Giới khoa học tìm cách cứu loài lưỡng cư khỏi dịch nấm toàn cầu

Tại Sydney, Australia, nhà nghiên cứu Anthony Waddle thuộc Đại học Macquarie đã xây dựng các “phòng xông hơi cho ếch” từ gạch và nhà kính nhỏ để giúp loài ếch chuông xanh vàng bản địa chống lại nấm chytrid - tác nhân gây bệnh chytridiomycosis nguy hiểm cho lưỡng cư.

Nấm chytrid, tên khoa học Batrachochytrium dendrobatidis, là mầm bệnh lây qua nước, tấn công da ếch. Với lưỡng cư, da không chỉ là lớp bảo vệ mà còn tham gia hô hấp và điều hòa nước. Khi da bị phá hủy, tim có thể ngừng hoạt động. Giới nghiên cứu nhận định đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất từng ảnh hưởng tới động vật có xương sống.

Tại bang New South Wales, quần thể ếch chuông xanh vàng đã giảm còn khoảng 10% so với mức lịch sử trong 30 năm qua. Ngoài mất môi trường sống và biến đổi khí hậu, nấm chytrid là nguyên nhân chính.

Ông Waddle phát hiện khi thân nhiệt ếch đạt khoảng 30 độ C - mức nấm không chịu được, nhiều cá thể có thể loại bỏ nhiễm trùng. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature cho thấy ếch tiếp cận nơi trú ấm nhanh chóng loại bỏ nấm, trong khi nhóm ở môi trường mát không đạt hiệu quả tương tự. Những cá thể từng được chữa khỏi bằng nhiệt có khả năng sống sót cao gấp 23 lần khi tái nhiễm.

Tuy nhiên, phương pháp này không phù hợp với mọi loài và mọi khí hậu. Ví dụ, tăng thân nhiệt có thể gây nguy hiểm cho một số loài ếch sống ở vùng núi cao.

Tại Bắc California, nhóm nghiên cứu do Giáo sư Jonah Piovia-Scott, Đại học Bang Washington, dẫn đầu đã thử nghiệm tắm thuốc chống nấm itraconazole pha loãng cho ếch non. Kết quả công bố năm 2022 cho thấy ếch được điều trị có khả năng sống sót qua mùa đông đầu tiên cao gấp 4 lần so với nhóm không điều trị.

Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh đây chỉ là giải pháp ngắn hạn. Về lâu dài, mục tiêu là duy trì quần thể đủ lâu để phát triển khả năng kháng tự nhiên.

Theo ước tính, nấm chytrid đã khiến khoảng 90 loài lưỡng cư tuyệt chủng và hơn 500 loài suy giảm trên toàn cầu. Hơn 1/3 số loài lưỡng cư hiện được xếp vào nhóm bị đe dọa.

Giới chuyên gia cho rằng cần kiểm soát buôn bán động vật hoang dã, giảm ô nhiễm và bảo vệ môi trường sống để hạn chế lây lan dịch bệnh. Một số nhà khoa học cũng nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học nhằm tăng khả năng kháng nấm cho ếch, song cảnh báo phải đánh giá kỹ rủi ro.