Đồng sáng tạo: hướng đi mới nâng tầm du lịch TP Hồ Chí Minh

Không còn gói gọn trong những hành trình tham quan truyền thống, du lịch giờ đây được định vị là một hệ sinh thái gắn liền với mọi trải nghiệm của du khách. Để xứng tầm với không gian phát triển mới, thành phố cần một tư duy khác biệt, chuyển từ "có gì làm nấy" sang đồng sáng tạo giữa chính quyền, doanh nghiệp và đặc biệt là cộng đồng dân cư.

Khi cộng đồng trở thành chủ thể của sản phẩm

Theo thống kê mới nhất của Viện nghiên cứu phát triển Kinh tế - Du lịch, tài nguyên văn hóa vật thể và phi vật thể hiện chiếm đến 50% giá trị du lịch của TP Hồ Chí Minh. Đây là nguồn lực độc bản, không thể sao chép hay thay thế. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, để di sản thực sự biến thành sản phẩm du lịch có giá trị, điều cốt lõi là phải làm cho cộng đồng địa phương hiểu rõ giá trị mà họ đang nắm giữ. Khi người dân thấy mình thuộc về di sản, họ sẽ tự nguyện bảo tồn và phát triển nó thành nguồn lực kinh tế.

Một ví dụ tiêu biểu là cách làm du lịch tại ấp đảo Thiềng Liềng. Bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết - Giám đốc HTX Du lịch Thiềng Liềng - chia sẻ rằng, chính du khách đã giúp người dân nơi đây trưởng thành hơn, giúp họ nhận thức lại giá trị của mảnh đất mình đang sống và học hỏi thêm nhiều kỹ năng mới.

Ông Phạm Huy Bình - Giám đốc Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh - thẳng thắn nhận định thành phố không thiếu tài nguyên, nhưng cái thiếu nhất chính là cách tổ chức lại tài nguyên theo hướng sản phẩm. Thay vì chỉ nhìn một khu phố như một điểm tham quan, cần phải thiết kế nó thành một không gian trải nghiệm có chủ đích. Ở đó, người dân đóng vai trò then chốt khi vừa là người kể chuyện, vừa là người cung cấp dịch vụ, giúp du khách cảm nhận được nhịp sống thực sự của đô thị, chiều sâu của bản sắc. Đó mới là điều khiến họ ấn tượng và muốn quay trở lại.

Khai phá ký ức đô thị tạo ra những sản phẩm độc bản

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu cho rằng, vị trí địa lý của TP Hồ Chí Minh đã là một tài nguyên quý giá. Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh mới trở thành "mặt tiền" của vùng Đông Nam Bộ, một lợi thế địa lý mà không tỉnh thành nào có được. Trong không gian mới này, bên cạnh các công trình di sản đô thị nhân tạo, thành phố còn có một nguồn tài nguyên vô hình nhưng cực kỳ quý giá đó là "ký ức đô thị". Ký ức của mỗi cộng đồng, mỗi thế hệ là những mảng màu khác nhau, tạo nên những sản phẩm trải nghiệm độc bản. Việc khai thác ký ức đô thị không chỉ là ôn lại chuyện cũ, mà là biến những cảm xúc, kỷ niệm thành một dòng chảy văn hóa có khả năng chạm đến trái tim du khách.

Theo Tiến sĩ Dương Đức Minh - Phó Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế - Du lịch, khi bước vào quy mô của một siêu đô thị, TP Hồ Chí Minh cần một hệ thống sản phẩm du lịch siêu cấp và thật sự thuyết phục. Ngoài việc kéo khách đến đông hơn, mang lại những trải nghiệm thực chất hơn thì điều quan trọng là phải làm sao để họ chi tiêu nhiều hơn. 

Bài học từ các siêu đô thị lân cận như Bangkok, Tokyo hay Seoul cho thấy chìa khóa thành công nằm ở việc chuyển hóa hành vi du khách thành dòng dịch chuyển tài chính hiệu quả. Các quốc gia này đã rất thành công trong việc phát triển nền kinh tế đêm, nơi hệ thống chợ đêm sầm uất với giá cả rõ ràng, thanh toán thuận tiện. Đặc biệt là sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa bản địa và xu hướng tiêu dùng hiện đại khiến du khách tiêu tiền với một cảm giác rất thỏa mãn. "Thay vì lịch trình tham quan được thiết kế sẵn, các doanh nghiêp du lịch hiện nay cần phải nghiên cứu sâu sắc hành vi khách hàng để tạo ra chuỗi trải nghiệm liền mạch, mang lại những ký ức đẹp trong suốt hành trình", Tiến sĩ Dương Đức Minh bày tỏ quan điểm.

Bài toán về quản trị

Mục tiêu TP Hồ Chí Minh là các sản phẩm du lịch phải hướng tới giảm áp lực hệ thống và đóng góp vào việc phục hồi đô thị. Tuy nhiên, có một thực tế là việc phát triển nhanh luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nếu không được điều tiết hợp lý, sự gia tăng đột biến của du khách có thể gây áp lực lớn lên hạ tầng và cộng đồng, thậm chí làm mất đi đặc trưng riêng biệt của từng địa phương.

Để giảm áp lực cho hệ thống, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu đề xuất hình thành 4 trung tâm du lịch vệ tinh với bản sắc riêng biệt: Bình Dương (trước dây) với di sản công nghiệp hóa, Vũng Tàu (trước đây) là nơi nghỉ dưỡng, Bà Rịa gợi mở ký ức thời mở đất và Côn Đảo là vùng đất tâm linh cần được bảo vệ cẩn trọng. Việc tạo ra các chính sách hỗ trợ toàn diện cho hệ sinh thái du lịch, từ doanh nghiệp đến cộng đồng dân cư, sẽ giúp hình thành các sản phẩm có chiều sâu.

Sở Du lịch cho biết, đang tập trung xây dựng định hướng phát triển sản phẩm trong không gian mới với các nhóm giải pháp đồng bộ. Trọng tâm là kiến tạo chính sách, phát triển nguồn nhân lực am hiểu văn hóa và ứng dụng công nghệ hiện đại. Sự tham gia tích cực của cộng đồng nhất là thế hệ trẻ sẽ giúp bảo tồn bản sắc và kiến tạo nên những giá trị mới đưa du lịch thành phố phát triển bền vững. Cuối cùng, mọi chính sách cần có sự tương tác hai chiều, lấy con người và cộng đồng làm gốc để đảm bảo rằng người dân địa phương luôn giữ vững vai trò chủ thể trên chính mảnh đất của mình, ngay cả khi các nhà đầu tư lớn xuất hiện.