Giữ sức sống cho nông nghiệp miền Tây giữa nhiều biến động

 Những khó khăn chung của ngành nông nghiệp miền Tây

Những năm gần đây, nền nông nghiệp miền Tây đang phải chịu những tác động mạnh từ biến đổi khí hậu. Tình trạng hạn hán kéo dài, xâm nhập mặn diễn biến phức tạp, ngập úng do triều cường, sạt lở các khu vực ven sông, thời tiết thất thường gây ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng nông sản.

Ngoài các bất lợi từ yếu tố tự nhiên, người nông dân cũng như các doanh nghiệp còn phải đối mặt với áp lực khi chi phí đầu vào tăng cao. Giá nhân công, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật… không ngừng biến động theo chiều hướng tăng làm cho lợi nhuận của người trồng trọt giảm. Cùng với đó, các thị trường tiêu thụ nông sản ngày càng đặt ra các tiêu chuẩn khắt khe về nguồn gốc, chất lượng, các chỉ số an toàn.

Thêm một khó khăn, thách thức với nền nông nghiệp miền Tây là tư duy sản xuất nhỏ lẻ, manh mún vẫn còn ăn sâu. Do đó, việc áp dụng khoa học công nghệ hiện đại để nâng cao năng suất, chất lượng, giảm thiểu sức lao động vẫn còn nhiều hạn chế. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Miền Tây đang thích nghi như thế nào với sự biến động của thị trường?

Đứng trước thách thức từ những biến động của môi trường và thị trường, nông nghiệp miền Tây dần phải thích ứng, từng bước chuyển đổi tư duy sản xuất, từ chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng.

Các mô hình liên kết sản xuất mới

Nhiều địa phương đã thúc đẩy mô hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhằm hình thành chuỗi giá trị bền vững. Trong mô hình này, doanh nghiệp tham gia từ khâu cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật đến thu mua sản phẩm đầu ra theo hợp đồng.

Cách làm này giúp người dân giảm rủi ro về giá cả, đồng thời đảm bảo sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường. Các vùng chuyên canh cây ăn trái, rau màu và cây công nghiệp ngắn ngày ngày càng được tổ chức bài bản hơn, tạo điều kiện cho việc xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Chuyển đổi các loại cây trồng mới

Thay vì cố hữu với các cây trồng cũ, bà con nông dân đã chủ động thích ứng với những biến động của thời tiết và thị trường chuyển đổi các loại cây trồng mới phù hợp. Các hướng chuyển đổi cũng được nghiên cứu một cách kỹ lưỡng để đảm bảo vừa phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu và đầu ra của sản phẩm.

Ứng dụng công nghệ hiện đại

Bên cạnh xây dựng mô hình liên kết mới, việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào ngành nông nghiệp cũng được triển khai rộng rãi. Nhiều trang trại, nhà vườn đã triển khai hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, cảm biến theo dõi độ ẩm đất, nhật ký sản xuất điện tử và các giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng mã QR.

Nhờ ứng dụng công nghệ, chủ vườn có thể kiểm soát tốt hơn quá trình canh tác, tiết kiệm nước tưới, giảm chi phí lao động và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây cũng là nền tảng quan trọng để đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu vào những thị trường có yêu cầu cao. 

Vườn chanh và chiến lược phát triển bền vững

Trong số các loại cây trồng đang phát triển mạnh tại miền Tây, chanh được đánh giá là một trong những sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu lớn nhờ nhu cầu tiêu dùng ổn định và khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu địa phương. Khi trồng chanh, ngoài việc bán trực tiếp quả tươi, loại cây trồng này còn có khả năng đi theo hướng các dòng sản phẩm giá trị gia tăng bền vững như nước cốt chanh, tinh dầu chanh, vỏ chanh sấy làm thuốc và các sản phẩm phục vụ ngành thực phẩm, đồ uống. Hướng đi này giúp giảm áp lực tiêu thụ theo mùa vụ và nâng cao giá trị kinh tế cho toàn chuỗi ngành hàng.

Nhận thấy những tiềm năng của chanh, nhiều bà con nông dân, các doanh nghiệp cũng chủ động chuyển đổi mô hình. Nổi bật phải kể đến Công ty TNHH Coconut - Doanh nghiệp chuyên phân phối các sản phẩm từ dừa với 10 năm hình thành và phát triển đã tiên phong mở rộng thêm sang trồng chanh. Từ năm 2024 đến nay, doanh nghiệp đã tập trung vào phát triển vườn chanh 12 hecta tại khu vực Bến Lức - Long An (giờ là Tây Ninh).

Không chỉ tập trung vào chuyển đổi cây trồng, doanh nghiệp chú trọng đến khâu tìm đầu ra cho sản phẩm. Đơn vị liên kết hợp tác với các doanh nghiệp chuyên về chế biến và xuất khẩu các sản phẩm từ chanh để đảm bảo ổn định đầu ra. Với hướng chuyển đổi đúng đắn, mô hình trồng chanh không chỉ mang lại lợi nhuận tốt mà còn tạo ra việc làm cho nhiều bà con nông dân.

Góc nhìn lâu dài về nông nghiệp miền Tây từ doanh nghiệp

Theo anh Nguyễn Duy Thái - chủ vườn chanh chia sẻ: "Sự phát triển bền vững của nông nghiệp miền Tây không thể chỉ dựa vào sản lượng mà cần được xây dựng trên nền tảng chất lượng, trách nhiệm và khả năng thích ứng lâu dài. Bà con nông dân cũng như các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp phải chủ động thích chuyển đổi cây trồng để phù hợp với thời cuộc."

Dù còn nhiều thách thức phía trước nhưng những thay đổi tích cực trong tư duy sản xuất, ứng dụng công nghệ và tăng cường liên kết chuỗi đang mở ra cơ hội mới cho nông nghiệp miền Tây. Với sự chung tay của người dân, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý, khu vực này hoàn toàn có thể tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm sản xuất nông nghiệp quan trọng của cả nước, đồng thời từng bước nâng cao giá trị nông sản Việt trên thị trường thế giới.