Doanh nhân thời AI: Tỉnh táo đầu tư, thực chiến vận hành

Gần 75% doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu thử nghiệm AI

Theo khảo sát CIO Vietnam Survey 2026, gần 75% doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu thử nghiệm hoặc triển khai AI ở các cấp độ khác nhau, trong đó hơn 81% ghi nhận công nghệ giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao năng suất làm việc. Thế nhưng, khi soi chiếu ở khía cạnh tài chính, một thực tế đáng suy ngẫm lộ diện: Chỉ 6,3% doanh nghiệp chứng minh được giá trị tài chính rõ ràng thông qua các chỉ số đo lường cụ thể về doanh thu, chi phí hay lợi nhuận.

Khoảng cách giữa sự "cảm nhận" về năng suất và những con số thực tế trên bản báo cáo tài chính là tín hiệu cảnh báo cho thấy: Bài toán ứng dụng công nghệ của doanh nghiệp Việt không còn dừng ở câu hỏi "có triển khai hay không", mà đã chuyển sang áp lực thực tế hơn — AI tạo ra giá trị gì và giá trị đó được đo bằng tiền như thế nào?

Đề cập đến vấn đề này, tại lễ chào mừng Ngày Chuyển đổi số Quốc gia năm 2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cũng chỉ đạo, chuyển đổi số không thể dừng lại ở việc xây dựng hạ tầng hay nền tảng mang tính hình thức, mà mỗi khoản đầu tư đều phải tạo ra giá trị đo đếm được. Đồng thời, Bộ trưởng cũng chỉ ra 5 thách thức lớn đang ngáng đường doanh nghiệp bao gồm: dữ liệu, nền tảng số, hạ tầng, năng lực ứng dụng và nguồn nhân lực.

Soi chiếu từ bức tranh chung vào khu vực kinh tế tư nhân, TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội nhận định, các SME Thủ đô hiện đang dần dịch chuyển sang hướng số hóa bài bản, tập trung vào ba trụ cột giá trị cốt lõi. Trong đó, công nghệ giúp chuẩn hóa và quản trị toàn diện trên 4 mảng then chốt gồm bán hàng, truyền thông, nhân sự và tài chính để siết chặt định mức vận hành. Đồng thời, việc đưa sản phẩm lên không gian mạng giúp mở rộng tệp khách hàng bền vững, kết hợp đồng bộ dữ liệu với hạ tầng số quốc gia để tối ưu hóa thủ tục hành chính.

Song hành cùng những điểm sáng đó, điểm nghẽn cốt lõi khiến không ít doanh nghiệp còn loay hoay lại xuất phát từ chính bài toán tài chính và tâm lý vận hành của người đứng đầu. "Khi đứng trước làn sóng số hóa, trăn trở lớn nhất của mỗi chủ doanh nghiệp luôn quay về các câu hỏi thực tế: Liệu có tăng được doanh thu, có mở rộng được thị trường, và chi phí bỏ ra có tương xứng với hiệu quả thu về? Sự thiếu đồng bộ về hạ tầng phần cứng, các hệ thống phần mềm bị phân tán cùng tâm lý e ngại rủi ro tài chính đã vô tình biến công nghệ từ một động lực bứt phá trở thành rào cản cản bước doanh nghiệp", TS. Mạc Quốc Anh phân tích.

Chia sẻ về hành trình số hóa tại doanh nghiệp đa ngành, ông Nguyễn Trường Khang, CEO của Nam Kinh Group cho biết, công ty từng rơi vào tình trạng "bội thực phần mềm" khi đưa vào sử dụng hàng loạt công cụ nhưng dữ liệu lại hoàn toàn đứt gãy, không thể liên thông.

"Sở hữu phần mềm không đồng nghĩa với việc đã chuyển đổi số thành công. Việc chi tiền mua công nghệ khi chưa tái thiết quy trình vận hành chỉ làm gia tăng gánh nặng chi phí. Bước ngoặt khó khăn nhất của cuộc chuyển đổi số nằm ở chính sự dũng cảm của người đứng đầu", ông Khang chia sẻ, "Chuyển đổi số buộc CEO phải bước ra khỏi vùng an toàn, làm sạch dữ liệu, từ bỏ lối vận hành cảm tính vụn vặt để chuyển sang điều hành dựa trên quy trình chuẩn và sự minh bạch trách nhiệm".

Cần lựa chọn công nghệ đúng với bài toán của doanh nghiệp

Bên cạnh đầu tư hạ tầng, việc đặt công nghệ đúng vào bài toán kinh doanh sẽ tạo ra sự bứt phá vượt trội. Minh chứng cho hiệu quả của việc áp dụng công nghệ vào bài toán kinh doanh, ông Phạm Tuấn Dương, Giám đốc Công ty TNHH Truyền thông và Thương mại Nam An cho biết, khi ứng dụng các mô hình AI tiên tiến như OpenAI hay Claude vào quy trình tư vấn và chăm sóc khách hàng 24/7 trong lĩnh vực sức khỏe, doanh nghiệp đã đạt được những kết quả cụ thể. 

"Việc cá nhân hóa liệu trình tập luyện và dinh dưỡng cho từng người dùng đã giúp Nam An tinh gọn bộ máy sale trực tiếp từ 30 người xuống còn 3 người (rút giảm 90% nhân sự khâu bán hàng) và tối ưu hóa 30% chi phí vận hành chung", ông Phạm Tuấn Dương chỉ rõ.

Tuy nhiên, khi chi phí công nghệ ngày càng dễ tiếp cận thì "tử huyệt" lại chuyển sang bài toán văn hóa và sự phản kháng nội bộ. Nếu không xây dựng được tư tưởng "AI First", tức là xem AI là công cụ nâng cao năng lực cá nhân thay vì đối thủ cạnh tranh, nhân sự sẽ tìm cách chống lại sự thay đổi. Theo đại diện Nam An, AI không cướp đi công việc của ai, mà những người biết áp dụng AI sẽ thay thế những người đứng ngoài cuộc.

Để giúp khối SME vượt qua, TS. Mạc Quốc Anh đưa ra các mô hình thực tiễn mang tính gợi mở. Đơn cử, trong khâu bán hàng, việc dịch chuyển từ các kênh truyền thống sang nền tảng thương mại điện tử giúp doanh nghiệp lập tức mở rộng tệp khách hàng mà không bị giới hạn bởi không gian. Hay trong ngành vận tải, việc công khai dữ liệu chuyến xe quay đầu trên nền tảng số đã giải quyết triệt để bài toán "công-ten-nơ rỗng" chiều ngược lại Hà Nội-TP. Hồ Chí Minh, giúp các nhà xe kết nối ngay với đơn vị có nhu cầu vận chuyển chiều Nam-Bắc để tiết kiệm tối đa chi phí.

Đứng trước làn sóng tự động hóa toàn cầu, hình ảnh người doanh nhân Việt Nam trong thời kỳ mới đang được khắc họa bằng sự tỉnh táo, bản lĩnh và tư duy thực chiến. Chuyển đổi số không phải là cuộc đua xem ai sở hữu nhiều công cụ nhất, mà là năng lực tái cấu trúc chuỗi giá trị để tối ưu hóa nguồn lực.

Hướng tới Ngày Doanh nhân Việt Nam (13/10), TS. Mạc Quốc Anh gửi gắm thông điệp về ba phẩm chất cốt lõi của doanh nhân thời đại mới. Đó là sự chủ động nắm bắt các chủ trương, chính sách hỗ trợ; tinh thần trách nhiệm gắn liền sự phát triển của doanh nghiệp với vận hội nền kinh tế; cùng sự minh bạch về thông tin và dữ liệu để xác lập uy tín bền vững trên thương trường.

Chuyển đổi số là một hành trình marathon đòi hỏi sự kiên trì. Khi năng lực quản trị được nâng tầm, văn hóa số được thẩm thấu và công nghệ được đặt đúng bài toán kinh doanh, đó cũng là lúc đội ngũ doanh nhân Việt Nam tự tin biến áp lực thay đổi thành lợi thế cạnh tranh thực chất, đóng góp tích cực vào sự bứt phá của nền kinh tế số quốc gia.