"Dữ liệu hộ tịch cần được bảo đảm an ninh an toàn ở mức cao nhất"

Sáng 9/4, Quốc hội thảo luận tại tổ về các dự án: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Cho ý kiến về Luật Hộ tịch (sửa đổi), Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn TP Đà Nẵng) nhấn mạnh, đây là luật rất quan trọng, liên quan đến quyền con người.

"Một con người sinh ra về mặt sinh học, nhưng có tồn tại trên trái đất này hay không chính là qua hộ tịch, vì gắn toàn bộ sự kiện hộ tịch với quyền con người. Dữ liệu hộ tịch là dữ liệu gốc về một con người từ khi sinh ra cho đến khi chết. Tất cả các dữ liệu khác phải phù hợp với dữ liệu này", đại biểu nêu.

Vì là dữ liệu gốc, nên theo đại biểu cần một sự đầu tư căn cơ và bảo đảm an ninh an toàn ở mức độ cao nhất.

Về những vấn đề hộ tịch có yếu tố nước ngoài là vấn đề không đơn giản. Bởi, theo đại biểu các quốc gia khác nhau có những chính sách khác nhau đối với vấn đề hộ tịch, dẫn đến xung đột pháp luật trên thực tế. Do đó đại biểu đề nghị rà soát rất căn cơ lại các quy định về giải quyết hộ tịch có yếu tố nước ngoài.

Vấn đề đăng ký hộ tịch của cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, ông nêu thực tế với hơn 5 triệu người Việt Nam định cư ở nước ngoài, cùng hàng vạn công dân Việt Nam sinh sống, làm việc, học tập ở nước ngoài, có rất nhiều vấn đề hộ tịch đi cùng.

Do đó, theo đại biểu nên tiếp cận đối với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong công tác hộ tịch cũng giống như một đơn vị hộ tịch ở trong nước để họ thực hiện một sứ mệnh chuyên nghiệp với trách nhiệm cao nhất.

Ông nêu thực tế hiện nay cán bộ làm công tác lãnh sự có rất nhiều việc, công tác hộ tịch không thể chuyên trách. Ngoài tiêu chuẩn có đào tạo luật, cán bộ làm hộ tịch trong nước phải được đào tạo, bồi dưỡng… để đáp ứng yêu cầu rất cao của công tác này.

Một cán bộ ngoại giao về cơ bản pháp luật cũng không nắm được hết, nếu sang làm những vấn đề hộ tịch thì rất dễ sai sót. Do đó, ông mong cơ quan soạn thảo rà soát thêm các quy định liên quan tới việc giải quyết hộ tịch tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng

Liên quan đến dự thảo Luật Công chứng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, định hướng sửa đổi lần này là thu hẹp các giao dịch, hợp đồng bắt buộc phải công chứng, chuyển mạnh sang cơ chế tự nguyện.

Theo kinh nghiệm quốc tế, chỉ một số loại giao dịch nhất định - chủ yếu liên quan đến bất động sản - mới bắt buộc công chứng nhằm hạn chế tranh chấp. Các giao dịch còn lại do người dân tự lựa chọn.

Đáng chú ý, dự thảo luật quy định chỉ những giao dịch được xác định trong luật mới bắt buộc công chứng, không cho phép quy định tại nghị định, thông tư nhằm tránh tình trạng lạm dụng. Qua rà soát, nhiều loại giao dịch hiện đang bị “đẩy” lên mức bắt buộc công chứng ở văn bản dưới luật sẽ được bãi bỏ.

Đồng thời, dự thảo cũng quy định rõ các nhóm giao dịch cụ thể phải công chứng, như chuyển quyền sử dụng đất, một số trường hợp di chúc… nhằm bảo đảm minh bạch, an toàn pháp lý cho thị trường.

Về thực tiễn, ông cho hay, tại những nơi chưa có tổ chức hành nghề công chứng, người dân vẫn có thể thực hiện chứng thực tại UBND cấp xã. Trong thời gian tới, Bộ Tư pháp sẽ phát triển mạng lưới công chứng, từng bước chuyển giao thẩm quyền chứng thực sang khu vực này theo hướng xã hội hóa, giảm tải cho chính quyền cơ sở.

Đối với Luật Trợ giúp pháp lý, ông Phan Chí Hiếu bày tỏ ủng hộ việc mở rộng đối tượng được thụ hưởng, coi đây là chính sách thể hiện tính ưu việt của Nhà nước.

Ông cho biết ở nhiều quốc gia, 100% vụ án hình sự đều có luật sư tham gia; nếu bị cáo không đủ khả năng chi trả, Nhà nước sẽ chỉ định luật sư và thanh toán chi phí. Việt Nam cần từng bước tiến tới mục tiêu này, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, việc mở rộng cần gắn với khả năng thực tế, tránh quá tải nguồn lực. Đồng thời, ông đề nghị đẩy mạnh xã hội hóa, huy động đội ngũ luật sư tham gia trợ giúp pháp lý, thay vì chỉ dựa vào ngân sách.

Đặc biệt, trong quá trình sửa đổi Luật Luật sư, cần quy định rõ hơn trách nhiệm xã hội của luật sư, như nghĩa vụ tham gia một số vụ việc trợ giúp pháp lý miễn phí hoặc thực hiện giờ công ích hằng năm.