Động lực nào cho sự phát triển cho thơ ca TP Hồ Chí Minh?

Theo nhà thơ Lê Thiếu Nhơn - Uỷ viên Hội đồng Thơ của Hội Nhà văn Việt Nam (nhiệm kỳ 2020 - 2025), "hơi thở đô thị" là nét đặc biệt, đáng chú ý ở nhiều thế hệ nhà thơ ở TP Hồ Chí Minh, tạo nên không gian mới mẻ cho thơ ca. Thơ đô thị đã xuất hiện trong tác phẩm của Triệu Từ Truyền, Trần Hữu Dũng, Vũ Trọng Quang, Phạm Thị Ngọc Liên, Ly Hoàng Ly, Đoàn Vị Thượng, Trần Lê Khánh, Nguyễn Phong Việt, Ngô Thị Hạnh, Nguyễn Đăng Khoa, Nguyệt Phạm, Minh Anh… Đặc biệt, không thể không nhắc đến chất phóng túng bụi bặm của Bùi Chí Vinh trở thành một hiện tượng thơ đô thị độc đáo. Ngoài nỗ lực cá nhân, diện mạo đô thị thi ca ở TP Hồ Chí Minh còn thể hiện ở các câu lạc bộ thơ duy trì hoạt động khắp các xã phường, các trung tâm văn hóa, các hội đồng hương… Các câu lạc bộ thơ ở TP Hồ Chí Minh đã chứng minh sự cởi mở và sự năng động trong quá trình tiếp nhận và dự phần sáng tác văn chương của người dân đô thị.

Tại tọa đàm mở màn cho những Ngày Thơ Việt Nam 2026 tại TP Hồ Chí Minh, ông Lê Thiếu Nhơn cũng bày tỏ những tâm tư về vị thế của thơ trong cuộc sống hiện đại, khi mà con người dường như dễ dàng dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội, cho các thiết bị điện tử nhưng lại xa rời văn hóa đọc, với cảm thụ văn chương, với thơ. Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị định 350 của Chính phủ về quy định khuyến khích phát triển văn học được xem là những đòn bẩy quan trọng, mang đến nhiều kỳ vọng vào không gian thi ca đô thị mới. Nhà thơ cho rằng, một đô thị hào hiệp và nghĩa tình như TP Hồ Chí Minh, giờ đây ở tầm vóc lớn hơn, rộng mở, đa dạng hơn về không gian, cảm hứng sáng tác, chắc chắn đủ sức dung nạp và đủ chỗ sáng tạo cho mọi khát vọng thi ca.

Là Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, ông Lê Thiếu Nhơn mong muốn qua những dịp hội ngộ đặc biệt hàng năm được cùng với đội ngũ các nhà thơ cùng trả lời các câu hỏi như: Thơ TP Hồ Chí Minh đang cần những trợ lực cụ thể gì? Nguyên nhân nào dẫn đến thực trạng ít ỏi tiếng nói nghiêm túc trong lĩnh vực nghiên cứu và giới thiệu thơ? Tìm đâu một diễn đàn thơ thật sự có chất lượng cho đô thị hơn 14 triệu dân? TP Hồ Chí Minh dẫn đầu cả nước về kinh tế, có thể xây dựng một quỹ hỗ trợ để dịch thuật và quảng bá thơ Việt ra thế giới không?...

Tiến sĩ, nhà lý luận phê bình Hà Thanh Vân ấn tượng với những vần thơ đô thị với "những con hẻm sâu hút, những dòng xe kẹt cứng dưới cái nắng nung người, những tòa nhà kính soi bóng xuống dòng kênh đang hồi sinh, những con tàu trên sông nước... Tất cả bước vào thơ với nguyên trạng vẻ bụi bặm và náo nhiệt của nó". Bà nhìn nhận: "Không gian thơ đương đại đô thị là sự đối lập gay gắt giữa vẻ hoa lệ và những góc khuất thân phận. Đọc thơ TP Hồ Chí Minh hôm nay, ta bắt gặp một cái nhìn nhân văn sâu sắc hướng về phía những vỉa hè sinh kế. Đó là sự va đập giữa ánh sáng neon rực rỡ của các trung tâm thương mại với bóng tối lặng lẽ trong căn phòng trọ của người nhập cư. Đô thị hiện lên như một mê lộ mà ở đó, con người dễ dàng bị choáng ngợp và lạc lối. Các nhà thơ không né tránh những mặt trái của đô thị hóa; trái lại, họ sử dụng chúng như một chất liệu để tạo nên tính hiện thực gai góc, buộc người đọc phải suy ngẫm về cái giá của sự phát triển, sự thay đổi cũng như những góc khuất phận người".

Trước những câu hỏi đặt ra về sức sống của thi ca trong đô thị hiện đại, tiến sĩ Hà Thanh Vân cho rằng những tổ chức Hội đã tạo ra những diễn đàn để các thế hệ cầm bút kết nối. "Cuộc thi thơ Nhân nghĩa đất phương Nam lần 1 và 2 do Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh phát động là một minh chứng hùng hồn cho việc thơ ca không hề xa rời thực tại. Cuộc thi đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một giải thưởng văn chương thông thường để trở thành một liệu pháp tinh thần quý giá".

Ngày Thơ Việt Nam năm 2026 tại TP Hồ Chí Minh sẽ chính thức khai mạc vào sáng Chủ nhật, 1/3 với sự tham dự của đại diện lãnh đạo Thành phố cùng chương trình thơ nhạc trình diễn các tác phẩm thơ và ca khúc phổ thơ của Trầm Hương, Hoàng Quý, Cát Du, Trần Đức Tín, Trần Mai Hường… Chương trình do Nhà hát kịch TP Hồ Chí Minh phối hợp dàn dựng, có sự góp mặt của các ca sĩ Thanh Ngọc, Quốc Đại, Phạm Khánh Ngọc, Lam Tuyền, nhóm Lạc Việt…