Dự án thí điểm phòng, chống bệnh dại tại Hà Nội được thế giới ghi nhận và trao giải

Liên minh Toàn cầu Phòng chống Bệnh dại (GARC) vừa trao Giải thưởng Ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại 2026 cho bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam - một trong những đơn vị trực tiếp triển khai Dự án "Thí điểm mô hình phòng chống bệnh dại, phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó mèo ở một số phường tại Hà Nội". Giải thưởng ghi nhận kết quả của dự án thí điểm tại 14 phường Hà Nội, nơi những người giết mổ, kinh doanh thịt chó, mèo được hỗ trợ chuyển sang một sinh kế an toàn hơn.

Kết quả từ 14 phường thí điểm

Dự án được UBND thành phố Hà Nội phê duyệt ngày 24/7/2025. Sở Nông nghiệp và Môi trường là chủ dự án, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội cùng Tổ chức Soi Dog Foundation và SBCC Việt Nam thực hiện.

Sau hơn một năm triển khai, 28 cơ sở đã dừng hoạt động và 25 cơ sở đăng ký chuyển đổi mô hình kinh doanh. Phường Giảng Võ là địa phương đầu tiên trong dự án không còn cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo.

Giải thưởng đến đúng vào thời điểm bệnh dại vẫn là một thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng, khi tính đến giữa tháng 9/2026, cả nước đã ghi nhận 54 trường hợp tử vong do bệnh dại. "Việc những nỗ lực của chúng tôi được ghi nhận và đóng góp vào hành trình toàn cầu hướng tới mục tiêu xóa bỏ bệnh dại có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với toàn thể đội ngũ cán bộ Dự án", bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam, chia sẻ. Bà cho biết đây là kết quả từ sự đồng hành, nỗ lực chung giữa SBCC Việt Nam, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, Tổ chức Soi Dog Foundation cùng các đối tác trong suốt chặng đường qua.

Vì sao Dự án được ghi nhận?

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm lây từ chó, mèo sang người. Dù vậy, phía sau các hoạt động vận chuyển, giết mổ và kinh doanh thịt chó, mèo, thực tế vẫn còn một bộ phận người dân đang sống dựa vào công việc này. Nhằm góp phần đồng bộ các giải pháp phòng chống bệnh dại, Dự án đã theo đuổi cách tiếp cận Một Sức Khỏe (One Health) - đảm bảo sự cân bằng giữa ba yếu tố: sức khỏe con người, phúc lợi động vật và hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng.

Đánh giá về tầm quan trọng của hướng đi này, ông Faizan Jalil, Quản lý cấp cao của Soi Dog Foundation, nhận định: "Các hoạt động vận chuyển, kinh doanh và giết mổ chó, mèo chính là mắt xích yếu nhất trong chuỗi phòng, chống dịch bệnh hiện nay".

Chính vì vậy, lời giới thiệu giải thưởng đã đặc biệt đề cao hai yếu tố then chốt làm nên sự khác biệt của Dự án: sự phối hợp liên ngành giữa chính quyền, cộng đồng, các tổ chức xã hội cùng đối tác quốc tế, và định hướng thúc đẩy sự thay đổi hành vi lâu dài, bền vững. Hai yếu tố cốt lõi ấy cũng chính là con đường mà Dự án đã kiên trì thực hiện.

Mỗi đơn vị một vai trò, chung một sứ mệnh

Không một đơn vị nào có thể đơn độc đi hết hành trình này. Sự thành công của Dự án đến từ việc kết nối hiệu quả sức mạnh liên ngành, nơi mỗi bên đảm nhận đúng chức năng, tròn vai trò và phát huy tối đa thế mạnh chuyên môn. Trong đó, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Công văn số 1026/UBND-NNMT ngày 13/3/2026 triển khai Kế hoạch số 283/KH-UBND ngày 20/10/2025, nhằm mục đích tăng cường quản lý hoạt động giết mổ, vận chuyển, kinh doanh động vật và sản phẩm động vật, bảo đảm an toàn thực phẩm và phòng, chống dịch bệnh trên địa bàn Thủ đô. Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò chủ trì điều phối. Việc triển khai quyết sách này đã mang lại kết quả kép: không chỉ chuẩn hóa công tác quản lý an toàn dịch bệnh toàn diện, mà còn tạo hành lang pháp lý vững chắc.

Ở góc độ chuyên môn, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội đóng vai trò nòng cốt trong công tác hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và chuẩn hóa năng lực cho lực lượng thú y cơ sở - Chi cục trưởng Nguyễn Đình Đảng khẳng định "nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở chính là nhiệm vụ then chốt để triển khai hiệu quả, bền vững các biện pháp phòng, chống bệnh dại từ gốc".

Sự phối hợp ấy được nối dài khi UBND và lực lượng thú y các phường trực tiếp "gõ cửa" từng hộ kinh doanh thịt chó mèo để rà soát, kiên trì vận động và hướng dẫn người dân chấp hành quy định. Cùng lúc đó, Tổ chức Soi Dog Foundation đóng góp kinh nghiệm quốc tế về chuyển đổi sinh kế bền vững cùng quy trình trợ tử nhân đạo lần đầu tiên được đưa vào tập huấn cho hệ thống thú y công lập, còn doanh nghiệp xã hội SBCC Việt Nam đảm nhận chiến lược truyền thông thay đổi hành vi và sát cánh cùng các hộ kinh doanh thịt chó mèo trên con đường học nghề, đổi mới mô hình mưu sinh.

Thay đổi hành vi bắt đầu từ kế sinh nhai

Hầu hết người làm nghề kinh doanh, giết mổ chó mèo đã nhận thức được nguy cơ dịch bệnh và an toàn sức khỏe. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với việc chuyển đổi chính là bài toán đảm bảo thu nhập cho gia đình. Khung pháp lý đóng vai trò định hướng kiểm soát, nhưng động lực để người dân chủ động bước sang lĩnh vực mới lại nằm ở những cơ hội mưu sinh thực tế và bền vững hơn.

Thấu hiểu điều đó, sau hơn một năm triển khai, Dự án đã tổ chức 5 hội nghị tập huấn chuyển đổi sinh kế cùng 3 khóa đào tạo nghề thực hành: từ kỹ năng bán hàng trực tuyến, pha chế đồ uống đến chế biến món ăn kiểu Hàn Quốc. Nói về phương pháp đồng hành này, bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam, chia sẻ: "Trực tiếp đồng hành cùng bà con ở cơ sở mới thấy, sự thay đổi bền vững luôn bắt đầu từ việc cùng người dân bắt tay vào thực tế. Khi được trang bị kỹ năng mới, tự tay thực hành và nhìn thấy nguồn thu nhập ổn định từ một công việc an toàn hơn, bà con sẽ hoàn toàn tự tin và chủ động mở ra hướng đi mới cho gia đình".

Tại phường Tây Mỗ, anh Nguyễn Văn Hùng - một chủ cơ sở kinh doanh thịt chó mèo đã quyết định chuyển sang kinh doanh câu lạc bộ billiards và đồ uống - chia sẻ: "Nhờ Dự án, tôi được học từ kỹ năng bán hàng online đến kỹ thuật pha chế và chế biến món ăn. Việc biết ứng dụng công nghệ giúp cửa hàng thu hút khách mới hiệu quả mà không bị phụ thuộc quá nhiều vào mặt bằng".

Nhờ những giải pháp sinh kế thiết thực, làn sóng tự nguyện chuyển đổi đã lan tỏa mạnh mẽ. Nếu như trước kỳ tập huấn tháng 5/2026 mới có 7 cơ sở chủ động dừng hoạt động, thì đến nay con số này đã tăng lên 28 cơ sở. Đánh giá về sự chuyển biến tích cực này, ông Ngô Đình Loát, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, nhận định: "Kết quả rà soát thực địa từ các phường thí điểm cho thấy ngày càng nhiều hộ kinh doanh chủ động dừng hoạt động và đăng ký tham gia chương trình chuyển đổi sinh kế bền vững."

Giáo dục cộng đồng: Bắt đầu từ thế hệ trẻ

Một hộ kinh doanh chủ động dừng hoạt động mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm ở chính cộng đồng: liệu mỗi chủ nuôi có tiêm phòng, quản lý vật nuôi an toàn hay không, và nếp sống của khu phố chuyển biến ra sao.

Chính vì vậy, Dự án xác định mục tiêu dài hạn là nâng cao ý thức trách nhiệm của chủ nuôi, gắn chặt với công tác đăng ký và quản lý chó, mèo ngay từ cơ sở. Trong hành trình đó, người trẻ được chọn làm lực lượng nòng cốt thông qua chương trình "Đại sứ trẻ" phối hợp với các trường học tại Hà Nội. Với nhiệt huyết và sự nhạy bén, các bạn sinh viên không chỉ được trang bị kiến thức chuẩn về phòng chống bệnh dại và phúc lợi động vật, mà còn trực tiếp trở thành những cầu nối truyền thông sáng tạo, lan tỏa thông điệp nuôi nhốt an toàn và ứng xử văn minh với vật nuôi đến bạn bè, gia đình và khu dân cư.

Những thói quen và nhận thức đúng đắn được gieo mầm hôm nay ở thế hệ trẻ sẽ theo họ về từng mái nhà, lan rộng ra khu phố và trở thành chuẩn mực chung của cộng đồng trong tương lai. Đó là một lộ trình cần sự kiên trì, nhưng lại chính là con đường gốc rễ để giữ vững kết quả bền vững theo thời gian.

Những kết quả thực tế tại các phường thí điểm không chỉ hỗ trợ người dân chuyển đổi sinh kế, ổn định cuộc sống, mà còn từng bước hình thành mô hình chuẩn hóa về phòng, chống bệnh dại gắn với phát triển kinh tế bền vững. Hiện nay, kinh nghiệm triển khai này của Hà Nội cũng đã được một số tỉnh, thành phố quan tâm học tập.

Dù vậy, việc duy trì kết quả lâu dài, góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống bệnh dại trên thực địa vẫn cần những giải pháp căn cơ hơn. Để chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo, nhóm cán bộ Dự án đang tích cực nghiên cứu các mô hình kiểm soát dịch dại thành công trên thế giới, đồng thời chủ động đi khảo sát thực tế và học tập trực tiếp kinh nghiệm quản lý vật nuôi nhân đạo tại các nước khác. Những trải nghiệm thực tiễn này sẽ là cơ sở quan trọng để chọn lọc, đề xuất các sáng kiến phù hợp sát với điều kiện địa phương trong chặng đường phía trước.