EU đề cao vai trò của Bắc Cực đối với an ninh châu Âu

Bắc Cực đang trở thành địa bàn ngày càng quan trọng trong cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Biến đổi khí hậu khiến khu vực này ấm lên nhanh chóng, mở ra những tuyến hàng hải tiềm năng, nhưng cũng làm gia tăng các thách thức về an ninh và địa chính trị.

Ủy ban châu Âu đã chính thức công bố Chiến lược Bắc Cực cập nhật, đánh dấu sự điều chỉnh trong cách tiếp cận của EU đối với khu vực, với trọng tâm là tăng cường an ninh, nâng cao khả năng ứng phó trước các rủi ro và bảo vệ hạ tầng trọng yếu.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh Bắc Cực có ý nghĩa trực tiếp đối với Liên minh châu Âu khi ba quốc gia thành viên là các nước Bắc Cực và hơn nửa triệu công dân EU đang sinh sống tại khu vực này.

Theo bà Ursula von der Leyen, trong bối cảnh chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và những nguyên tắc vốn là nền tảng cho sự ổn định của khu vực không còn có thể mặc nhiên được bảo đảm, EU cần điều chỉnh vị thế chiến lược của mình. Để hiện thực hóa mục tiêu này, EU dự kiến tăng cường phối hợp với các quốc gia thành viên, các đối tác trong khu vực và NATO, đồng thời nâng cao năng lực hoạt động trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt.

Một trong những ưu tiên là năng lực tàu phá băng. Hiện châu Âu có khoảng 10 tàu phá băng, phần lớn thuộc sở hữu của Phần Lan, trong khi Nga vận hành hạm đội khoảng 40 tàu. Theo chiến lược mới, EU sẽ lần đầu tiên kích hoạt cơ chế mua sắm chung và chia sẻ tàu phá băng giữa các nước thành viên, đồng thời phối hợp với NATO để nâng cao khả năng hoạt động trong điều kiện thời tiết cực lạnh.

Bên cạnh năng lực hiện diện trên biển, EU cũng đặc biệt chú trọng bảo vệ hạ tầng viễn thông dưới đáy biển. Các tuyến cáp ngầm đóng vai trò quan trọng trong truyền tải dữ liệu và duy trì kết nối xuyên lục địa, trong khi những hư hại hoặc gián đoạn có thể gây ra hệ quả vượt xa phạm vi một quốc gia.

EU dự kiến hỗ trợ thành lập Trung tâm Cáp ngầm Bắc Cực nhằm tăng cường theo dõi, bảo vệ và sửa chữa các tuyến cáp dữ liệu huyết mạch. Cơ sở này được xem là tiền đề cho một Trung tâm An ninh Hàng hải quy mô lớn hơn, vận hành mạng lưới cảm biến, camera và vệ tinh. Cơ chế này cũng sẽ hỗ trợ truy vết các hạm đội “bóng ma”, ngăn chặn đánh bắt cá trái phép và ô nhiễm môi trường.

Một dự án khác là tuyến cáp quang biển có chủ quyền nối vùng tự trị Greenland với lục địa EU. Đây cũng sẽ là phân đoạn đầu tiên của dự án cáp xuyên Bắc Cực rộng lớn hơn, hướng tới Canada, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Về dài hạn, EU muốn bảo đảm lợi ích kinh tế tại Bắc Cực nhưng đồng thời phải cân bằng với yêu cầu bảo vệ môi trường.

EU muốn khai thác các cơ hội hợp tác trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, các nguồn nhiên liệu quan trọng phục vụ chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và các ngành công nghiệp hàng hải bền vững.

Trong chiến lược mới, EU cam kết tăng cường nghiên cứu khí hậu, quan trắc và giám sát nhằm cải thiện khả năng dự báo, hỗ trợ thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường Bắc Cực.

Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu, Bắc Cực đang nóng lên với tốc độ nhanh gấp gần 4 lần mức trung bình toàn cầu. Những biến đổi tại khu vực này có thể tác động đến các hình thái thời tiết, đa dạng sinh học và mực nước biển trên toàn thế giới.

EU cũng nhấn mạnh chiến lược Bắc Cực phải hướng tới lợi ích của các cộng đồng tại khu vực và người dân bản địa.