Gần một triệu tỷ đồng vốn đầu tư công năm 2026: Không thể để vốn "ngủ đông"

Tuy nhiên, kết quả giải ngân 2 tháng đầu năm đạt 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao đang đặt ra những thách thức không nhỏ về năng lực hấp thụ vốn và sự chuyển tiếp thể chế. Để dòng tiền chảy nhanh và hiệu quả, cần sự phối hợp đồng bộ giữa việc tháo gỡ nút thắt pháp lý và quyết liệt trong tổ chức thực hiện tại từng địa phương, đơn vị.

Sức ép từ quy mô vốn gần 1 triệu tỷ đồng

Số liệu mới nhất từ Bộ Tài chính cho thấy, tổng kế hoạch vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2026 đã được giao ở mức kỷ lục là 995.348,05 tỷ đồng. Nếu tính cả phần vốn địa phương giao tăng và vốn kéo dài từ các năm trước, tổng nguồn lực huy động cho đầu tư phát triển năm nay vượt ngưỡng 1.008.610 tỷ đồng. Đây là con số lớn nhất từ trước đến nay, cao hơn năm 2025 khoảng 93 nghìn tỷ đồng, minh chứng cho quyết tâm đẩy mạnh đột phá hạ tầng của Chính phủ trong giai đoạn mới.

Tính đến hết ngày 28/2/2026, cả nước đã giải ngân được 55.739,8 tỷ đồng. Dù tỷ lệ 5,6% tương đương với cùng kỳ năm ngoái, nhưng xét về giá trị tuyệt đối, con số này đã tăng thêm hơn 10.928 tỷ đồng. Điều này cho thấy nỗ lực đáng ghi nhận của các bộ, ngành và địa phương trong việc đưa vốn vào nền kinh tế ngay từ những ngày đầu năm.

Các số liệu trong báo cáo cho thấy sự phân hóa rõ rệt trong bức tranh giải ngân. Trong khi vốn ngân sách địa phương đạt tỷ lệ khá với 7%, thì vốn ngân sách trung ương mới chỉ đạt 2,9%. Đáng chú ý, có 6 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương có tốc độ "vượt rào" ấn tượng như Ngân hàng Chính sách xã hội, Bộ Công Thương, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội... 

Ngược lại, vẫn còn 25 bộ, cơ quan trung ương gần như "dậm chân tại chỗ" với tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa có khối lượng thanh toán.

Điểm nghẽn từ sự chuyển tiếp thể chế và thực tế thi công

Năm 2026 mang đặc thù của năm chuyển giao giữa hai giai đoạn trung hạn. Đây là thời điểm nhiều văn bản quy phạm pháp luật mới chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Việc tiếp cận và áp dụng các cơ chế, chính sách mới trong đấu thầu, định giá và quản lý dự án bước đầu không tránh khỏi những lúng túng tại đơn vị cơ sở.

Bên cạnh đó, những "rào cản" kinh niên như giải phóng mặt bằng, thiếu hụt nguồn cung nguyên vật liệu và biến động giá cả vẫn tiếp diễn. Đặc biệt, khi hàng loạt dự án hạ tầng giao thông trọng điểm đồng loạt triển khai trên cả nước, áp lực lên chuỗi cung ứng đá, cát, đất đắp trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Yếu tố khách quan như kỳ nghỉ Tết Nguyên đán diễn ra muộn và thời tiết thất thường ở một số khu vực cũng làm chậm nhịp độ thi công và nghiệm thu khối lượng.

Về mặt thủ tục, Bộ Tài chính chỉ ra rằng hiện vẫn còn khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết. Nguyên nhân chủ yếu do các dự án đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, chưa đủ điều kiện giao vốn. Thậm chí, một số đơn vị vẫn bố trí vốn cho các dự án chưa phê duyệt dự toán hoặc vượt thời gian thực hiện quy định, buộc cơ quan chức năng phải yêu cầu rà soát, điều chỉnh.

Đánh giá về tình hình thực hiện đầu tư công những tháng đầu năm, TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế cho rằng, áp lực năm 2026 không chỉ nằm ở số tiền lớn mà nằm ở năng lực thực thi của bộ máy. Khi quy mô vốn tăng mạnh, phương pháp quản lý cũ sẽ không còn phù hợp.

Theo ông Phong, việc giải ngân cao hơn về giá trị tuyệt đối là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để đảm bảo hoàn thành kế hoạch năm nếu không có sự bứt phá trong quý II và quý III. Ông nhấn mạnh, năm đầu của giai đoạn trung hạn thường có độ trễ do phải hoàn thiện thủ tục cho các dự án mới. Tuy nhiên, với các dự án chuyển tiếp, không có lý do gì để chậm trễ. Các địa phương cần áp dụng triệt để công nghệ số trong giám sát thi công và thanh toán điện tử để rút ngắn thời gian luân chuyển hồ sơ.

Đồng quan điểm, nhiều chuyên gia cũng cảnh báo về tình trạng "vốn chờ dự án". Việc còn 15 bộ và 15 địa phương chưa phân bổ hết 100% vốn cho thấy khâu chuẩn bị đầu tư vẫn là khâu yếu nhất. Nếu không quyết liệt xử lý dứt điểm các dự án chưa đủ thủ tục trong quý I, áp lực dồn toa vào cuối năm sẽ dẫn đến lãng phí nguồn lực và giảm hiệu quả đầu tư.

Kiên quyết điều chuyển vốn từ đơn vị chậm trễ

Trước thực tế giải ngân và những vướng mắc phát sinh, đại diện lãnh đạo Bộ Tài chính khẳng định, đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành để tháo gỡ khó khăn, đồng thời thực hiện kỷ luật tài chính nghiêm minh.

Lãnh đạo Bộ Tài chính cho biết thêm, Bộ đã chỉ đạo Kho bạc Nhà nước đẩy mạnh thanh toán theo phương thức "thanh toán trước, kiểm soát sau" đối với các hợp đồng thanh toán nhiều lần, nhằm tạo điều kiện cho nhà thầu có nguồn vốn quay vòng thi công. Đối với số vốn chưa phân bổ chi tiết, Bộ đã có văn bản đôn đốc các chủ đầu tư khẩn trương hoàn thiện thủ tục đầu tư theo đúng quy định của Luật Đầu tư công.

Đặc biệt, lãnh đạo Bộ nhấn mạnh quan điểm không để vốn "ngủ đông" tại các đơn vị kém năng lực. Bộ Tài chính sẽ báo cáo Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ để thực hiện điều chuyển kế hoạch vốn từ các dự án chậm triển khai, các bộ, ngành, địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp sang các đơn vị có tiến độ tốt và có nhu cầu bổ sung vốn. Đây là biện pháp cứng rắn nhưng cần thiết để đảm bảo tổng thể giải ngân cả nước đạt mục tiêu đề ra.

Đối với các dự án ODA, Bộ Tài chính sẽ phối hợp với các nhà tài trợ để đẩy nhanh thủ tục gia hạn hiệp định và ký kết các phụ lục cần thiết. Lãnh đạo Bộ cũng lưu ý các địa phương cần chủ động xử lý dứt điểm các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, vốn được coi là "điểm nghẽn của mọi điểm nghẽn", để có mặt bằng sạch cho nhà thầu thi công ngay trong mùa khô.

Dù tỷ lệ 5,6% trong 2 tháng đầu năm mới chỉ là bước khởi đầu, nhưng với khối lượng vốn đã phân bổ đạt tới 96,7% kế hoạch Thủ tướng giao, nền tảng cho việc tăng tốc trong các tháng tiếp theo đã được thiết lập.

Để đạt được mục tiêu giải ngân trên 95% trong năm 2026, các chuyên gia kinh tế khuyến nghị cần gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả giải ngân cụ thể. Việc phân loại khó khăn theo từng nhóm là nhóm thủ tục, nhóm mặt bằng, nhóm nguyên vật liệu để có "thuốc trị" riêng biệt là yếu tố sống còn.

Với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ và sự chủ động từ phía Bộ Tài chính cùng các địa phương, các chuyên gia kinh tế kỳ vọng rằng dòng vốn đầu tư công sẽ thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững cho kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030./.