Gieo mầm tình yêu di sản từ những “lớp học trải nghiệm” tại Bảo tàng Ninh Bình

Bảo tàng tỉnh Ninh Bình từ lâu đã chủ động tìm kiếm những cách thức tiếp cận mới với công chúng. Việc áp dụng mô hình “Giáo dục địa phương tích hợp với hoạt động giáo dục trải nghiệm tại di tích, bảo tàng” đã đánh dấu một cột mốc quan trọng, thể hiện bước đi chiến lược trong hành trình chuyên nghiệp hóa các chương trình giáo dục di sản tại địa phương. 

Vừa qua, tại "lớp học" đặc biệt này, học sinh Trường Tiểu học Lê Hồng Phong (Phù Vân, Ninh Bình) đã tham gia khám phá lịch sử trực tiếp thông qua chương trình trải nghiệm mang tên “Tổ quốc gọi tên mình”với chủ đề Học sinh Ninh Bình - Tiếp nối di sản Cố Đô - Tự hào theo chân Bác”. Quán triệt định hướng chỉ đạo tại Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong việc thúc đẩy phương pháp dạy học hiện đại và tăng cường các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, mô hình này đã hiện thực hóa một cách sinh động mục tiêu biến “Bảo tàng là lớp học thứ hai”.

Điểm độc đáo của mô hình là sự kết hợp giữa tư duy vận động, kiến thức lịch sử và công nghệ hiện đại thông qua 4 trạm trải nghiệm: Trí tuệ, Trí dũng, Trí lực và Trí sáng. Học sinh được "xuyên không" cùng AI để trở về ngày 5/6/1911 tại bến cảng Nhà Rồng, chứng kiến thời điểm người thanh niên Nguyễn Tất Thành lên con tàu Amiral Latouche Tréville (La-tu-sơ Tơ-rê-vin) rời Tổ quốc bắt đầu hành trình 30 năm tìm đường giải phóng dân tộc. Ở chặng khác, các em trực tiếp điều khiển Robot trên sa bàn lịch sử mô phỏng hành trình bôn ba năm châu bốn biển của Bác cho đến ngày đọc bản Tuyên ngôn Độc lập.

Bên cạnh đó, với chủ đề “Tiếp nối di sản cố đô - Tự hào theo chân Bác” tại trạm trải nghiệm Trí lực, học sinh Trường Tiểu học Lê Hồng Phong còn được trải nghiệm tinh thần đồng đội khi "nhập vai" thành các thành viên trên "con thuyền" được kết nối từ 3 tấm xốp, tượng trưng cho hành trình di chuyển từ sông Sào Khê (Cố đô Hoa Lư, Ninh Bình) đến Đại La (Thăng Long, Hà Nội ngày nay). Mỗi “thuyền” gồm 10 học sinh, di chuyển không chỉ cần khéo mà còn phải phối hợp thật ăn ý, chỉ cần một bạn bước lệch là cả nhóm phải bắt đầu lại từ đầu. Hoạt động này giúp các em tái hiện và thấu hiểu cuộc dời đô của vua Lý Công Uẩn năm 1010 – một quyết định lịch sử vì tương lai xây dựng quốc gia độc lập, vững mạnh và thịnh vượng. 

Thông qua chuỗi hoạt động này, lịch sử không còn là những con số hay sự kiện rời rạc trên trang sách, mà trở thành một hành trình nơi các em có thể trực tiếp tham gia, quan sát và cảm nhận để hiểu rõ bối cảnh, ý nghĩa của từng giai đoạn.

Việc chuẩn hóa nội dung giáo dục là yếu tố cốt lõi để đưa mô hình này vào chiều sâu, đưa di sản tiếp cận học sinh một cách bài bản nhất. Chị Đinh Thị Thanh Chúc, Giám đốc Dự án di sản - Công ty VnReview cho biết: “Lịch sử bước ra khỏi trang sách để hòa vào dòng chảy của sự trải nghiệm, đó là lúc việc học đạt đến sự chuyển hóa mạnh mẽ nhất. Chúng tôi mong muốn Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ, mà trở thành một trung tâm sáng tạo, nơi học sinh có thể "chạm" vào di sản bằng tất cả các giác quan. Việc Gameshow “Tổ quốc gọi tên mình” với 4 trạm Trí tuệ, Trí dũng, Trí lực, Trí sáng đã đăng ký bản quyền giúp nội dung giáo dục được chuẩn hóa và đảm bảo tính nhất quán về thông điệp cũng như chất lượng trải nghiệm. Mỗi lượt chơi, mỗi trạm hoạt động không chỉ dừng lại ở sự hứng thú nhất thời, mà được các tổ chuyên môn soạn giáo án để trở thành một "bài giảng thực tế" trong chương trình khung của nhà trường. Bằng cách này, Bảo tàng Ninh Bình không chỉ đơn thuần đón học sinh tới tham quan, mà đang thực sự đóng vai trò là “lớp học thứ hai” với giáo trình được thiết kế chuẩn mực, thực tế, sáng tạo”.

Mục tiêu lớn nhất của mô hình giáo dục trải nghiệm này là gieo vào trái tim thế hệ trẻ niềm tự hào về cội nguồn dân tộc, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm với cộng đồng để nuôi dưỡng những đại sứ văn hóa nhỏ tuổi. Chị Bùi Ngọc Hạnh Chi, đồng sáng lập mô hình Gameshow “Tổ quốc gọi tên mình” chia sẻ: “Tổ quốc gọi tên mình” là hành trình gieo vào trái tim các em niềm tự hào về địa phương, về đất nước Việt Nam thân yêu. Học sinh là những chủ nhân tương lai của di sản. Khi tổ quốc gọi tên mình, điều đầu tiên chúng ta cần làm là hiểu di sản, yêu di sản, biết chạm vào lịch sử bằng sự trân trọng và có trách nhiệm gìn giữ những giá trị cha ông để lại.

Để mọi học sinh đều có quyền tiếp cận mô hình giáo dục địa phương, giáo dục trải nghiệm với tri thức thông qua công nghệ hiện đại này, chúng tôi kỳ vọng các cấp chính quyền cơ sở chủ động phối hợp với đơn vị chuyên môn và di tích, bảo tàng để xây dựng chuỗi chương trình giáo dục địa phương, giáo dục lịch sử - văn hóa, hỗ trợ thiết thực nhà trường trong công tác giáo dục địa phương và giáo dục trải nghiệm nhằm bồi đắp lòng tự hào về mảnh đất nơi các em sinh sống, lớn lên từng ngày”.

Khi bảo tàng trở thành một phần không thể thiếu trong chương trình học, lịch sử sẽ trở thành một phần tâm hồn, kết nối thế hệ trẻ với nguồn cội. Mô hình này đang góp phần định vị Bảo tàng tỉnh Ninh Bình (Cơ sở 3) là điểm đến giáo dục trải nghiệm tiêu biểu, hướng tới mục tiêu lớn hơn: một "Quốc gia kể chuyện" - nơi chúng ta làm mới tư liệu cũ bằng làn gió sáng tạo của công nghệ và nghệ thuật.