Dòng vốn cho M&A toàn cầu bị siết chặt

Làn sóng mua bán - sáp nhập (hay còn gọi là M&A) toàn cầu tiếp tục bùng nổ sang năm 2026 khi nhu cầu liên quan đến trí tuệ nhân tạo thúc đẩy các thương vụ lớn, dù nguồn vốn cho các thương vụ mua bán sáp nhập này ngày càng thắt chặt.

Theo PitchBook, tổng giá trị M&A năm 2025 tăng gần 40%, đạt kỷ lục 4,9 nghìn tỷ USD. Khảo sát của Bain cho thấy 80% lãnh đạo kỳ vọng duy trì hoặc tăng giao dịch trong năm nay, trong bối cảnh doanh nghiệp tái cơ cấu danh mục và đẩy mạnh đầu tư AI.

Tuy nhiên, Bain cảnh báo tỷ trọng vốn dành cho M&A đã xuống mức thấp nhất 30 năm, khi doanh nghiệp ưu tiên cổ tức và đầu tư nội bộ. Đầu tư tư nhân hiện chiếm khoảng 40% hoạt động M&A toàn cầu. Các thương vụ trên 5 tỷ USD đóng góp phần lớn mức tăng giá trị, phản ánh xu hướng tập trung vào các thương vụ quy mô lớn, có tính chiến lược cao.

Trước đó, Goldman Sachs Group Inc. dự báo Nam Phi sẽ trải qua một năm bận rộn với các thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A) khi nền kinh tế lớn nhất châu lục bắt đầu hưởng lợi từ những cải cách cơ cấu và làn sóng bùng nổ hàng hóa.

Ông Simon Denny, Giám đốc điều hành Goldman Sachs tại Nam Phi, nhận định hoạt động M&A sẽ diễn ra trên mọi lĩnh vực, trong đó khai thác khoáng sản tiếp tục là chủ đề trọng tâm nhờ lợi thế từ quy mô sản xuất.

Thực tế cho thấy, giá bạch kim tăng hơn gấp đôi và giá vàng tăng khoảng 73% trong 12 tháng qua đã thúc đẩy hàng loạt thương vụ lớn như sáp nhập giữa Anglo American Plc và Teck Resources Ltd., hay việc tách công ty Valterra Platinum Ltd. khỏi Anglo. Theo ông Denny, thị trường đang ở giai đoạn cuối của chu kỳ bùng nổ hàng hóa; việc giá vàng tăng vọt và giá bạch kim phục hồi mạnh mẽ sẽ mang lại nguồn thu ngân sách bất ngờ và cần thiết cho Chính phủ Nam Phi.

Các nỗ lực giải quyết tình trạng thiếu điện và nâng cao năng lực mạng lưới đường sắt vận tải thông qua việc thu hút đầu tư tư nhân, đang trở thành những động lực then chốt thúc đẩy niềm tin thị trường. Ngân hàng Trung ương dự báo kinh tế nước này sẽ tăng trưởng 1,4% trong năm nay và 1,9% vào năm tới. Dù có sự cải thiện, con số này vẫn thấp hơn mức trung bình toàn cầu mà Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo là 3,3% năm 2026 và 3,2% năm 2027.

Để hiện đại hóa hạ tầng và nâng mức tăng trưởng lên 3,5% vào năm 2030, Tổng thống Cyril Ramaphosa có kế hoạch biến Nam Phi thành một "công trường xây dựng" khổng lồ. Ông ước tính quốc gia này cần khoảng 1,6 nghìn tỷ rand (tương đương 100 tỷ USD) chi tiêu công và huy động thêm 3,2 nghìn tỷ rand từ khu vực tư nhân cho các dự án điện lưới, đường sắt và cảng biển. Chuyên gia Denny khẳng định hoạt động kinh tế càng sôi động sẽ càng củng cố niềm tin cho các doanh nghiệp thực hiện M&A.

Ông Denny dự báo bối cảnh hiện nay sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp trong ngành tiêu dùng thực hiện những thương vụ M&A để xoay trục chiến lược, nhằm vừa gia tăng sức cạnh tranh, vừa củng cố nội lực trước áp lực thị trường.