Báo chí càng minh bạch càng bảo vệ được uy tín
Nếu như trước đây báo chí truyền thống chủ yếu tồn tại dưới dạng báo in, phát thanh và truyền hình, thì hiện tại, phần lớn cơ quan báo chí đều vận hành trên môi trường số, với hệ sinh thái đa nền tảng, đa phương tiện. Trước xu thế đó, Nghị định 237/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Báo chí (sửa đổi) 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7, quy định bắt buộc cơ quan báo chí phải thực hiện thông báo và gắn nhãn rõ ràng, tại vị trí dễ nhận biết đối với các văn bản, hình ảnh, âm thanh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).
Mục tiêu cốt lõi của quy định này là nhằm tránh việc gây nhầm lẫn cho công chúng về tính xác thực của sự kiện, nhân vật hay bối cảnh. Nghị định 237 nghiêm cấm các cơ quan báo chí sử dụng AI để tạo ra hoặc lan truyền những nội dung giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, hay các thông tin có khả năng gây tổn hại đến an ninh quốc gia, danh dự, nhân phẩm và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân.
Đi kèm với yêu cầu gắn nhãn, quy định mới cũng siết chặt trách nhiệm giải trình và quy trình quản trị nội bộ của các tòa soạn. Các cơ quan báo chí có trách nhiệm phải kiểm chứng, rà soát tính xác thực và tính hợp pháp của mọi nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra. Hơn thế nữa, tòa soạn phải thiết lập và duy trì quy trình thẩm định, biên tập, kiểm soát rủi ro, đồng thời phải lưu giữ nhật ký hoạt động cùng hồ sơ kỹ thuật để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước khi có yêu cầu.
Thực tế, sự phát triển của công nghệ cũng mở ra nhiều cơ hội cho báo chí trong việc tiếp cận công chúng, gia tăng tốc độ lan truyền thông tin và mở rộng nguồn thu. Nhưng đi cùng với những lợi thế này là thách thức chưa từng có về chất lượng của các tác phẩm báo chí. Ảnh: Quang Hải.
Các chuyên gia cho rằng, trên các nền tảng số hiện nay tràn ngập hiện tượng "AI slop" - tức là những nội dung được sản xuất hàng loạt bằng AI, có vẻ ngoài trơn tru, chuyên nghiệp nhưng lại nghèo nàn về thông tin, thiếu kiểm chứng và thiếu phát hiện mới. Khi thông tin này tràn lan, công chúng dễ bị quá tải và khó phân biệt đâu là nội dung báo chí thực thụ.
Trao đổi với phóng viên Thời báo VTV, TS. Lương Đông Sơn, giảng viên của Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhận định đây là một quy định vô cùng kịp thời trong bối cảnh nội dung do AI tạo ra đang tràn ngập các nền tảng số.
"Việc gắn nhãn không nên chỉ được nhìn nhận như một thủ tục pháp lý mang tính đối phó, mà đó thực chất là một cam kết minh bạch của cơ quan báo chí đối với công chúng. Trong một môi trường số đầy rẫy thông tin trôi nổi, cơ quan báo chí chính thống nào càng minh bạch thì càng có cơ hội khẳng định sự khác biệt và bảo vệ uy tín nghề nghiệp của mình", TS Sơn cho biết.
AI không phải là "cây đũa thần" trong hoạt động báo chí
Tuy nhiên, việc áp dụng gắn nhãn cần được thực hiện thực chất, dựa trên ranh giới và mức độ can thiệp của AI, TS. Lương Đông Sơn đề xuất có thể phân chia sự can thiệp của AI thành 3 mức độ rủi ro:
Mức 1 - Hỗ trợ kỹ thuật hậu trường: Bao gồm bóc băng phỏng vấn, sửa lỗi chính tả, dịch nháp. Ở mức này, AI giúp tiết kiệm thời gian nhưng không tạo ra nội dung cuối cùng, do đó không nhất thiết phải gắn nhãn công khai, dù phóng viên vẫn phải kiểm tra lại.
Mức 2 - Hỗ trợ biên tập và tổ chức nội dung: Bao gồm gợi ý tiêu đề, bố cục bài, khung kịch bản. Mức độ này đã ảnh hưởng đến cách trình bày, do đó cần biên tập viên kiểm soát chặt chẽ để văn phong không bị "na ná nhau".
Mức 3 - AI tạo sinh hoặc chỉnh sửa trực tiếp gây nhầm lẫn: Như tạo ảnh giống đời thật, dựng video mô phỏng, tái tạo giọng nói, thay đổi bối cảnh ảnh. Đây là nhóm bắt buộc phải gắn nhãn rõ ràng và kiểm soát chặt chẽ nhất, bởi nó trực tiếp tác động đến cảm nhận của công chúng về tính xác thực của sự kiện.
TS. Lương Đông Sơn, giảng viên của Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Đồng quan điểm, nhà báo Tạ Bích Loan cũng chỉ rõ, AI có thể hỗ trợ hiệu quả các khâu quét dữ liệu, tạo dàn ý hay sửa lỗi, nhưng những công đoạn mang tính quyết định như xác định góc nhìn (Angle), thông điệp chính, và đi thực tế phỏng vấn thì bắt buộc phải do con người thực hiện.
Tòa soạn cần liên tục đặt ra các câu hỏi giám sát AI: Bài viết có "hơi thở con người" không? Số liệu đến từ đâu? Góc nhìn có bị thiên kiến (bias) không? Và tuyệt đối không để AI "dẫn dắt" thông điệp. Do đó, việc đưa các khung quy định pháp lý thành các thao tác nghề nghiệp thông qua quy trình nội bộ như: quy định rõ khâu nào được dùng AI, ai duyệt, và dữ liệu nào không được phép đưa lên các nền tảng AI bên ngoài.
Tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, Nhà báo Tạ Bích Loan (Nguyên Trưởng Ban Sản xuất các chương trình Giải trí, Đài Truyền hình Việt Nam) phát biểu thảo luận, thẳng thắn đặt ra các bài toán thực tế của thời đại số như việc có cần thiết phải “dán nhãn” công khai các sản phẩm báo chí có sử dụng công nghệ AI hay không.
Việc lạm dụng AI mà thiếu quy trình kiểm soát bài bản sẽ đẩy các tòa soạn đối mặt với những rủi ro khôn lường. Đơn cử như, đăng tin sai lệch sự thật, bởi AI có khả năng viết những đoạn văn rất thuyết phục nhưng lại tự bịa ra chi tiết. Rủi ro thứ hai là đánh lừa cảm nhận của công chúng. Cuối cùng là rủi ro về rò rỉ dữ liệu và vi phạm quyền cá nhân nếu nhà báo tùy tiện đưa tài liệu nội bộ, thông tin chưa công bố lên các nền tảng AI bên ngoài.
Như vậy, góc tiếp cận và quyết định xuất bản cuối cùng vẫn là đặc quyền không thể thay thế của con người. Luật Báo chí đã thiết lập một khung trách nhiệm vững chắc, và để mô hình "tòa soạn số" (cơ quan báo chí ứng dụng công nghệ để tự động hóa toàn bộ quy trình sản xuất) thành công, người làm báo nên thực hiện theo nguyên tắc: "AI hỗ trợ, con người quyết định; AI tăng tốc, con người kiểm chứng; AI tạo nháp, tòa soạn chịu trách nhiệm".
Theo TS. Lương Đông Sơn nhận định hành lang pháp lý mới không hề kìm hãm công nghệ, mà ngược lại sẽ thúc đẩy các cơ quan báo chí chuyển từ việc dùng AI tự phát sang quản trị AI có tổ chức. Tuy nhiên, cần tỉnh táo nhìn nhận AI không phải là "cây đũa thần", giá trị của nó nằm ở khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ và tối ưu hóa quy trình phân phối nội dung đa nền tảng. Khi đó, các cơ quan báo chí mới có thể tận dụng sức mạnh công nghệ mà vẫn gìn giữ được nền tảng cốt lõi của nghề báo: sự thật, đạo đức nghề nghiệp và niềm tin của công chúng.
Công bố 10 quy tắc sử dụng AI trong báo chí
Cũng trong bối cảnh đó, Hội Nhà báo Việt Nam công bố bộ 10 quy tắc sử dụng AI trong báo chí, nhấn mạnh nguyên tắc AI chỉ là công cụ hỗ trợ, đề cao nguyên tắc kiểm chứng trong thời đại thông tin bùng nổ hiện nay.
Nhà báo Lê Quốc Minh - Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam chia sẻ.
Theo Chủ tịch Hội nhà báo Việt Nam, ông Lê Quốc Minh, việc đầu tư ứng dụng AI và tự động hóa đang là ưu tiên hàng đầu tại nhiều tòa soạn nhằm tối ưu hóa năng suất và chi phí. Tuy nhiên, công nghệ này cũng mang lại các rủi ro lớn về tính chính xác, bản quyền và nguy cơ xói mòn niềm tin của độc giả. Nhằm giải quyết các bài toán gai góc này, Hội Nhà báo Việt Nam đã đưa ra bộ khung gồm 10 quy tắc.
AI chỉ là công cụ, không thay thế nhà báo. Nhà báo phải giữ quyền kiểm soát, thẩm định thông tin, giữ vững đạo đức, phán đoán nghề nghiệp và là người chịu trách nhiệm cuối cùng đối với mọi sản phẩm báo chí.
Không xem AI là nguồn tin. Mọi thông tin, số liệu, trích dẫn hoặc nhận định do AI cung cấp bắt buộc phải được kiểm chứng lại từ các nguồn tin xác thực trước khi đưa vào sử dụng.
Không đăng tải nguyên bản nội dung do AI tạo ra. Tất cả nội dung cần phải qua khâu biên tập, hiệu đính, bổ sung ngữ cảnh phù hợp và phải được người có thẩm quyền phê duyệt trước khi xuất bản.
Tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả. Nghiêm cấm hoàn toàn việc sử dụng công nghệ AI để tạo ra tin giả, số liệu giả, phát ngôn giả, nhân vật giả hoặc thực hiện hành vi làm sai lệch sự thật.
Không sử dụng AI để tạo Deepfake hoặc giả mạo. Nghiêm cấm hành vi nhân bản giọng nói, hình ảnh, khuôn mặt của người khác khi chưa được sự cho phép hoặc sử dụng với mục đích đánh lừa công chúng.
Bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân. Không được phép đưa lên hệ thống AI công cộng các tài liệu mật, bản thảo chưa công bố, dữ liệu nguồn tin, thông tin nội bộ hoặc các dữ liệu cá nhân mang tính nhạy cảm.
Tôn trọng bản quyền. Không lạm dụng AI để thực hiện các hành vi sao chép, viết lại hoặc khai thác trái phép các tác phẩm của người khác nhằm mục đích né tránh nghĩa vụ bản quyền.
Minh bạch khi sử dụng AI. Những nội dung có sử dụng AI ở mức đáng kể phải được ghi nhãn hoặc phải có thông báo phù hợp để công chúng nhận biết.
Nội dung nhạy cảm phải kiểm chứng nhiều lớp. Đối với các vấn đề mang tính chất phức tạp, nhạy cảm như chính trị, an ninh, thiên tai, dịch bệnh, trẻ em, vụ án... AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật, tuyệt đối không được tự suy luận hay đưa ra kết luận.
Tuân thủ pháp luật và định hướng. Việc ứng dụng AI phải tuân thủ Luật Báo chí, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Sở hữu trí tuệ cũng như các Quy định đạo đức nghề nghiệp. Mọi hoạt động tự động hóa phải bám sát định hướng chính trị, chuẩn mực văn hóa và chiến lược phát triển của cơ quan báo chí.
Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.