Đòn bẩy thuế kiến tạo sức bật mới cho kinh tế tư nhân

Bước sang năm 2026, những cải cách mang tính bước ngoặt từ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật thuế (Thuế thu nhập cá nhân, Thuế giá trị gia tăng, Thuế thu nhập doanh nghiệp và Thuế tiêu thụ đặc biệt) kết hợp cùng Nghị định 141 đang tạo ra một diện mạo mới cho chính sách tài khóa: Chủ động, linh hoạt và mang tính kiến tạo dài hạn.

Khơi thông thanh khoản, kích cầu tiêu dùng

Nhìn lại chuỗi chính sách miễn, giảm thuế thời gian qua, giới phân tích tài chính đánh giá đó là một cơ chế can thiệp kép được thiết kế chính xác để tác động đồng thời vào cả hai phía cung và cầu của nền kinh tế thông qua chính sách thuế đòn bẩy.

Theo đó. ở phía cung, điểm nghẽn lớn nhất của khu vực sản xuất khi đối mặt với lạm phát chi phí đầu vào chính là dòng tiền. Việc thực hiện chính sách gia hạn thời hạn nộp thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng (GTGT) và tiền thuê đất thực chất là hành động Nhà nước cấp một khoản tín dụng ngắn hạn với lãi suất 0% cho doanh nghiệp. Nhờ giải quyết được bài toán nghẽn thanh khoản này, thay vì phải chật vật vay ngân hàng với thủ tục rườm rà để thực hiện nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp có ngay nguồn tiền mặt thực tế (dòng tiền 0 đồng) để giữ chân người lao động, thanh toán cho nhà cung cấp và duy trì mạch máu của chuỗi cung ứng, duy trì sản xuất.

Ở phía cầu, việc duy trì chính sách giảm thuế suất GTGT từ 10% xuống 8% trên diện rộng đã tạo ra một cú hích trực diện vào túi tiền của người tiêu dùng. Khi giá bán lẻ hàng hóa giảm xuống, áp lực chi tiêu được giải tỏa, giúp kích sức mua lập tức quay trở lại. Vòng tuần hoàn kinh tế được khép kín, tiêu dùng khởi sắc giúp doanh nghiệp giải phóng hàng tồn kho, dòng tiền mới quay dòng trở lại tái cấp vốn cho các chuỗi sản xuất tiếp theo.

Đồng thời, việc linh hoạt giảm các loại thuế xăng dầu để bình ổn giá đã tạo ra hiệu ứng lan tỏa rất mạnh. Biện pháp này không chỉ cắt giảm trực tiếp chi phí logistics mà còn triệt tiêu tâm lý kỳ vọng tăng giá vốn gây lạm phát, giúp định hình một môi trường kinh doanh ổn định, dễ dự báo.

Bên cạnh đó, trong suốt một thời gian dài, ngưỡng doanh thu chịu thuế 100 triệu đồng/năm đối với hộ kinh doanh đã kìm hãm sự phát triển. Trong bối cảnh trượt giá và chi phí mặt bằng, nhân công ngày càng đắt đỏ, mức doanh thu chưa đầy 9 triệu đồng/tháng đã phải cõng thuế là một thực tế không còn phù hợp. Chi phí tuân thủ thuế (gồm thời gian, thủ tục kê khai, rủi ro thanh tra) thậm chí còn trở thành gánh nặng lớn hơn cả số tiền thuế thực nộp, khiến nhiều hộ kinh doanh chấp nhận ở lại trong khu vực kinh tế phi chính thức để né tránh áp lực hành chính. Nghị định 141 quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế mới lên tới 1 tỷ đồng/năm, gấp 10 lần quy định cũ chính là một quyết sách mang tính nhân văn và thực tế.

Về dài hạn, việc nâng ngưỡng miễn thuế lên 1 tỷ đồng có thể làm sụt giảm một phần nguồn thu ngân sách trong ngắn hạn, nhưng xét về dài hạn, đây là chiến lược "thả con săn sắt, bắt con cá rô". Khi áp lực thuế và chi phí tuân thủ được cởi bỏ, các hộ kinh doanh sẽ có thêm nguồn lực tích lũy để mở rộng quy mô, nâng cấp công nghệ và chuẩn bị tâm lý sẵn sàng cho lộ trình chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp chính thức.

Để lại lợi nhuận cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ

Một trong những khiếm khuyết cấu trúc nghiêm trọng nhất của nền kinh tế Việt Nam hiện nay là tình trạng "hình đồng hồ cát". Nền kinh tế đang có một lượng lớn doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh, nhưng lại thiếu vắng lực lượng doanh nghiệp quy mô vừa có đủ năng lực cạnh tranh và hấp thụ công nghệ. Các chính sách thuế áp dụng cho năm 2025 và 2026 đang hướng trực diện vào việc sửa chữa khiếm khuyết này bằng hai mũi nhọn lập pháp là phân loại biểu thuế suất thu nhập doanh nghiệp và trao quyền linh hoạt cho điều hành.

Đối với mũi nhọn phân loại biểu thuế suất thu nhập doanh nghiệp, thay vì áp dụng "cào bằng" mức thuế suất 20%, quy định mới cho phép áp dụng mức thuế suất ưu đãi 15% và 17% dành riêng cho doanh nghiệp quy mô nhỏ và siêu nhỏ. Khoản chênh lệch 3% - 5% này chính là phần lợi nhuận được giữ lại trực tiếp tại doanh nghiệp, chuyển hóa thành nguồn vốn tự có để tái đầu tư vào máy móc, nhà xưởng và con người.

Cùng với đó, việc trao quyền linh hoạt cho điều hành thông qua luật mới đã loại bỏ việc đóng khung cứng nhắc các con số tuyệt đối về ngưỡng chịu thuế trong văn bản Luật. Thay vào đó, quy định mới giao thẩm quyền cho Chính phủ căn cứ vào các chỉ số vĩ mô và sức khỏe ngân sách để điều chỉnh theo từng thời kỳ. Sự thay đổi này giúp chính sách tài khóa phản ứng nhanh nhạy, không rơi vào tình trạng "lỗi thời" trước biến động của thị trường.

Theo TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội, nhờ chính sách giảm thuế GTGT xuống 8% và các đợt gia hạn nộp thuế, nhiều doanh nghiệp đã tiết kiệm và tối ưu hóa được dòng tiền. Trong bối cảnh chi phí nguyên vật liệu đầu vào leo thang, số tiền này trở thành nguồn phao cứu sinh, chuyển vào việc đầu tư thêm máy móc, nâng cao năng suất và duy trì việc làm ổn định cho công nhân.

"Sự hỗ trợ từ thuế xăng dầu cũng giúp doanh nghiệp hạ giá thành vận chuyển, đưa sản phẩm nội thất đến tay người tiêu dùng với mức giá cạnh tranh nhất, kích thích chu kỳ tiêu thụ hàng hóa tăng trở lại", ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Ở quy mô toàn quốc, những con số biết nói từ Bộ Tài chính phản ánh quy mô cực kỳ mạnh mẽ của đợt cải cách tài khóa này. Đối với hộ và cá nhân kinh doanh, tổng số tiền thuế được miễn nộp dự kiến so với năm trước là trên 16.000 tỷ đồng, giúp khoan thư sức dân, giảm chi phí tuân thủ, đồng thời tạo đà tâm lý tích cực để chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp chính thức. Khu vực doanh nghiệp cũng được miễn nộp trên 2.000 tỷ đồng, số tiền này được bổ sung trực tiếp vào nguồn vốn lưu động chi phí bằng không, hỗ trợ tái đầu tư và tạo công ăn việc làm.

Tổng cộng nguồn lực để lại cho nền kinh tế là trên 18.000 tỷ đồng. Ý nghĩa thực tiễn lớn nhất của con số này là tạo ra dòng tiền thực tế chạy thẳng vào các hoạt động sản xuất kinh doanh, không qua bất kỳ trung gian hành chính nào./.