Đường dây khai thác titan trái phép trị giá hơn 1.500 tỷ đồng vận hành thế nào?

Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (Vụ 3) đã hoàn tất cáo trạng truy tố 28 bị can trong vụ án xảy ra tại Công ty Cổ phần Tập đoàn Khoáng sản Đầu tư Hưng Thịnh và các đơn vị liên quan, với hàng loạt tội danh nghiêm trọng như: vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên; buôn lậu; nhận và đưa hối lộ; vi phạm quy định về kế toán; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; trốn thuế.

Trong số này, Phan Thành Muôn, Chủ tịch Tập đoàn Hưng Thịnh, bị truy tố về 3 tội danh: vi phạm quy định về khai thác tài nguyên; vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và đưa hối lộ.

Ngoài ra, nhiều bị can khác cũng bị truy tố với các tội danh liên quan như buôn lậu, trốn thuế, nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ quyền hạn… trong đó có các cán bộ từng công tác tại hải quan và ngành tài nguyên môi trường.

Dưới sự chỉ đạo của Phan Thành Muôn, hoạt động khai thác titan được đẩy vượt xa giới hạn cho phép. Từ năm 2021–2024, doanh nghiệp đã khai thác trái phép hơn 459.000 tấn titan, trị giá hơn 1.500 tỷ đồng. Không chỉ vượt trữ lượng, công suất, việc khai thác còn “ăn sâu” quá độ sâu cho phép, mức vi phạm đáng lẽ phải bị tước giấy phép.

Khi đoàn giám sát thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Thuận phát hiện sai phạm, thay vì bị xử lý, các biên bản lại được “chỉnh sửa” theo hướng có lợi cho doanh nghiệp. Người giữ vai trò then chốt là Phan Thị Xuân Thu – cựu Phó Giám đốc Sở, Tổ trưởng tổ giám sát. Theo cáo trạng, bà Thu đã đồng ý bỏ qua hoặc giảm nhẹ sai phạm sau khi nhận tiền.

Tổng số tiền “cảm ơn” mà Phan Thành Muôn chi cho bà Thu và các thành viên đoàn giám sát lên tới hơn 1,6 tỷ đồng. Riêng các lần kiểm tra, mỗi thành viên nhận từ 20 đến 200 triệu đồng.

Không dừng ở khai thác, đường dây còn vận hành khâu tiêu thụ với thủ đoạn ghi giá thấp hơn thực tế trong hợp đồng, hóa đơn. Cách làm này giúp che giấu doanh thu, qua đó trốn thuế hơn 50 tỷ đồng, đồng thời tạo “vỏ bọc” hợp pháp cho lượng lớn khoáng sản khai thác trái phép.

Một mắt xích quan trọng khác là khâu xuất khẩu có sự tham gia của đối tác nước ngoài. Bị can Hoàng Thượng Hạ (quốc tịch Trung Quốc) đã thỏa thuận mua quặng với giá thấp trên giấy tờ, sau đó tổ chức xuất lậu gần 28.000 tấn quặng Ilmenite không đủ tiêu chuẩn, trị giá hơn 95 tỷ đồng.

Để “trót lọt” qua hải quan, Đỗ Tiến Hải, Giám đốc Công ty TNHH Hưng Hà, đã đưa hối lộ hơn 8,5 tỷ đồng cho cán bộ hải quan Lê Văn Hưng. Đổi lại, ông Hưng bị cáo buộc làm trái quy định kiểm hóa, tráo mẫu giám định, hợp thức hóa hồ sơ xuất khẩu.