Doanh nhân Việt Nam: Bứt phá giới hạn cũ, khai phá động lực mới

"Việt Nam sẽ phải trở thành những nước đứng đầu chuỗi đó, nắm đơn đặt hàng hoặc nắm thương hiệu, chứ không mãi đi theo con đường gia công", ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty TNHH May mặc DONY, nói về hướng phát triển mà doanh nghiệp theo đuổi.

Đây cũng là bài toán đặt ra với nhiều doanh nghiệp trong nước: không chỉ mở rộng sản lượng, doanh thu mà còn phải chủ động hơn về thị trường, công nghệ và thương hiệu để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo báo cáo của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, GDP Việt Nam 9 tháng ước tăng 9,01% so với cùng kỳ năm trước; kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 434,30 tỷ USD, tăng 24,5%.

Tuy nhiên, khu vực kinh tế trong nước chỉ đóng góp 83,89 tỷ USD, chiếm 19,3% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80,7%. Cơ cấu này cho thấy yêu cầu nâng cao năng lực của doanh nghiệp nội địa, từ tham gia sản xuất đến chủ động đơn hàng, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu.

Tìm động lực tăng trưởng mới

Với DONY, động lực tăng trưởng đến từ việc thay đổi cách vận hành và lựa chọn đơn hàng. Sau giai đoạn đơn hàng sụt giảm cuối năm 2022, doanh nghiệp tinh gọn bộ máy, giảm áp lực vay nợ và tập trung vào những đơn hàng có hiệu quả cao hơn. Bên cạnh các thị trường truyền thống như Mỹ và Trung Đông, công ty tìm kiếm thêm khách hàng tại Nga, châu Phi và Đông Nam Á.

Theo ông Phạm Quang Anh, doanh nghiệp tăng trưởng khoảng 30% trong năm 2025 so với năm trước. Trong 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu tăng khoảng 6% so với cùng kỳ, trong khi biên lợi nhuận được cải thiện nhờ điều chỉnh cơ cấu khách hàng, đơn hàng và tinh gọn hoạt động.

Từ nền tảng này, doanh nghiệp hướng đến giảm dần sự phụ thuộc vào gia công, phát triển thương hiệu riêng và chủ động hơn trong việc tìm kiếm thị trường. Theo ông Quang Anh, khi kinh tế tăng trưởng và thu nhập người dân được cải thiện, nhu cầu tiêu dùng cũng có thể mở ra thêm dư địa cho doanh nghiệp trong nước.

Nếu DONY tìm cách tiến lên những khâu có giá trị cao hơn trong ngành may mặc, Message Coffee lựa chọn hướng đi tương tự với cà phê đặc sản: tăng giá trị sản phẩm thông qua chế biến, kiểm soát chất lượng và đưa thành phẩm đến thị trường quốc tế.

Khởi đầu với mô hình quán cà phê năm 2016, doanh nghiệp chuyển sang sản xuất năm 2018 và tập trung vào cà phê đặc sản từ năm 2019. Năm 2023, Message Coffee có đơn hàng đầu tiên sang Mỹ; đến năm 2026, doanh nghiệp thực hiện lô xuất khẩu chính ngạch đầu tiên. Theo số liệu doanh nghiệp cung cấp, doanh số 9 tháng đầu năm 2026 đạt 92% doanh số cả năm 2025.

Thay vì chỉ bán cà phê nhân nguyên liệu thô, doanh nghiệp hướng đến hoàn thiện chuỗi giá trị từ vùng trồng, chế biến, rang xay, đóng gói đến xuất khẩu thành phẩm mang thương hiệu Việt. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp hướng tới kiểm soát chất lượng xuyên suốt quá trình sản xuất và giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước.

Cùng với phát triển sản phẩm, Message Coffee ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản trị, hỗ trợ xây dựng quy trình vận hành, hệ thống lương và báo cáo. Doanh nghiệp cũng tiếp cận khách hàng qua các kênh thương mại điện tử xuyên biên giới tại Singapore, Malaysia và Thái Lan.

Với một doanh nghiệp quy mô nhỏ, ứng dụng AI không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn gắn với yêu cầu chuẩn hóa hoạt động khi quy mô kinh doanh mở rộng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng quy trình phù hợp và khả năng duy trì chất lượng sản phẩm.

Ông Đức cho biết: "Thách thức lớn nhất với tụi mình lại nằm ở bên trong, là làm sao để công ty lớn lên mà chất lượng không đi xuống".

Đây cũng là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp theo đuổi mục tiêu mở rộng thị trường. Bởi để đưa cà phê thành phẩm Việt Nam ra nước ngoài, chất lượng phải ổn định, năng lực cung ứng phải đáp ứng được đơn hàng và thương hiệu cần tạo dựng niềm tin với khách hàng.

Từ may mặc đến cà phê, điểm chung trong cách tiếp cận của hai doanh nghiệp là không dừng lại ở việc tăng doanh thu hay sản lượng, mà tìm cách chủ động hơn trong chuỗi giá trị. Tuy nhiên, mỗi hướng đi đều đòi hỏi quá trình đầu tư và tích lũy năng lực, từ quản trị, công nghệ đến khả năng tiếp cận thị trường.

Mở rộng tầm nhìn, vươn xa thị trường

Với Fujiwa Việt Nam, tăng trưởng không chỉ gắn với nâng cao năng lực sản xuất mà còn đòi hỏi doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Bên cạnh kiểm soát chi phí nguyên liệu, vận chuyển và bao bì, việc đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn và môi trường cũng là yếu tố cần tính đến khi mở rộng xuất khẩu.

Bà Ngô Thị Thu Thủy, Chủ tịch HĐQT Fujiwa Việt Nam, cho biết doanh nghiệp định hướng tiếp tục đầu tư công nghệ, hiện đại hóa dây chuyền và phát triển sản phẩm đáp ứng nhu cầu sức khỏe.

"Để nâng cao sức cạnh tranh, chúng tôi sẽ tiếp tục đầu tư công nghệ, tối ưu chi phí, phát triển sản phẩm đáp ứng nhu cầu sức khỏe và từng bước mở rộng thị trường quốc tế", bà Thủy cho biết.

Song song với đầu tư công nghệ, việc nghiên cứu giảm sử dụng nhựa, tăng khả năng tái chế bao bì và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh là những hướng đi cần thiết để doanh nghiệp chuẩn bị cho quá trình mở rộng thị trường. Bao bì không chỉ liên quan đến chi phí sản xuất mà còn cần phù hợp với yêu cầu của từng thị trường xuất khẩu.

Hiện doanh nghiệp đã bước đầu tiếp cận Australia và Mỹ. Trong chiến lược tăng trưởng dài hạn, doanh nghiệp hướng đến củng cố vị thế tại thị trường trong nước, đồng thời mở rộng sang Đông Nam Á và các thị trường xa hơn. Để hiện thực hóa mục tiêu này, năng lực sản xuất cần đi cùng khả năng kiểm soát chất lượng, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và phát triển hệ thống phân phối.

Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam xếp thứ 43 trong 139 nền kinh tế, tăng một bậc so với năm 2025. Trong đó, Việt Nam đứng thứ 35 về đầu ra đổi mới sáng tạo và thứ 54 về đầu vào.

Kết quả này cho thấy khả năng chuyển hóa nguồn lực thành kết quả đổi mới sáng tạo là một khía cạnh đáng chú ý trong năng lực phát triển của Việt Nam. Với doanh nghiệp, điều quan trọng là đưa đổi mới vào thực tiễn, từ cải tiến quy trình, nâng cao chất lượng sản phẩm đến phát triển thị trường và mô hình kinh doanh mới.

Trong kỷ nguyên tăng trưởng mới, cơ hội chỉ có thể chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh khi doanh nghiệp đầu tư đúng hướng, làm chủ năng lực cốt lõi và kiên trì tạo dựng giá trị. Khi công nghệ, con người, sản phẩm và thương hiệu được phát triển đồng bộ, doanh nghiệp Việt sẽ có thêm cơ sở để nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị và mở rộng thị trường quốc tế.