Đừng bỏ qua dấu hiệu khủng hoảng tâm lý ở trẻ vị thành niên

N.M.A., 15 tuổi, chuẩn bị bước vào lớp 10, vốn sống khá khép kín. Áp lực học tập, những bất đồng với cha mẹ và khó khăn trong chia sẻ khiến em ngày càng thu mình, dành nhiều thời gian cho điện thoại và mạng xã hội.

Việc sử dụng điện thoại kéo dài vào ban đêm ảnh hưởng đến giấc ngủ. Sau một thời gian, A. xuất hiện tình trạng mất ngủ, dễ cáu gắt, giảm tập trung, ăn uống kém, sụt cân, ít giao tiếp với gia đình và kết quả học tập giảm sút.

Một sự việc tại trường khiến những khó khăn tâm lý của em trở nên rõ rệt hơn. Khi tình trạng kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt, gia đình đưa A. đến Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai thăm khám.

Theo ThS.BS Nguyễn Thành Long, A. được xác định có hành vi tự hại không nhằm mục đích tự sát (NSSI). Đây là vấn đề sức khỏe tâm thần cần được quan tâm ở trẻ vị thành niên, có thể liên quan đến khó khăn trong nhận diện, điều chỉnh và giải tỏa cảm xúc.

Các chuyên gia lưu ý không nên quy hành vi bất thường của trẻ đơn thuần là "gây chú ý" hay "bướng bỉnh". Đằng sau những thay đổi về hành vi có thể là những khó khăn tâm lý mà trẻ chưa biết cách diễn đạt.

Môi trường mạng xã hội cũng là một yếu tố cần được lưu ý. Việc thường xuyên tiếp xúc với nội dung tiêu cực phù hợp với trạng thái cảm xúc, cùng thói quen sử dụng thiết bị vào ban đêm, có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ và khả năng điều chỉnh cảm xúc.

Theo các dữ liệu được trình bày, nghiên cứu OxWell và công bố trên Nature Mental Health năm 2026 ghi nhận tỷ lệ đáng kể học sinh từng tiếp xúc với nội dung liên quan đến tự hại trên môi trường trực tuyến, trong đó nhiều trường hợp tiếp cận một cách thụ động thông qua nội dung được đề xuất.

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, cho rằng sức khỏe tinh thần của trẻ vị thành niên cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và hệ thống y tế. Ở lứa tuổi này, khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi vẫn đang phát triển, trong khi trẻ có thể đồng thời đối mặt với áp lực học tập, quan hệ bạn bè, gia đình và môi trường mạng.

Thay vì chỉ kiểm soát hoặc cấm đoán việc sử dụng mạng xã hội, cha mẹ cần tạo không gian để trẻ có thể chia sẻ mà không sợ bị phán xét. Nhà trường cũng cần chú ý những thay đổi bất thường ở học sinh và kết nối với gia đình, chuyên gia tâm lý hoặc y tế khi cần.

Sau quá trình điều trị kết hợp thuốc, trị liệu tâm lý và các kỹ năng điều chỉnh cảm xúc, trong đó có liệu pháp hành vi biện chứng (DBT), tình trạng của A. từng bước cải thiện. Em dần hình thành cách ứng phó an toàn hơn trước căng thẳng, điều chỉnh việc sử dụng mạng xã hội và cải thiện mối quan hệ với gia đình.

Cha mẹ cần lưu ý khi trẻ thường xuyên mất ngủ, thu mình, giảm giao tiếp, học tập sa sút, thay đổi thói quen ăn uống hoặc có những thay đổi bất thường về tâm lý, hành vi. Khi nhận thấy dấu hiệu đáng lo ngại, gia đình không nên trách mắng hay xem nhẹ mà cần bình tĩnh trò chuyện, đồng hành và tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn.