Hà Nội siết chặt quản lý rác thải sinh hoạt từ nguồn

Từ ngày 8/1, các đơn vị duy trì vệ sinh môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội được quyền từ chối thu gom rác thải nếu rác không được phân loại đúng quy định hoặc không sử dụng bao bì chứa rác theo quy định.

Đây là một trong những nội dung đáng chú ý tại Quyết định số 87 của UBND thành phố Hà Nội về việc tăng cường quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, nhằm nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý rác và bảo vệ môi trường đô thị.

Theo Quyết định này, người dân, hộ gia đình và cá nhân phải thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt ngay tại nguồn thành ba nhóm chính.

Nhóm thứ nhất là chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế, bao gồm giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh, vải và các vật liệu tương tự.

Nhóm thứ hai là chất thải thực phẩm, như thức ăn thừa, rau củ quả, thực phẩm hết hạn sử dụng.

Nhóm thứ ba là chất thải rắn sinh hoạt khác và chất thải nguy hại, gồm đồ cồng kềnh như bàn ghế, tủ, cùng các loại chất thải nguy hại như pin, sơn, dầu mỡ, bao bì thuốc bảo vệ thực vật.

Bên cạnh việc phân loại, người dân cũng phải sử dụng bao bì chứa rác đúng quy định, với hai màu chủ đạo là màu xanh và màu xám. Trường hợp rác không được phân loại hoặc không sử dụng đúng loại bao bì theo quy định, các đơn vị thu gom rác có quyền từ chối tiếp nhận.

Việc triển khai Quyết định số 87 được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao ý thức của người dân trong phân loại rác tại nguồn, giảm áp lực cho công tác xử lý rác thải và hướng tới xây dựng môi trường sống xanh, sạch, bền vững cho Thủ đô.

Phân loại rác – Trách nhiệm của mỗi người dân

Việc phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn hiện nay không còn dừng ở mức khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc, với trách nhiệm được quy định rõ ràng đối với người dân, đơn vị thu gom và các cơ quan, tổ chức liên quan trong công tác quản lý, hướng dẫn và giám sát thực hiện.

Rác thải sinh hoạt vốn là vấn đề quen thuộc trong đời sống hằng ngày của người dân đô thị. Dù chưa phải gia đình nào cũng thực hiện đầy đủ, song với nhiều hộ dân tại Hà Nội, việc phân loại rác đã dần trở thành thói quen. Khi thành phố chính thức triển khai quy định phân loại rác tại nguồn, không ít người dân sẵn sàng chấp hành, với mong muốn bắt đầu từ chính ngôi nhà của mình để góp phần giữ gìn Thủ đô xanh, sạch hơn.

Là một người nội trợ, bà Trương Thị Liên, phường Hoàn Kiếm, cho biết gia đình bà đã hình thành thói quen phân loại rác từ lâu. Theo bà, nếu các loại rác bị bỏ lẫn lộn, công nhân vệ sinh sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình thu gom và xử lý. Vì vậy, chủ trương bắt buộc phân loại rác của thành phố là phù hợp và nhận được sự đồng thuận của người dân. “Quyết định như vậy là đúng, thực hiện cũng không khó, chỉ là có làm hay không làm”, bà Liên chia sẻ.

Theo quy định, phân loại rác tại nguồn là một trong những chính sách môi trường chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, được triển khai theo hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhằm thực hiện Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Cá nhân, hộ gia đình không thực hiện phân loại rác hoặc bỏ rác không đúng quy định có thể bị xử phạt từ 500.000 đến 1 triệu đồng theo Nghị định số 45/2022, đồng thời có nguy cơ bị đơn vị môi trường từ chối thu gom.

Bà Nguyễn Thị Thanh Hiếu, phường Hồng Hà, cho rằng việc bố trí thùng rác tại nơi công cộng là cần thiết để người dân và du khách có chỗ bỏ rác đúng quy định, góp phần giữ gìn môi trường xanh, sạch. Đối với gia đình, bà Hiếu cho biết rác được phân loại thành hai nhóm chính để thuận tiện cho công nhân môi trường trong quá trình vận chuyển và xử lý.

Ở góc độ đơn vị thu gom, ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Tổng Giám đốc Công ty Môi trường đô thị TP. Hà Nội cho biết, trong giai đoạn đầu triển khai, đơn vị sẽ phối hợp với UBND các phường tiếp tục tổ chức thu gom rác, đồng thời xây dựng lộ trình cụ thể đối với từng hộ dân nhằm nâng cao dần ý thức phân loại rác tại nguồn. Sau thời gian tuyên truyền, hướng dẫn, các trường hợp không thực hiện đúng quy định có thể sẽ bị từ chối thu gom theo đúng quy định của pháp luật và thành phố.

Phân loại rác tại nguồn giúp gia tăng nguồn nguyên liệu tái chế, tạo nền tảng cho việc hình thành và phát triển kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải được tái sinh thành tài nguyên phục vụ sản xuất. Quy định này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, giảm thiểu tối đa lượng chất thải cần xử lý, mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng nền kinh tế không phát thải vào năm 2050. Vì vậy, việc sớm triển khai đồng bộ và hiệu quả quy định phân loại rác tại nguồn là hết sức cần thiết.

Xây dựng lộ trình quản lý rác hiệu quả

Để thực hiện công tác quản lý chất thải rắn trên địa bàn thành phố Hà Nội, hiện nay nhiều đơn vị duy trì vệ sinh môi trường đã sẵn sàng đầu tư trang thiết bị, phương tiện phục vụ việc thu gom, vận chuyển và xử lý rác theo đúng quy định. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, để đạt được hiệu quả bền vững, công tác này vẫn cần những giải pháp đồng bộ, cùng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các tổ chức xã hội và người dân.

Trao đổi với phóng viên, PGS.TS. Bùi Thị An – Viện trưởng Viện Tài nguyên Môi trường và Phát triển cộng đồng – cho rằng, việc triển khai quản lý chất thải rắn cần được xây dựng trên một lộ trình cụ thể, kèm theo các điều kiện cần thiết và sự chuẩn bị đồng bộ.

Theo PGS.TS. Bùi Thị An, các nội dung như chủng loại thùng đựng rác, túi đựng rác, cũng như năng lực của các cơ sở thu gom và doanh nghiệp môi trường cần được rà soát đầy đủ. Bà đề xuất UBND thành phố chỉ đạo 126 xã, phường trên địa bàn tiến hành rà soát toàn diện thực trạng tại địa phương, báo cáo cụ thể để làm cơ sở xây dựng lộ trình triển khai phù hợp với từng khu vực.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Văn Quý – Trưởng phòng Quản lý Chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hà Nội – nhấn mạnh vai trò then chốt của UBND cấp phường, xã trong việc xây dựng kế hoạch và phương án triển khai đồng bộ công tác quản lý rác thải trên địa bàn.

Ông Nguyễn Văn Quý cho biết, từ đầu năm 2026, các gói thầu duy trì vệ sinh môi trường sẽ được tổ chức đấu thầu để lựa chọn những đơn vị đủ năng lực thực hiện. Do đó, các yêu cầu về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn cần được đưa đầy đủ vào hồ sơ mời thầu. Bên cạnh đó, UBND thành phố đã ban hành Quyết định số 50, trong đó quy định cụ thể phương án thu gom, vận chuyển, xử lý và các định mức liên quan, làm căn cứ để các đơn vị triển khai thực hiện.

Việc xây dựng lộ trình quản lý rác hiệu quả, theo các chuyên gia và cơ quan quản lý, không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng và đơn vị thu gom, mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền các cấp và sự đồng thuận, tham gia tích cực của người dân trong quá trình thực hiện.