Giải bài toán giảm phát thải, hướng tới hàng không xanh

Đòi hỏi từ thực tiễn và cam kết quốc tế

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính và chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh, bền vững đang trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với ngành hàng không dân dụng. Nhằm kiểm soát tác động môi trường, Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) đã hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, khuyến cáo và các cơ chế bảo vệ môi trường, tập trung vào giảm phát thải khí nhà kính, triển khai Cơ chế giảm và bù trừ các-bon đối với hàng không quốc tế (CORSIA), ứng dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), kiểm soát tiếng ồn và quản lý môi trường sân bay. Là thành viên của ICAO, Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu và Thỏa thuận Paris, Việt Nam đã cam kết mạnh mẽ thực hiện các mục tiêu giảm phát thải, hướng tới mức phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050. 

Trước đó, Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) đã ban hành Thông tư số 22/2020/TT-BGTVT quy định về quản lý nhiên liệu tiêu thụ, phát thải CO2 và Thông tư số 52/2022/TT-BGTVT về bảo vệ môi trường trong hoạt động hàng không dân dụng. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của ngành, sự thay đổi của pháp luật trong nước cùng các cam kết quốc tế mới, việc nâng cấp và hoàn thiện khung quản lý môi trường là yêu cầu bắt buộc. 

Hiện nay, Bộ Xây dựng đang tổ chức lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Thông tư quy định về giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường trong hoạt động hàng không dân dụng.

Hoàn thiện khung quản lý CORSIA và thúc đẩy nhiên liệu bền vững SAF

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo Thông tư là thiết lập các quy định chi tiết về giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện nghĩa vụ CORSIA. Theo đó, dự thảo quy định cụ thể công tác quản lý, giám sát, báo cáo và xác minh (MRV) phát thải; quy trình xây dựng, phê duyệt và cập nhật Kế hoạch giám sát phát thải; thực hiện bù trừ phát thải và quản lý dữ liệu, hồ sơ CORSIA chuẩn hóa theo quy định của ICAO.

Đặc biệt, dự thảo đã dành một phần riêng quy định về nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) — giải pháp then chốt được ICAO xác định nhằm giảm phát thải trong ngành hàng không. Nội dung quản lý SAF bao gồm việc giám sát nguồn gốc, khối lượng, chất lượng, tính bền vững; quản lý các hoạt động mua bán, cung ứng, pha trộn, sử dụng cũng như phương pháp xác định mức giảm phát thải của SAF theo các tiêu chuẩn áp dụng.

Quy định riêng về quản lý tiếng ồn tàu bay

Bên cạnh việc kiểm soát khí thải, dự thảo Thông tư đã đề xuất nhóm quy định riêng nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm tiếng ồn từ hoạt động bay. Cụ thể, các đơn vị liên quan có trách nhiệm xây dựng, cập nhật bản đồ tiếng ồn; áp dụng phương thức và quy trình khai thác tối ưu nhằm giảm thiểu tiếng ồn; đồng thời kiểm soát chặt chẽ tiếng ồn từ các hoạt động mặt đất và quá trình thử động cơ tàu bay.

Ngoài ra, dự thảo yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên trong quy hoạch và quản lý sử dụng đất quanh khu vực cảng hàng không, áp dụng cách tiếp cận cân bằng trong quản lý tiếng ồn và thiết lập kênh tiếp nhận, xử lý kịp thời các phản ánh từ cộng đồng.

Chuyển đổi xanh toàn diện tại các cảng hàng không và trong khai thác

Đối với hạ tầng cảng hàng không, sân bay, dự thảo đặt ra các định hướng chuyển đổi xanh sâu rộng. Các yêu cầu bảo vệ môi trường và giảm phát thải được lồng ghép ngay từ khâu đầu tư xây dựng, cải tạo và mở rộng hạ tầng. Các cảng hàng không phải tăng cường sử dụng năng lượng hiệu quả, chuyển sang năng lượng sạch, sử dụng phương tiện mặt đất phát thải thấp, đẩy mạnh quản lý carbon, tái sử dụng nước tuần hoàn và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, các sân bay cần hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường, kiểm soát bụi, khí thải, nước thải, chất thải rắn sinh hoạt, chất thải nguy hại và chủ động phòng ngừa sự cố môi trường.

Trong hoạt động khai thác tàu bay, các doanh nghiệp phải quản lý nghiêm ngặt chất thải từ tàu bay, thực hiện các biện pháp giảm phát thải trong quá trình vận hành và phối hợp rút ngắn thời gian tàu bay hoạt động động cơ trên mặt đất. Để hỗ trợ công tác quản lý, dự thảo quy định việc thu thập và quản lý dữ liệu môi trường theo hướng tận dụng nguồn dữ liệu sẵn có, hạn chế yêu cầu báo cáo trùng lặp nhưng vẫn bảo đảm tính truy xuất và đối chiếu thông tin.

Rõ trách nhiệm các bên và lộ trình chuyển tiếp phù hợp

Dự thảo Thông tư phân định rõ vai trò và trách nhiệm của từng chủ thể trong hệ sinh thái hàng không, bao gồm Cục Hàng không Việt Nam, Cảng vụ hàng không, người khai thác cảng hàng không, người khai thác tàu bay, các doanh nghiệp bảo đảm hoạt động bay và đơn vị cung ứng dịch vụ tại sân bay.

Đáng chú ý, nhằm bảo đảm tính liên tục và không gây xáo trộn cho hoạt động kinh doanh, dự thảo quy định điều khoản chuyển tiếp linh hoạt. Các kế hoạch, báo cáo, hồ sơ môi trường đã được phê duyệt trước thời điểm Thông tư có hiệu lực vẫn tiếp tục được áp dụng theo phạm vi và thời hạn ban đầu. Các tổ chức, doanh nghiệp sẽ được bố trí khoảng thời gian phù hợp để rà soát, cập nhật quy trình, kế hoạch và biểu mẫu đáp ứng các tiêu chuẩn mới.