El Nino quay trở lại, gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán ở Việt Nam

Hôm nay (5/6), Ngày Môi trường thế giới được tổ chức với chủ đề "Toàn cầu chung tay hành động vì khí hậu" trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, khiến thiên tai trở nên cực đoan và khó lường hơn. Đáng chú ý, thế giới và Việt Nam đang bước vào một chu kỳ El Nino mới được dự báo có cường độ rất mạnh, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng kỷ lục và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

El Nino là hiện tượng nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương tăng cao hơn mức bình thường trong thời gian dài. Cường độ El Nino được phân loại từ yếu đến rất mạnh tùy theo mức độ gia tăng nhiệt độ mặt nước biển.

Theo số liệu quan trắc mới nhất, chênh lệch nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương đã tăng từ âm 0,2 độ C lên dương 0,5 độ C. Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) nhận định xác suất El Nino hình thành trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8 lên tới hơn 90% và có thể kéo dài đến đầu năm 2027.

Đáng chú ý, NOAA đã nâng xác suất xảy ra El Nino rất mạnh lên khoảng 40%, cao hơn đáng kể so với các dự báo trước đó. Nếu kịch bản này xảy ra, năm 2026 hoặc 2027 có thể tiếp tục phá vỡ các kỷ lục nhiệt độ từng được ghi nhận, trở thành những năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc khí hậu toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, hành động ứng phó biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện của tương lai mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai và bảo vệ cuộc sống của con người ngay từ hiện tại.

Cảnh báo tác động của El Nino đến thời tiết Việt Nam

El Nino không phải là hiện tượng mới, nhưng cường độ và thời điểm xuất hiện luôn được giới khoa học đặc biệt quan tâm bởi những tác động sâu rộng đến thời tiết toàn cầu. Mỗi đợt El Nino mạnh có thể kéo theo hạn hán, thiếu nước, cháy rừng và các đợt nắng nóng kéo dài tại nhiều khu vực trên thế giới.

Đối với Việt Nam, những tác động của El Nino đối với nguồn nước, sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh đã được ghi nhận rõ trong các giai đoạn trước đây. Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, dưới tác động của El Nino, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 đến 1,5 độ C. Nắng nóng được dự báo xuất hiện nhiều hơn và gay gắt hơn so với năm 2025.

Hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng như ảnh hưởng đến Việt Nam có thể ít hơn bình thường. Tuy nhiên, vẫn có khả năng xuất hiện những cơn bão mạnh đến rất mạnh với diễn biến phức tạp.

Tổng lượng mưa trong năm, đặc biệt trong mùa mưa, được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm. Điều này làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước và xâm nhập mặn trong mùa khô giai đoạn 2026-2027. Dù vậy, các hiện tượng thời tiết cực đoan vẫn có thể xảy ra khi xuất hiện những trận mưa lớn cường suất cao trong thời gian ngắn, với lượng mưa từ 100-200mm chỉ trong vài giờ, gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị.

Chuẩn bị từ sớm để hạn chế thiệt hại do thiên tai

Dự báo giúp nhận diện những rủi ro có thể xảy ra, nhưng khả năng thích ứng mới là yếu tố quyết định để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và biến đổi khí hậu. Trước những cảnh báo về tác động của El Nino, nhiều địa phương trên cả nước đã chủ động triển khai các giải pháp ứng phó từ sớm.

Tại phường Linh Sơn, tỉnh Thái Nguyên, sau trận lũ lịch sử năm ngoái, nhiều hộ dân sinh sống ven sông Cầu đã chủ động nâng cao tài sản, chuẩn bị phương án di dời phương tiện và vật dụng thiết yếu ngay từ đầu mùa mưa để hạn chế thiệt hại nếu mưa lũ xảy ra.

Không chỉ người dân, các địa phương cũng tăng cường năng lực phòng, chống thiên tai. Đầu tháng 4 năm nay, khi phát hiện gần 300m² mái kè biển Hải Thịnh, tỉnh Ninh Bình bị sạt lở do triều cường và sóng lớn, địa phương đã khẩn trương kích hoạt phương án ứng phó theo phương châm "4 tại chỗ". Nhờ chuẩn bị sẵn lực lượng, vật tư và phương án xử lý, sự cố được khắc phục kịp thời, góp phần bảo vệ tuyến đê biển trước mùa mưa bão.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, địa phương đã xác định 11 vị trí đê, kè biển xung yếu; đồng thời dự trữ khoảng 2.000m³ đá hộc và 1.500 cấu kiện bê tông cỡ lớn để sẵn sàng ứng phó khi có tình huống bất thường xảy ra.

Cùng với việc chuẩn bị cơ sở vật chất, công tác nâng cao nhận thức cộng đồng cũng được chú trọng thông qua các chương trình tập huấn, hướng dẫn kỹ năng ứng phó thiên tai và củng cố lực lượng xung kích tại cơ sở.

Thực tế cho thấy, trước những diễn biến ngày càng khó lường của thời tiết, sự chuẩn bị từ sớm của mỗi cá nhân, mỗi địa phương và cả cộng đồng là yếu tố quan trọng để giảm thiểu rủi ro, bảo vệ tính mạng, tài sản và sinh kế của người dân. Trong bối cảnh các hiện tượng khí hậu cực đoan gia tăng, nâng cao khả năng thích ứng chính là một trong những giải pháp thiết thực để bảo vệ cuộc sống và sự an toàn của con người.