Hà Nội trước bài toán đô thị lớn: Những gợi mở từ Bắc Kinh và Nam Kinh

Trong bối cảnh Việt Nam chính thức bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng vươn mình mạnh mẽ, Hà Nội - trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa của cả nước đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải tìm lời giải cho những "căn bệnh đô thị lớn" đã và đang bào mòn chất lượng sống của người dân. Chuyến công tác của Đoàn đại biểu TP Hà Nội tới Bắc Kinh và Nam Kinh (Trung Quốc) từ ngày 28/1 đến 1/2/2026 vì thế không chỉ mang ý nghĩa đối ngoại, mà còn là hành trình học hỏi thực chất, tìm kiếm kinh nghiệm phát triển đô thị bền vững cho Thủ đô.

Đoàn công tác do Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn, cùng các lãnh đạo sở, ngành, viện nghiên cứu, đơn vị quy hoạch đã trực tiếp làm việc với những cơ quan đầu não về môi trường, quy hoạch và quản lý đô thị của hai thành phố lớn hàng đầu Trung Quốc.

Bắc Kinh và bài toán môi trường của một "siêu đô thị"

Bắc Kinh - đô thị hơn 22 triệu dân, từng là biểu tượng toàn cầu về ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Thế nhưng, sau hơn một thập kỷ kiên trì thực hiện "chiến dịch bảo vệ bầu trời xanh", thành phố này đã tạo nên một kỳ tích được Liên Hợp Quốc ghi nhận.

Theo số liệu được phía Sở Sinh thái và Môi trường thành phố Bắc Kinh chia sẻ, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm đã giảm mạnh từ 89,5 µg/m³ năm 2013 xuống còn khoảng 27 µg/m³ vào năm 2025. Tỷ lệ ngày không khí trong lành đạt trên 85%, cả năm chỉ còn một ngày ghi nhận mức ô nhiễm nặng, con số từng được xem là không tưởng với một "siêu đô thị" công nghiệp hóa nhanh chóng.

Thành công này không đến từ những giải pháp đơn lẻ, mà từ một chiến lược tổng thể với 5 trụ cột then chốt: xây dựng mạng lưới quan trắc không khí mật độ cao; ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo; tổng điều tra nguồn phát thải; chuyển đổi cơ cấu năng lượng; tái cấu trúc giao thông và công nghiệp. Đặc biệt, việc hạn chế xe cá nhân, phát triển giao thông công cộng đồng bộ và ưu tiên phương tiện năng lượng mới đã góp phần quan trọng vào việc "làm sạch" bầu không khí.

Đối với Hà Nội - nơi tình trạng ô nhiễm không khí, ùn tắc giao thông và ngập úng vẫn là nỗi ám ảnh thường trực, những kinh nghiệm này mang giá trị tham khảo rất lớn. Không chỉ là câu chuyện công nghệ, điều Bắc Kinh làm được còn nằm ở quyết tâm chính trị cao độ và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống.

Quy hoạch đa tâm: Chìa khóa giảm tải cho đô thị lõi

Nếu môi trường là "mặt trận" dễ thấy nhất, thì quy hoạch lại chính là chiếc chìa khóa mang tính căn cơ giúp Bắc Kinh từng bước chữa lành những "căn bệnh đô thị lớn". Quy hoạch tổng thể Bắc Kinh giai đoạn 2016-2035 đã xác định rõ mục tiêu xây dựng một thủ đô đẳng cấp thế giới, hài hòa và đáng sống, với bốn chức năng cốt lõi: trung tâm chính trị, văn hóa, giao lưu quốc tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý là cấu trúc không gian phát triển "một lõi, một chính, một phụ, hai trục, nhiều điểm, một khu". Trong đó, Trung tâm phụ Thông Châu được xem là hạt nhân chiến lược, tiếp nhận các chức năng phi thủ đô, các cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện và doanh nghiệp lớn, qua đó giảm tải áp lực cho khu vực lõi lịch sử.

Thực tế khảo sát tại Thông Châu cho thấy, đây không chỉ là sự "giãn dân cơ học", mà là một đô thị được đầu tư bài bản với hạ tầng hiện đại, hệ thống giao thông ngầm quy mô lớn, các thiết chế văn hóa - giáo dục đồng bộ và mô hình "thành phố bọt biển" chống ngập hiệu quả. Việc phát triển đô thị đa tâm đã giúp Bắc Kinh chuyển mình từ một siêu đô thị đơn cực sang một chùm đô thị hiện đại, phân bổ hợp lý dân cư và nguồn lực.

Nam Kinh: Khi di sản trở thành động lực phát triển

Nếu Bắc Kinh gây ấn tượng bởi quy mô và tính hệ thống, thì Nam Kinh lại mang đến cho đoàn công tác của TP Hà Nội những gợi mở sâu sắc về mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển. Thành phố này lựa chọn cách tiếp cận "bảo tồn thích ứng" - đưa di sản hòa vào đời sống đương đại thay vì "đóng băng" quá khứ.

Sở hữu đoạn tường thành thời Minh dài nhất thế giới còn lại, Nam Kinh đã biến di sản này thành một "vành đai xanh" khổng lồ, kết nối công viên, hồ nước và không gian đi bộ, chạy bộ cho người dân. Di sản vì thế không chỉ để ngắm, mà trở thành một phần sinh hoạt thường nhật của đô thị.

Điểm sáng khác là việc hồi sinh sông Tần Hoài, từng bị ô nhiễm nặng và lấn chiếm thành biểu tượng du lịch và kinh tế đêm của thành phố. Khu vực Phu Tử Miếu - Tần Hoài ngày nay không chỉ là di tích lịch sử, mà là trung tâm văn hóa - thương mại sôi động, nơi các nhà cổ được tu bổ, tái sử dụng làm nhà hàng, trà quán, sân khấu nghệ thuật truyền thống. Di sản, nhờ đó, "tự nuôi" chính mình.

Cách làm của Nam Kinh cho thấy, bảo tồn không đồng nghĩa với kìm hãm phát triển. Ngược lại, nếu được quy hoạch và khai thác đúng hướng, di sản có thể trở thành nguồn lực mềm, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Hà Nội trước ngưỡng cửa lựa chọn chiến lược

Chia sẻ tại các buổi làm việc, ông Dương Đức Tuấn, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội nhấn mạnh, quyết tâm của Hà Nội trong việc tháo gỡ năm điểm nghẽn lớn: ùn tắc giao thông, trật tự đô thị, ngập úng, ô nhiễm môi trường và an toàn thực phẩm. Thành phố đang đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với chuyển đổi số, xác lập mô hình phát triển mới dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao, hướng tới mục tiêu tăng trưởng trên 11% giai đoạn 2025-2030.

Những gì Hà Nội nhìn thấy ở Bắc Kinh và Nam Kinh không phải là các mô hình có thể "sao chép" nguyên xi, mà là tư duy phát triển dài hạn, cách tiếp cận hệ thống và sự kiên định trong tổ chức thực hiện quy hoạch. Đó chính là giá trị lớn nhất của chuyến công tác: giúp Hà Nội soi chiếu lại chính mình, để từ đó lựa chọn con đường phù hợp nhất cho một Thủ đô văn minh, hiện đại, đáng sống.

Trong hành trình vươn mình của dân tộc, Hà Nội không thể đi chậm. Và những bài học từ các đô thị lớn của Trung Quốc có thể trở thành những viên gạch quan trọng, góp phần định hình tương lai của Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.