Gỡ điểm nghẽn, xử lý dứt điểm dự án “treo”

Xử lý dự án chậm triển khai

Việc xử lý các dự án đầu tư, đất đai tồn đọng, kéo dài đang được đẩy lên một bước mới khi Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Công điện số 58, yêu cầu khẩn trương cập nhật, rà soát, phân loại và đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho từng dự án.

Trên hệ thống cơ sở dữ liệu của Ban Chỉ đạo về giải quyết các dự án tồn đọng đã ghi nhận 4.619 dự án, đất đai gặp khó khăn, vướng mắc. Trong đó, 3.984 dự án đã được các bộ, cơ quan trung ương và địa phương rà soát, phân loại thành 6 nhóm; còn 635 dự án chưa được rà soát, phân loại.

Qua tổng hợp của Bộ Tài chính, việc triển khai vẫn còn một số hạn chế như cập nhật thông tin chậm, số liệu trên Hệ thống cơ sở dữ liệu của Ban Chỉ đạo tại một số địa phương chưa thống nhất với báo cáo gửi các cơ quan có thẩm quyền.

Đối với những dự án phức tạp về pháp lý, kéo dài qua nhiều thời kỳ pháp luật, thông tin về tình huống, căn cứ pháp lý, nguyên nhân và đề xuất giải pháp ở một số trường hợp còn chưa đầy đủ.

Vì vậy, Công điện 58 đặt trọng tâm vào việc xác định rõ dự án, nguyên nhân, thẩm quyền và hướng xử lý. Thủ tướng yêu cầu các địa phương rà soát, thống kê, phân loại tổng thể; vấn đề thuộc thẩm quyền phải quyết liệt xử lý dứt điểm, vấn đề vượt thẩm quyền phải sớm đề xuất phương án.

Việc cập nhật đầy đủ tình hình phân loại và xử lý các dự án trên Hệ thống 751 phải hoàn thành trước ngày 15/9. Đồng thời yêu cầu đặt ra không còn dừng ở việc lập danh sách các dự án gặp khó khăn, mà phải chuyển từ "có tên trong hệ thống" sang "có phương án xử lý và có kết quả cụ thể".

Vòng lặp "gia hạn - trễ hẹn" của những dự án "treo"

Những khu đất bỏ hoang, những dự án chậm triển khai không chỉ làm xấu bộ mặt đô thị mà còn gây lãng phí nguồn lực phát triển. TP Hà Nội đang quyết liệt rà soát các dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách chậm triển khai; kiên quyết thu hồi những dự án không còn khả năng thực hiện, đồng thời tháo gỡ vướng mắc cho các dự án có thể tiếp tục.

Theo kết quả rà soát, thành phố còn 341 dự án ngoài ngân sách chậm triển khai. Trong đó, có 308 dự án đã được giao hoặc cho thuê đất (bao gồm các dự án được gia hạn tiến độ; đang bị thanh tra, điều tra; các dự án đã có kết luận thanh tra nhưng chưa khắc phục xong vi phạm).

33 dự án còn lại chưa được giao hoặc cho thuê đất, phần lớn đang tiếp tục rà soát hoặc xử lý pháp lý. Giai đoạn đầu rà soát, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ra quyết định thu hồi đất và chấm dứt hoạt động đối với 24 dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách chậm triển khai kéo dài.

Bên cạnh hơn 300 dự án chậm triển khai nêu trên, Hà Nội còn yêu cầu tiếp tục rà soát 191 dự án ngoài ngân sách chậm triển khai mới phát sinh. Đây là nhóm dự án đang ở giai đoạn rà soát, phân loại và đề xuất phương án xử lý cụ thể. Đây cũng là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh thành phố phải đồng thời xử lý các tồn tại kéo dài, khơi thông nguồn lực đất đai, tài chính và tài sản công đang bị đình trệ hoặc sử dụng chưa hiệu quả.

Có thể thấy, những hệ lụy từ các dự án "treo" không còn là vấn đề mới. Thế nhưng, việc có dự án kéo dài gần 20 năm vẫn tiếp tục được gia hạn đang khiến cuộc sống của người dân trong vùng quy hoạch dự án bị đảo lộn, quyền lợi chính đáng chưa được bảo đảm.

Trở thành tụ điểm đổ rác, hàng quán tự phát mọc lên… Phía ngoài hàng rào trở thành bãi trông xe. Bên trong 16 năm qua, hơn 11 ha Công viên hồ điều hòa khu đô thị Tây Nam Hà Nội với tổng vốn đầu tư 1.600 tỉ đồng, sau nhiều lần gia hạn vẫn bỏ hoang.

Cách đó không xa, dự án Trung tâm Thương mại dịch vụ Hạ Đình được phê duyệt kết quả chọn nhà đầu tư từ 2009 hạn tới 2013 hoàn thành, nhưng qua 3 lần gia hạn, tới nay 17 đã năm vẫn chỉ trên giấy. Tháng 6/2025, dự án đã được quận Thanh Xuân cũ gia hạn tới 2030. Đây cũng là văn bản khiến người dân đặt dấu hỏi lớn nhất về tính pháp lý, bởi cơ quan cấp phép ban đầu cho dự án không phải là quận Thanh Xuân.

Luật sư Trương Thanh Đức - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam cho biết: "Về nguyên tắc, cơ quan nào cấp phép thì cơ quan đấy phải ra hạn. Quy định trong rất nhiều luật mặc dù qua nhiều lần sửa đổi bổ sung, về cơ bản vẫn khoảng 2 năm là phải triển khai".

Gia hạn rồi lại trễ hẹn đang trở thành vòng lặp tại không ít dự án kéo dài nhiều năm. Phía sau những hàng rào quây kín không chỉ là đất đai bị bỏ hoang, mà còn là cuộc sống và quyền lợi của người dân trong vùng dự án bị ảnh hưởng.

Hà Nội xử lý dự án chậm triển khai

Đợt rà soát lần này, TP Hà Nội không xử lý theo kiểu "cào bằng", mà phân loại từng nhóm dự án để đưa ra giải pháp phù hợp. Các dự án được chia thành 4 nhóm: Dự án đã xử lý xong vướng mắc; Dự án bị thu hồi hoặc chấm dứt hoạt động; Dự án được tiếp tục triển khai nhưng phải hoàn thiện thủ tục; Nhóm dự án tiếp tục rà soát để tháo gỡ khó khăn.

Hà Nội hiện đang đẩy nhanh xử lý hàng trăm dự án chậm triển khai vốn ngoài ngân sách có sử dụng đất, với nhiều thủ tục phải hoàn thành trong tháng 9 - 10, trường hợp nhà đầu tư không phối hợp có thể bị xem xét thu hồi, chấm dứt dự án.

Thực tế tại một số địa phương cho thấy, khi xác định rõ nguyên nhân và phân loại từng nhóm vướng mắc, việc xử lý dự án có thể được triển khai cụ thể hơn.

Tại Quảng Ninh, theo Hệ thống cơ sở dữ liệu của Ban Chỉ đạo về giải quyết các dự án tồn đọng (Hệ thống 751), có 68 dự án thuộc diện theo dõi, xử lý. Đến nay, tỉnh đã tháo gỡ, xử lý dứt điểm 47 dự án. Với 21 dự án còn lại, tỉnh đã hoàn thành rà soát pháp lý và chỉ đạo các cơ quan liên quan xây dựng phương án xử lý.

Trong khi đó, tại Đà Nẵng, Sở Tài chính thành phố đã đôn đốc lần cuối, yêu cầu nhà đầu tư của 35 dự án hoàn thiện hồ sơ pháp lý để có cơ sở rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Trong số này, 28 dự án đã có báo cáo nhưng chưa đầy đủ nội dung; 7 dự án chưa nộp hồ sơ. Thành phố cũng yêu cầu các chủ đầu tư nhanh chóng hoàn thiện hồ sơ thông tin ngay trong tháng 8. Nếu không làm rõ hồ sơ, căn cứ pháp lý và trách nhiệm của từng bên, việc luẩn quẩn trong tháo gỡ rất dễ lại lặp lại.

Giải pháp xử lý tận gốc dự án treo

Theo các chuyên gia kinh tế, mục tiêu cuối cùng không phải chỉ làm giảm số lượng dự án trên theo Hệ thống cơ sở dữ liệu của Ban Chỉ đạo về giải quyết các dự án tồn đọng (Hệ thống 751), mà là đưa những dự án đủ điều kiện trở lại hoạt động, xử lý đúng quy định đối với những dự án không còn khả năng triển khai và giải phóng các nguồn lực đang bị ách tắc.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đặt ra yêu cầu huy động, sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, đây là một trong những giải pháp quan trọng để khơi thông dòng vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng đất đai, tài sản và tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Ông Nguyễn Chí Thanh - Phó Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam, cho biết: "Rõ ràng, chúng ta cần phải sàng lọc. Trước hết là những dự án đang vướng các quy định cần có quy định kịp thời để tháo gỡ. Thứ hai, với những vướng mắc do quy hoạch, nếu tư duy quy hoạch cũ dẫn đến lãng phí, không hiệu quả cũng cần điều chỉnh, thay đổi. Quan trọng cuối cùng là phải đánh giá năng lực của nhà đầu tư. Nếu nhà đầu tư không đủ năng lực thì bắt buộc phải thay thế, qua đó mở ra cơ hội cho những nhà đầu tư có đủ năng lực tham gia".

"Chúng ta có quy hoạch, có sử dụng đất, có triển khai nhưng nhiều dự án vẫn bị bỏ hoang. Trong khi đó, nguồn lực quan trọng để phát triển đất nước bắt đầu từ nguồn lực đất đai. Nếu để nguồn lực này "ngủ yên" thì chúng ta có lỗi với sự phát triển của đất nước. Vì vậy, đây là một trong những nhiệm vụ rất quan trọng đối với những người làm công tác quản lý", ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho hay.