Giải bài toán vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn về vốn thông qua cách tiếp cận linh hoạt hơn, đồng thời tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực tài chính phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Khi bài toán vốn vẫn là rào cản lớn nhất

Doanh nghiệp nhỏ và vừa đang là lực lượng đông đảo nhất của nền kinh tế, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng, tạo việc làm và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển. Tuy nhiên, quy mô nhỏ cũng đồng nghĩa với năng lực tài chính hạn chế, khả năng tích lũy thấp và sức chống chịu trước những biến động của thị trường chưa cao. Trong bối cảnh đó, khả năng tiếp cận vốn luôn là một trong những khó khăn lớn nhất đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Theo thống kê của Bộ Tài chính, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước nhưng tỷ lệ dư nợ tín dụng dành cho khu vực này mới chỉ đạt khoảng 20% tổng dư nợ của nền kinh tế. Dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ như Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quỹ Bảo lãnh tín dụng hay các chương trình tín dụng ưu đãi, khoảng 70% doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận vốn ngân hàng, chủ yếu do thiếu tài sản bảo đảm.

Thực tế cho thấy, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa không sở hữu nhiều bất động sản hoặc tài sản có giá trị lớn để thế chấp. Trong khi đó, quy trình thẩm định tín dụng của các ngân hàng vẫn chủ yếu dựa vào tài sản bảo đảm nhằm kiểm soát rủi ro. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp, dù có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, vẫn khó tiếp cận nguồn vốn để mở rộng hoạt động.

Không chỉ thiếu tài sản thế chấp, nhiều doanh nghiệp còn cho rằng việc chuyển sang cơ chế đánh giá tín dụng dựa trên dòng tiền cũng chưa thể thực hiện ngay nếu thiếu sự đồng bộ giữa các quy định pháp luật.

Bà Nguyễn Hồng Hạnh - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Quan hệ quốc tế đầu tư sản xuất cho biết: "Để đáp ứng được nguồn vốn của ngân hàng thương mại là tổ chức tín dụng, phải bắt buộc phải thực hiện theo luật tổ chức tín dụng. Các doanh nghiệp rất khó để tiếp cận nguồn vốn đó. Cho nên, tôi mới kiến nghị đã sửa Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần phải sửa cả thêm Luật tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại mới có thể áp dụng được, để đáp ứng cho doanh nghiệp nhỏ".

Một khó khăn khác được đặt ra là việc mở rộng tài sản bảo đảm sang tài sản số, tài sản ảo và quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn nhiều thách thức trong thực tiễn. Hiện nay, các loại tài sản này chưa có cơ chế định giá thống nhất nên các ngân hàng gặp khó khăn trong việc xác định giá trị thực cũng như mức độ an toàn khi cấp tín dụng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp dù có nhiều tài sản vô hình có giá trị vẫn chưa thể chuyển hóa thành nguồn lực tài chính phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Có thể thấy, bài toán vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa không đơn thuần là thiếu tiền mà còn là câu chuyện về cơ chế tiếp cận vốn, tiêu chí đánh giá tín dụng và sự đồng bộ giữa các chính sách pháp luật.

Tháo gỡ điểm nghẽn để khơi thông dòng vốn

Nhằm giải quyết những khó khăn này, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đã đề xuất nhiều nội dung mới theo hướng tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn.

Theo định hướng tại Điều 8 của dự thảo Luật, việc cho vay sẽ từng bước chuyển từ hình thức chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp sang khuyến khích tổ chức tín dụng đánh giá doanh nghiệp dựa trên dữ liệu, dòng tiền, phương án kinh doanh và xếp hạng tín nhiệm. Đồng thời, dự thảo cũng đề xuất đa dạng hóa tài sản bảo đảm, cho phép sử dụng các khoản phải thu, hàng tồn kho, hóa đơn, quyền sở hữu trí tuệ và một số loại tài sản khác làm tài sản bảo đảm, tạo thêm cơ sở tiếp cận vốn.

Bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính cho biết: "Tăng việc cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền. Các tài sản bảo đảm phải đa dạng hóa, thay vì chỉ dùng bất động sản, chúng ta có thể dùng đến động sản như các khoản phải thu, hàng tồn kho, hóa đơn…"

Theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm sẽ tạo thêm cơ hội cho nhiều doanh nghiệp tiếp cận tín dụng. Ông nhận định: "Thế chấp không chỉ bất động sản mà còn cả động sản và tài sản trí tuệ. Có thể nếu tài sản trí tuệ có giá trị như những thương hiệu gia truyền lâu năm đối với một số ngành hàng tiêu dùng, một số ngành hàng thủ công mỹ nghệ hoàn toàn có thể chuyển thành vốn thế chấp ngân hàng. Điều đó rất quan trọng để tạo ra một động lực cho doanh nghiệp có thể có được nguồn vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh".

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cho rằng việc mở rộng hình thức bảo đảm không đồng nghĩa với việc hạ thấp tiêu chuẩn tín dụng. Điều quan trọng là phải tạo thêm những căn cứ đáng tin cậy để các tổ chức tín dụng đánh giá chính xác năng lực và mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp.

Ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nhấn mạnh: "Trước hết phải khẳng định không thể yêu cầu ngân hàng hạ chuẩn tín dụng xuống được. Vì đây là an toàn tín dụng. Nhưng luật có thể làm được một việc, đó là tạo thêm các căn cứ tin cậy để ngân hàng có thể nhìn vào đó cho doanh nghiệp vay. Căn cứ tin cậy là dòng tiền, hàng hóa, những tài sản sở hữu trí tuệ, những phương pháp định giá đối với những tài sản đó và lịch sử của doanh nghiệp. Thứ hai, cần nâng cao hiệu quả của các định chế có nhiệm vụ bảo lãnh cho doanh nghiệp. Thứ ba, luật hỗ trợ doanh nghiệp đã mở ra cơ chế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận theo hướng này nhưng phải đồng bộ với các luật khác, thành một hệ thống thống nhất".

Theo các chuyên gia, để những định hướng mới của dự thảo Luật đi vào cuộc sống, điều quan trọng là phải bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa với Luật Các tổ chức tín dụng và các quy định liên quan. Bên cạnh đó, cần sớm hoàn thiện cơ chế định giá đối với tài sản sở hữu trí tuệ, tài sản số và các loại động sản khác, qua đó tạo thêm cơ sở pháp lý để ngân hàng mạnh dạn mở rộng tín dụng.