Dự báo gia tăng rào cản xuất khẩu

Chi phí tuân thủ tăng, rủi ro pháp lý lớn hơn và nguy cơ chậm dòng hàng xuất khẩu. Đây là cảnh báo của các Tham tán thương mại Việt Nam tại những thị trường lớn như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản - là các thị trường đang chiếm hơn 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu như hiện nay, chỉ cần một thay đổi nhỏ về quy định kỹ thuật, xuất xứ hay kiểm soát biên giới cũng có thể khiến chi phí đội lên, thời gian thông quan kéo dài và rủi ro tranh chấp gia tăng. Những thách thức này buộc các doanh nghiệp phải chuyển từ cạnh tranh "bằng giá" sang cạnh tranh "bằng chuẩn mực" và độ tin cậy của chuỗi cung ứng.

Phải đến sau ba năm, con cá tra của Việt Nam mới nhận kết luận chống bán phá giá cuối cùng từ thị trường Hoa Kỳ. Trong thời gian chờ đợi, nhiều đơn hàng sang thị trường chiếm hơn 30% kim ngạch xuất khẩu thủy sản buộc phải thu hẹp, giá bán bị ép thấp và hợp đồng dài hạn gần như đóng băng. Đây không phải vụ việc đơn lẻ và sắp tới nhiều mặt hàng như thủy sản đông lạnh, gỗ, dệt may, pin năng lượng cũng rơi vào diện cảnh báo phải đối mặt với các vụ kiện phòng vệ thương mại từ thị trường này.

Ông Đỗ Ngọc Hưng - Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ cho biết: "Trong trường hợp xảy ra các vụ việc điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp, chúng tôi luôn sát cánh đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc giới thiệu các đơn vị tư vấn pháp lý, làm việc với cơ quan chức năng của Hoa Kỳ để có thể giải trình, cung cấp thông tin một cách kịp thời, đầy đủ".

Ngoài các vụ kiện chống bán phá giá, doanh nghiệp còn phải đối mặt sự gia tăng rào cản kỹ thuật khi các thị trường xuất khẩu lớn đồng loạt nâng chuẩn trong giai đoạn tới. Doanh nghiệp Việt sẽ phải gánh thêm nhiều chi phí cho các khâu kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kiểm định. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến lô hàng bị giữ lại, kéo theo chi phí phát sinh và làm hiệu quả đơn hàng giảm khoảng 10-15%. Điều này cho thấy, trong bối cảnh mới, nếu không nâng chất lượng và kiểm soát tốt ngay từ đầu, chi phí tuân thủ sẽ trở thành rào cản lớn đối với xuất khẩu.

Ông Trần Ngọc Quân - Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ và Liên minh châu Âu chia sẻ: "Đặc biệt chú ý đến tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa, cũng như dư lượng. Bởi vì hiện tại hàng của chúng ta được ưa chuộng ở Liên minh châu Âu, nhưng không có nghĩa là được ưa chuộng đến mức vượt qua các tiêu chuẩn của EU, họ kiểm soát rất chặt về chất lượng. Cho nên, họ cũng tăng cường giám sát chung cho tất cả nước có mức độ tăng trưởng cao".

Ông Tạ Đức Minh - Tham tán Thương mại Việt Nam tại Nhật Bản nhận định: "Cung cấp các giấy liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm, khi xuất khẩu phải liên hệ với phía cơ quan chức năng của Nhật Bản để mình đưa các mẫu, các yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng đó".

Điểm chung giữa các thị trường khó tính là càng xuất khẩu nhiều, yêu cầu càng cao. Doanh nghiệp không chỉ phải đầu tư thêm cho sản xuất sạch và kiểm soát chất lượng, mà còn phải dành nguồn lực lớn hơn cho hồ sơ kỹ thuật, kiểm nghiệm và quản trị rủi ro.

Như vậy có thể thấy, năm nay sẽ không chỉ là câu chuyện tăng hay giảm kim ngạch xuất khẩu, mà là bài toán tái cấu trúc thị trường. Doanh nghiệp Việt chỉ có thể giữ vững và nâng cao vị thế nếu chủ động mở rộng "không gian thị trường", đa dạng hóa đối tác, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm, thay vì trông chờ vào lợi thế chi phí hay một vài thị trường quen thuộc.