán xuyên biên giới hiện đại giúp doanh nghiệp Việt nhận tiền từ đối tác quốc tế nhanh gần như giao dịch nội địa, tháo gỡ bài toán vốn lưu động cho doanh nghiệp xuất khẩu và thương mại điện tử.

Trong khi đó, lĩnh vực an ninh mạng đang bước vào giai đoạn khốc liệt chưa từng có. Theo báo cáo CrowdStrike 2026 được dẫn tại hội thảo, thời gian hacker chiếm quyền kiểm soát toàn hệ thống đã bị AI rút ngắn xuống chỉ còn 29 phút, số cuộc tấn công có yếu tố AI tăng 89%.

Điều đáng lo ngại nằm ở chỗ AI giờ không còn là công cụ độc quyền của các tập đoàn công nghệ lớn. Nó cũng đang được sử dụng bởi tội phạm mạng, các nhóm lừa đảo tài chính và những cuộc tấn công Deepfake tinh vi.

Ông Hoàng Quốc Thịnh của Verichains cảnh báo, trong thế giới số, danh tính chính là tài sản quý giá nhất. Nếu doanh nghiệp không nâng cấp hệ thống eKYC và bảo mật AI, họ có thể mất không chỉ tiền mà còn đánh mất niềm tin khách hàng.

Sức ép ấy cũng hiện hữu rất rõ trong lĩnh vực bán lẻ và thương mại điện tử. Theo Gartner, dữ liệu xấu gây tổn thất trung bình 12,9 triệu USD mỗi năm, trong khi 88% bảng tính thủ công tồn tại sai sót. Mỗi nhân viên đang mất từ 5 đến 10 giờ mỗi tuần chỉ để sửa lỗi dữ liệu. Con số này phản ánh đúng "căn bệnh" của không ít doanh nghiệp Việt hiện nay. Dữ liệu rời rạc, vận hành thủ công, quyết định chậm và thiếu liên thông đang khiến họ tụt lại phía sau trong cuộc đua tốc độ.

Ở kỷ nguyên số, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở quy mô doanh nghiệp mà nằm ở tốc độ ra quyết định. Khả năng chuyển đổi từ T+30 xuống T+1 giờ đây trở thành ranh giới giữa doanh nghiệp linh hoạt và doanh nghiệp bị đào thải.

Thay đổi để đi tiếp

Điểm đáng chú ý tại Biztech 2026 là các diễn giả không còn nói nhiều về tầm nhìn viễn tưởng. Họ tập trung vào những giải pháp thực chiến, đo đếm được hiệu quả và có thể triển khai ngay.

Ông Lâm Quang Nam, Phó Chủ tịch VINASA, cho rằng chuyển đổi số không phải đặc quyền của các tập đoàn lớn mà là "công cụ bình đẳng hóa" năng suất. Theo ông Nam, điều doanh nghiệp cần lúc này không phải chờ điều kiện hoàn hảo mà phải đưa ra ít nhất một quyết định triển khai cụ thể trong 6 tháng tới. Đây có lẽ là thông điệp quan trọng nhất của Biztech 2026.

Nhiều năm qua, không ít doanh nghiệp Việt xem chuyển đổi số như một dự án tốn kém, phải đầu tư lớn và dành riêng cho các doanh nghiệp nhiều nguồn lực. Nhưng AI đang làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi đó. Trong sản xuất, các giải pháp nhà máy thông minh được giới thiệu tại hội thảo cho thấy doanh nghiệp hoàn toàn có thể bắt đầu từ những bước nhỏ như số hóa dữ liệu bảo trì, quản lý thiết bị hay dự báo hỏng hóc.

Theo các diễn giả, nhiều nhà máy Việt Nam hiện có chỉ số hiệu suất thiết bị tổng thể OEE (hiệu suất vận hành máy) dưới 60%, thấp khá xa so với chuẩn thế giới trên 80%. Nguyên nhân lớn nhất đến từ tư duy bảo trì lạc hậu và hệ thống dữ liệu rời rạc. Bosch Global Software Technologies cho biết các giải pháp số có thể giúp doanh nghiệp giảm tới 25% chi phí bảo trì, tăng 15% độ sẵn sàng máy móc và cải thiện năng suất tổng thể từ 5 đến 10%.

Điều này cho thấy AI không chỉ dành cho các chiến lược tăng trưởng lớn lao. Nó bắt đầu từ việc giảm lãng phí, tối ưu dòng tiền, tiết kiệm nhân lực và nâng hiệu quả vận hành hàng ngày. Ở lĩnh vực tài chính, AI Agentic cũng đang thay đổi cách doanh nghiệp quản trị rủi ro. Ông Trần Việt Thắng của TNTech cho biết các hệ thống chống rửa tiền cũ dựa trên luật cứng tạo ra quá nhiều cảnh báo giả, gây tắc nghẽn vận hành. Trong khi đó, AI tự trị có thể tự học hỏi hành vi bất thường và đề xuất quyết định theo thời gian thực.

Sự dịch chuyển từ mô hình "rule based" sang "agentic" phản ánh một thay đổi sâu hơn trong tư duy quản trị doanh nghiệp. Thị trường hiện nay biến động quá nhanh để con người xử lý theo cách truyền thống. Doanh nghiệp muốn tồn tại buộc phải trao nhiều quyền hơn cho dữ liệu và AI.

Tuy nhiên, công nghệ không phải cây đũa thần. Điều quyết định vẫn là tư duy của người đứng đầu doanh nghiệp. Nhiều chuyên gia tại Biztech 2026 cùng chung nhận định rằng AI sẽ không thay thế con người, nhưng doanh nghiệp biết sử dụng AI sẽ thay thế doanh nghiệp chậm thay đổi. Đó không còn là lời cảnh báo cho tương lai xa. Nó đang diễn ra từng ngày trên thị trường.