Động lực mới giúp nâng cao vị thế hạt gạo Việt

Kể từ tháng này, Nghị định 365 của Chính Phủ về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo chính thức được áp dụng. Nghị định kế thừa những kết quả đạt được, khắc phục những bất cập, hạn chế trong thực tiễn triển khai từ hai nghị định trước đó. Nghị định xác lập hành lang pháp lý cụ thể, rõ ràng, minh bạch, tạo thuận lợi, thông thoáng, giảm tối đa chi phí gia nhập thị trường của thương nhân. Đặc biệt nghị định đã đặt nền móng cho thúc đẩy xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Đây là những động lực mới giúp nâng cao vị thế hạt gạo Việt.

Theo nghị định, điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo được cắt giảm từ 3 điều kiện xuống còn 2. Một số loại gạo đặc thù như gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng được miễn trừ điều kiện kinh doanh. Đồng thời, bãi bỏ quy định về yêu cầu thương nhân cung cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy chứng nhận đầu tư trong thành phần hồ sơ.

Sau hơn 10 năm tham gia xuất khẩu gạo, ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Trung An, đánh giá đây là những điều kiện thuận lợi chưa từng có đối với doanh nghiệp trong việc tiếp cận và gia nhập thị trường xuất khẩu gạo.

Một điểm mới đáng chú ý là từ đầu năm 2028, việc chấm điểm tín nhiệm thương nhân sẽ được triển khai theo thang điểm 100. Quy định này không nằm ở một bảng điểm đơn thuần, mà khi uy tín được lượng hóa dựa trên lịch sử hoạt động và mức độ tuân thủ sẽ buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách vận hành. Bởi các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung thường có giá trị lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín quốc gia. Khi mỗi thương nhân ý thức được điều này mới nâng cao được vị thế của gạo Việt.

Thương lái bỏ cọc, bẻ kèo cụm từ quen tai nhiều vụ lúa tại miền Tây, với Nghị định 365 đã có cơ sở để tình trạng này thay đổi bởi thương nhân có vùng nguyên liệu được xem xét ưu tiên, tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi liên kết lâu dài. 

Ông Alisher Mirzabaev - Chuyên gia Khoa học cao cấp, Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI) cho biết: "Với sân chơi toàn cầu, đương nhiên chúng ta vừa phải đảm bảo chất lượng, vừa phải giúp bà con nông dân có những đối tác, thương lái và các bên tham gia chuỗi giá trị thực sự tin cậy để tiêu thụ sản phẩm của mình. Toàn bộ thành tố tham gia chuỗi giá trị xuất khẩu phải được hưởng lợi". 

Những thay đổi từ Nghị định 365 cho thấy, tương lai ngành gạo, và những người nắm thế chủ động trong sân chơi xuất khẩu gạo không chỉ thuộc về doanh nghiệp xuất khẩu được nhiều nhất, mà còn phụ thuộc khả năng xây dựng uy tín, kiểm soát chất lượng và tạo ra giá trị lâu dài từ hạt gạo Việt Nam.