EU siết kiểm soát toàn chuỗi, nông sản Việt đối mặt yêu cầu mới

EU chuyển từ kiểm tra lô hàng sang kiểm soát toàn chuỗi

Chỉ trong nửa đầu năm, các thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã ban hành hơn 600 thông báo mới liên quan đến các biện pháp an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS). Riêng thị trường Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục cập nhật nhiều quy định mới mà doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần đặc biệt lưu ý.

Đáng chú ý, các yêu cầu mới không còn chỉ tập trung vào khâu xuất khẩu cuối cùng mà mở rộng sang toàn bộ chuỗi sản xuất. Từ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chăm sóc cây trồng đến quản lý vùng nguyên liệu đều sẽ được kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu vụ.

Trọng tâm đầu tiên là siết chặt các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, đặc biệt là giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Đối với những hoạt chất được đánh giá có rủi ro hoặc không còn được EU cho phép sử dụng, ngưỡng dư lượng có thể bị hạ xuống rất thấp. Chẳng hạn, EU đang xem xét giảm mức dư lượng tối đa đối với hoạt chất profenofos trong nhiều nhóm sản phẩm như rau quả và gia vị. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp phải kiểm soát ngay từ khâu sản xuất, thay vì chỉ dựa vào kiểm nghiệm lô hàng trước khi xuất khẩu.

Bên cạnh đó, EU cũng điều chỉnh cơ chế kiểm tra đối với thực phẩm nhập khẩu. Những mặt hàng từng bị cảnh báo về dư lượng hóa chất, vi sinh, độc tố nấm mốc hoặc rủi ro kiểm dịch có thể bị tăng tần suất kiểm tra tại cửa khẩu. Doanh nghiệp vì vậy sẽ chịu áp lực lớn hơn về hồ sơ, kiểm nghiệm, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc.

Các nhóm hàng của Việt Nam cần đặc biệt lưu ý gồm cà phê, chè, hồ tiêu và gia vị, rau quả, hạt điều, thủy sản, thảo mộc cùng một số sản phẩm có nguồn gốc động vật. Xu hướng của EU hiện nay là chuyển từ kiểm tra lô hàng cuối cùng sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, thu mua, sơ chế, bảo quản đến hồ sơ xuất khẩu.

Những ngành chịu áp lực lớn nhất là các mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn vào EU, nguy cơ tồn dư hóa chất cao và chuỗi cung ứng khó kiểm soát đồng bộ. Trong đó, hồ tiêu, gia vị, chè, rau quả và thủy sản là những nhóm cần đặc biệt quan tâm. Chè, rau quả và gia vị nhạy cảm với dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; thủy sản chịu yêu cầu nghiêm ngặt về kiểm dịch, dư lượng kháng sinh, vi sinh và truy xuất nguồn gốc; còn cà phê và hạt điều phải kiểm soát chặt chất lượng, độc tố nấm mốc và điều kiện bảo quản.

Hồ tiêu phải thay đổi để giữ vững hơn 60% thị phần tại EU

Riêng với hồ tiêu và gia vị, Việt Nam hiện là nhà cung cấp ngoài khối lớn nhất cho EU, chiếm hơn 60% thị phần. Vì vậy, việc kiểm soát phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp cần nắm rõ nông dân sử dụng loại thuốc nào, thời điểm phun, có tuân thủ thời gian cách ly hay không; đồng thời quản lý chặt nguồn gốc lô hàng, quy trình sơ chế và bảo quản. Ở khâu xuất khẩu, cần rà soát kỹ mã hàng, kết quả kiểm nghiệm, giấy chứng nhận kiểm dịch và hồ sơ truy xuất để tránh nguy cơ bị giữ hàng, tăng tần suất kiểm tra hoặc phát cảnh báo tại EU.

Các quy định mới cũng buộc ngành hồ tiêu phải tái tổ chức sản xuất theo hướng liên kết chặt với vùng nguyên liệu, giảm sử dụng hóa chất có rủi ro, nâng cao tiêu chuẩn phơi sấy, bảo quản và truy xuất nguồn gốc. Nếu đáp ứng tốt các yêu cầu này, doanh nghiệp không chỉ duy trì thị phần mà còn có cơ hội nâng cao giá trị hồ tiêu Việt Nam tại thị trường EU.

Đối với người sản xuất, để giữ vững lợi thế tại thị trường châu Âu, yếu tố quyết định không còn là sản lượng mà là chất lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn. Ngay từ vườn tiêu, nông dân cần thay đổi phương thức canh tác, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất và kiểm soát vùng nguyên liệu theo đúng yêu cầu của thị trường.