Gỡ nút thắt thông quan: Khơi thông "dòng chảy" nông sản thực phẩm

Ngay lập tức, ngành Hải quan đã kích hoạt chế độ trực chiến 24/7, cam kết không để đứt gãy chuỗi cung ứng ngay trong những ngày đầu năm 2026.

"Điểm nghẽn" kiểm dịch: Áp lực đè nặng lên cửa khẩu

Ghi nhận tại các cửa khẩu lớn trong những ngày cuối tháng 1 đầu tháng 2 năm 2026, tình trạng ùn ứ hàng hóa là thực phẩm, phụ gia thực phẩm diễn ra cục bộ. Sự chồng chéo trong giai đoạn chuyển tiếp chính sách khi áp dụng các tiêu chuẩn mới của Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã tạo ra một "nút thắt cổ chai" đáng ngại tại các cửa khẩu trọng điểm.

Điển hình tại Cảng Cát Lái và Hải Phòng, hàng trăm tờ khai rơi vào trạng thái "treo" do sự thiếu đồng bộ giữa cơ quan kiểm tra chuyên ngành cùng hạ tầng kỹ thuật. Với đặc thù hàng thực phẩm có thời hạn sử dụng ngắn, yêu cầu bảo quản khắt khe, việc chậm trễ mỗi giờ đều khiến doanh nghiệp đứng trước nguy cơ thiệt hại hàng tỷ đồng.

Theo Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT), việc tạm dừng một quy định chưa phù hợp thực tiễn là quyết định đúng đắn của Chính phủ. Sự chồng chéo trong giai đoạn chuyển tiếp chính sách đã khiến doanh nghiệp không chỉ mất chi phí tài chính do lưu kho bãi tăng cao, mà còn mất uy tín với đối tác quốc tế khi lỗi hẹn giao hàng. Nếu không được thông quan kịp thời, nguy cơ hư hỏng hàng hóa là hiện hữu, gây thiệt hại hàng tỷ đồng cho mỗi doanh nghiệp, chuỗi cung ứng nông sản thực phẩm phục vụ sản xuất trong nước sẽ đứng trước nguy cơ đứt gãy...

Quyết không để hàng tồn, thông quan xuyên đêm

Hiện các đơn vị tại cửa khẩu hiện nay đang vận dụng quy định theo hướng có lợi nhất cho doanh nghiệp. Điều 2 của Nghị quyết 09 đã được cụ thể hóa thành các lệnh giải phóng nhanh cho nhóm hàng thực phẩm, phụ gia và vật liệu bao gói. Đáng chú ý, cơ chế này quét qua cả những tờ khai cũ đang tồn đọng, mang lại sự công bằng cùng thông suốt tức thì.

Tại "điểm nóng" cửa khẩu Quốc tế Xa Mát hay các cảng biển lớn, tinh thần hỗ trợ được đẩy lên cao nhất với chế độ trực chiến 24/7. Việc bố trí lãnh đạo trực trực tiếp giúp mọi vướng mắc phát sinh về hồ sơ hay phần mềm được hướng dẫn xử lý chỉ trong vòng vài giờ đồng hồ.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Tiến Trình, Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Tiến Việt chia sẻ: "Trong 2 tuần qua, 10 container nguyên liệu sản xuất bị kẹt khiến chúng tôi như ngồi trên đống lửa. Với lệnh trực chiến xuyên đêm, chúng tôi hy vọng lấy được hàng ngay để kịp đưa vào dây chuyền, tránh việc phải đền bù hợp đồng cho đối tác ngoại".

Theo thông tin mới nhất từ hệ thống giám sát hải quan, tỷ lệ thông quan đối với nhóm hàng thực phẩm tại các cảng biển lớn đã tăng 45% chỉ sau 48 giờ kích hoạt lệnh hỏa tốc. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực kho bãi mà còn trực tiếp hạ nhiệt chi phí logistics cho các đơn vị kinh doanh vận tải.

Thực tế cho thấy, ngay sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) đã phát đi Công văn hỏa tốc số 9577/CHQ-GSQL gửi các Chi cục Hải quan khu vực. Đây được coi là mệnh lệnh hành động để các đơn vị hải quan địa phương ngay lập tức tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Theo chỉ đạo của Cục Hải quan, các Chi cục phải căn cứ Điều 2 Nghị quyết 09/2026/NQ-CP để giải quyết ngay thủ tục cho hàng thực phẩm, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ vật liệu bao gói. Giải pháp này áp dụng cho tất cả tờ khai đã đăng ký nhưng chưa được thông quan theo hướng vận dụng quy định có lợi nhất cho doanh nghiệp, giúp giải phóng nhanh lượng hàng lớn đang tồn đọng.

Bên cạnh đó, Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị phải bố trí lãnh đạo cùng công chức trực tất cả ngày trong tuần. Tại những điểm nóng nhưtinh thần hỗ trợ doanh nghiệp được đẩy lên cao nhất. Công tác thông quan được thực hiện liên tục, đảm bảo rằng ngay khi doanh nghiệp nộp hồ sơ hợp lệ theo quy định tạm thời, hàng hóa phải được giải phóng ngay lập tức.

Không dừng lại ở việc hỗ trợ, điểm khác biệt trong đợt cao điểm này là sự quyết liệt về trách nhiệm công vụ. Người đứng đầu các đơn vị cửa khẩu phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước Cục trưởng nếu để xảy ra tình trạng trì trệ, nhũng nhiễu do lỗi chủ quan. Sự chuyển dịch từ tư duy "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" gắn liền với trách nhiệm cá nhân đang tạo ra một môi trường thực thi minh bạch hơn bao giờ hết.

Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng, dù đây là giải pháp ứng phó khẩn cấp, nhưng nó phản ánh sự thay đổi lớn trong triết lý quản lý, đó là lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Việc tháo gỡ "điểm nghẽn" không chỉ đơn thuần là giải phóng vài nghìn container, mà là bảo vệ niềm tin của các nhà đầu tư vào sự ổn định của môi trường kinh doanh Việt Nam.

Hướng tới tương lai bền vững và quản trị số hóa

Nhìn rộng hơn, việc điều hành linh hoạt trong giai đoạn vừa qua đã chứng minh khả năng thích ứng của các cơ quan quản lý trước những biến động chính sách. Theo đại diện Bộ Tài chính, sự ổn định của chuỗi cung ứng là ưu tiên hàng đầu để giữ vững đà tăng trưởng GDP trong năm 2026. 

Các số liệu thực tế cho thấy, việc khơi thông dòng chảy nông sản thực phẩm đã giúp bình ổn giá cả thị trường nội địa, tránh được các cú sốc cung ứng cục bộ vốn có thể gây hệ lụy dây chuyền đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI).

Sự phối hợp liên ngành giữa Bộ Tài chính cùng các đơn vị chuyên môn sẽ tập trung xây dựng khung pháp lý an toàn thực phẩm vừa tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, vừa phù hợp với năng lực thực thi trong nước. Theo các chuyên gia kinh tế, bài học từ việc tạm ngưng Nghị định 46/2026/NĐ-CP cho thấy tầm quan trọng của việc đánh giá tác động chính sách đa chiều trước khi ban hành. Việc lắng nghe tiếng nói từ thực tế doanh nghiệp giúp Chính phủ có những điều chỉnh kịp thời, tránh các "cú sốc" hành chính làm gia tăng chi phí tuân thủ không cần thiết.

Trong chiến lược dài hạn, Cục Hải quan đang đẩy mạnh lộ trình số hóa toàn diện công tác kiểm tra chuyên ngành. Mục tiêu đến hết năm 2026 là 100% các thủ tục liên quan đến an toàn thực phẩm được xử lý trên Cơ chế một cửa quốc gia, giúp rút ngắn thời gian thông quan xuống mức tối thiểu. Điều này không chỉ giúp giảm bớt sự can thiệp thủ công của cán bộ thực thi mà còn tạo ra sự minh bạch tuyệt đối trong quản lý. Các doanh nghiệp thực hiện tốt tiêu chuẩn ESG và có lịch sử chấp hành pháp luật tốt sẽ được hưởng chế độ ưu tiên đặc biệt, giúp tối ưu hóa luồng hàng hóa xanh.

Đó chính là chìa khóa để bảo đảm chuỗi cung ứng thực phẩm không bị gián đoạn, phục vụ tốt nhu cầu sản xuất cùng tiêu dùng, đồng thời giữ vững đà tăng trưởng kinh tế trong năm 2026. Một hệ thống tài chính và thương mại bền vững phải dựa trên sự thấu hiểu giữa cơ quan quản lý và đối tượng chịu tác động. Việc ngành Hải quan kịp thời tháo gỡ khó khăn tại cửa khẩu Xa Mát, Hữu Nghị hay các cảng biển lớn không chỉ là giải pháp tình thế, mà là minh chứng cho tư duy "đồng hành cùng doanh nghiệp" đã trở thành kim chỉ nam trong hoạt động công vụ.

Có thể thấy, việc giữ vững "mạch máu" lưu thông hàng hóa chính là tiền đề để Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư nước ngoài và là đối tác tin cậy trong chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu. Sự kiên định trong cải cách thể chế cùng sự quyết liệt trong thực thi sẽ giúp nền kinh tế vượt qua những thách thức ngắn hạn, hướng tới những mục tiêu cao hơn trong hành trình phát triển bền vững./.