Hà Nội kể chuyện di sản bằng một hành trình số

Nghi thức công bố diễn ra nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam của bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng ủy nhiệm đặc trách Pháp ngữ, Đối tác quốc tế và Pháp kiều, đánh dấu mốc quan trọng trong hợp tác khoa học - văn hóa giữa hai quốc gia.

Nền tảng đưa kết quả nghiên cứu về 28 di tích tiêu biểu của Thủ đô lên một không gian số thống nhất. Không chỉ hỗ trợ tham quan, dự án còn mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tư liệu khoa học về lịch sử, kiến trúc và tín ngưỡng, kết nối di sản với giáo dục, nghiên cứu và đời sống đương đại.

Trong khoảng một năm, gần 40 chuyên gia và khoảng 100 sinh viên tham gia khảo sát hơn 100 di tích ở Hà Nội, từ đó chọn ra 28 di tích tiêu biểu chia thành 04 chủ đề lớn: Hành trình Thăng Long Tứ Trấn (Đền Bạch Mã, Đền Kim Liên, Đền Voi Phục, Đền Quán Thánh); Hành trình đền thờ Mẫu (Đền Bà Kiệu, Phủ Tây Hồ…); Hành trình đền thờ Tổ nghề (Đình Kim Ngân, Đình Ngũ Xã… ); Hành trình chùa Việt (Chùa Báo Thiên, Chùa Liên Phái…).

Nhóm nghiên cứu chụp ảnh, sưu tầm bản dập văn bia, dịch văn bản Hán Nôm (chữ Hán và chữ Nôm), vẽ sơ đồ kiến trúc và quay video tại từng điểm. Mỗi di tích có một hồ sơ riêng gồm phần mô tả khoa học, ảnh xưa và nay, video, trích đoạn văn bia và tư liệu Hán Nôm, bản vẽ kiến trúc cùng thư mục tài liệu tham khảo chọn lọc. Những chất liệu vốn nằm rải rác trong các nguồn tư liệu chuyên môn nhờ đó được tổ chức thành hệ thống, giúp công chúng tiếp cận thuận tiện hơn mà vẫn có cơ sở nghiên cứu để tìm hiểu sâu.

Thông qua ứng dụng nền tảng số "Hành trình du lịch di sản Hà Nội" chỉ bằng thao tác quét mã, người tham quan có thể đọc thông tin, xem hình ảnh và tìm hiểu những dấu tích kiến trúc, văn bia hay câu chuyện lịch sử gắn với địa điểm mình đang đứng.

Từ một địa điểm cụ thể, người dùng có thể lần theo mối liên hệ giữa các di tích, tín ngưỡng và đời sống văn hóa của Hà Nội. Trải nghiệm tham quan vì thế có thêm chiều sâu: không chỉ nhìn thấy một công trình, mà còn có cơ hội hiểu những giá trị đã hình thành và được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Tại lễ ra mắt, bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng ủy quyền đặc trách Pháp ngữ, Đối tác quốc tế và Pháp kiều, Bộ châu Âu và Ngoại giao Pháp, bày tỏ kỳ vọng nền tảng sẽ khơi gợi hứng thú khám phá Hà Nội từ những góc nhìn khác: ngước nhìn mặt tiền kiến trúc, bước vào một ngõ nhỏ và lắng nghe câu chuyện mà thành phố kể lại.

Theo bà, việc chính quyền địa phương nhận thức được sự cần thiết phải hành động để phát huy giá trị di sản là điều đáng trân trọng. Khi được số hóa, nguồn tư liệu trở nên dễ tiếp cận hơn với người dân và du khách; tri thức không còn chỉ nằm trong kho lưu trữ mà có thể đồng hành cùng mỗi người trên hành trình khám phá Thủ đô.

Bà cũng nhấn mạnh ý nghĩa của việc sử dụng tiếng Pháp bên cạnh tiếng Việt và tiếng Anh, coi đây là một phương thức mở rộng giao lưu văn hóa giữa hai quốc gia.

Đưa tri thức di sản vào giáo dục và nghiên cứu

Theo ông Phạm Tuấn Long - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, kết quả của dự án cho thấy sự hợp tác giữa Hà Nội và các đối tác Pháp tiếp tục được nối dài bằng những hoạt động cụ thể, góp phần gìn giữ các giá trị di sản vật thể và phi vật thể.

Ở góc độ học thuật, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết dự án phát triển hướng nghiên cứu ứng dụng, vận dụng những kiến thức, kỹ năng và phương pháp của Pháp về nghiên cứu di sản, xây dựng hành trình, diễn giải và ứng dụng công nghệ trên cơ sở kết hợp với tri thức của các nhà khoa học trong nước cùng kinh nghiệm của cộng đồng.

Với các trường học, nền tảng có thể trở thành nguồn học liệu trực quan cho hoạt động ngoại khóa, tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu lịch sử Thủ đô ngay tại những địa điểm gắn với các câu chuyện lịch sử, kiến trúc và tín ngưỡng. Với giới nghiên cứu, hệ thống tư liệu về văn bia, Hán Nôm và kiến trúc cung cấp thêm nguồn tham khảo phục vụ tra cứu, giảng dạy và thực hành chuyên môn.

Lựa chọn đình Kim Ngân là địa điểm ra mắt dự án mang nhiều ý nghĩa cho sự kiện. Gắn với lịch sử nghề kim hoàn trên phố Hàng Bạc, ngôi đình phản ánh mối liên hệ giữa nghề truyền thống, tín ngưỡng thờ tổ nghề và đời sống cộng đồng phố cổ. Công trình cũng từng được tu bổ với sự hỗ trợ kỹ thuật của thành phố Toulouse, tiếp nối mối quan hệ hợp tác trong lĩnh vực bảo tồn di sản giữa Hà Nội và Pháp.

"Hành trình du lịch di sản Hà Nội" trên nền tảng số là sản phẩm của dự án phát huy giá trị di sản, do Quỹ Équipe France thuộc Bộ châu Âu và Ngoại giao Pháp tài trợ thông qua Đại sứ quán Pháp và Viện Pháp tại Việt Nam. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì dự án, phối hợp với Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) và Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF).