Dự án Luật Đất đai (sửa đổi): Đảm bảo quyền và lợi ích của người dân có đất thu hồi

Tại họp báo về dự kiến chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào chiều 16/10, liên quan dự án Luật Đất đai (sửa đổi), bà Phạm Thị Hồng Yến, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho biết, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2026 là yêu cầu đặc biệt quan trọng Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV đã giao tại Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng 2 con số.

Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan cũng yêu cầu, Luật Đất đai cần được hoàn thiện và ban hành trong năm 2026.

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội đã cho ý kiến về các định hướng chính sách đối với dự án luật này. Dự kiến, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội sẽ tiếp tục xem xét, thông qua dự thảo luật. Tinh thần xuyên suốt của việc hoàn thiện dự thảo luật là tháo gỡ những điểm nghẽn trong thực tiễn; đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp trên các cơ sở, chủ trương đột phá đúng quy định tại Nghị quyết số 21-NQ/TW, bà Phạm Thị Hồng Yến nêu.

Về quyết định giá đất, cơ chế định giá đất, bà Phạm Thị Hồng Yến cho biết định hướng là sẽ được xác định dựa trên dữ liệu và phương pháp khoa học, công khai, minh bạch; sẽ tiến hành kết hợp liên thông dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành có liên quan nhằm bảo đảm ngăn ngừa tình trạng thao túng, hình thành giá ảo. Đồng thời, hoàn thiện bảng giá đất, hệ số điều chỉnh và các chính sách tài chính đất đai phù hợp với thực tiễn, bảo đảm công bằng, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.

Đối với thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, việc hoàn thiện các quy định phải tuân thủ pháp luật, bảo đảm hài hòa lợi ích, giảm thiểu khiếu kiện, ổn định đời sống của nhân dân cũng như đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án. 

Trong đó, yêu cầu quy định rõ các trường hợp thu hồi đất; trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư và thu hồi đất phải hoàn thành bố trí tái định cư; bảo đảm thật sự cần thiết và cấp bách vì lợi ích chung. 

Bên cạnh đó, bổ sung các ràng buộc, cam kết để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân có đất thu hồi, cũng như hoàn thiện các quy định để thể chế hóa nguyên tắc bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống, sinh kế của người có đất bị thu hồi. 

Luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách

Cũng liên quan đến công tác lập pháp tại Kỳ họp thứ 2, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Trần Thị Kim Nhung nhấn mạnh yêu cầu cấp bách trong việc hoàn thiện thể chế và hệ thống pháp luật để đáp ứng sự vận hành của bộ máy trong điều kiện mới. Từ đầu nhiệm kỳ khóa XV, Quốc hội đã áp dụng các cơ chế đặc thù, nổi bật là Nghị quyết số 190/2025/QH15 và Nghị quyết số 206/2025/QH15 để tháo gỡ khó khăn, kiến tạo phát triển. Tuy nhiên, các cơ chế này chỉ mang tính tạm thời, có hiệu lực chậm nhất đến ngày 28/2/2027. Do đó, định hướng quan trọng của kỳ họp là phải khẩn trương hoàn thiện luật pháp nhằm xử lý các quy định liên quan đến hai nghị quyết này, bảo đảm tính ổn định và đồng bộ lâu dài.

Quán triệt tinh thần "Quốc hội hành động, kiến tạo và phát triển", các cơ quan đang khẩn trương thể chế hóa đường lối của Đảng để tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn và khơi thông nguồn lực. Dù thời gian ngắn, yêu cầu tiên quyết đặt ra là phải bảo đảm chất lượng, chuẩn bị chu đáo và có tính khả thi cao nhất; tuyệt đối không vì áp lực ban hành nhanh mà xem nhẹ chất lượng, tránh vô tình tạo thêm điểm nghẽn mới. Minh chứng là việc Quốc hội xem xét thông qua đồng thời 3 đạo luật lớn: Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản nhằm giải quyết căn cơ vướng mắc cho người dân và doanh nghiệp.

Bà Nhung cũng nêu rõ yêu cầu công tác lập pháp phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng văn bản gắn với tổ chức thi hành nghiêm minh, hiệu quả, hiện thực hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: "Pháp luật không chỉ tốt trên văn bản mà phải tốt cả trong cuộc sống".

Đối với các dự án luật áp dụng thủ tục rút gọn, đại biểu Trần Thị Kim Nhung khẳng định việc này chỉ nhằm rút ngắn thời gian tiến độ trình. Toàn bộ các khâu trọng yếu như thẩm tra, lấy ý kiến, thảo luận và chỉnh lý vẫn phải tiến hành chặt chẽ, thận trọng. Các cơ quan phải phối hợp từ sớm, từ xa để bảo đảm chất lượng cao nhất theo đúng định hướng cốt lõi: "Luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn".