Hà Nội tìm lời giải cho bài toán xử lý rác và ô nhiễm môi trường

Sáng 22/10, Thường trực HĐND thành phố Hà Nội tổ chức phiên chất vấn về lĩnh vực môi trường, tập trung làm rõ những tồn tại, hạn chế và các vấn đề dân sinh bức xúc. Qua chất vấn, Thành phố hướng tới xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan, đề ra giải pháp cụ thể, lộ trình thực hiện và thời hạn khắc phục, từng bước tháo gỡ những “điểm nghẽn” về môi trường, nâng cao chất lượng sống của người dân.

Chủ trì phiên chất vấn có Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND Thành phố, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà; Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND Thành phố Trần Thế Cương; Phó Chủ tịch HĐND Thành phố Phạm Thị Thanh Mai.

Dự phiên chất vấn có Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường; đại diện các cơ quan Trung ương; HĐND, UBND thành phố Hà Nội; các đại biểu HĐND Thành phố.

Phiên chất vấn được tổ chức trực tiếp kết nối trực tuyến đến 126 điểm cầu các xã, phường và phát trực tiếp trên các nền tảng số của Thành phố. Nội dung chất vấn tập trung vào những vấn đề bức xúc, ảnh hưởng lớn đến đời sống nhân dân, gồm: Quy hoạch, nguồn lực thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường; quản lý chất thải rắn sinh hoạt; chất thải rắn xây dựng; chất thải rắn y tế; chất lượng môi trường không khí.

Theo báo cáo giám sát của Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường HĐND Thành phố, Hà Nội đã cơ bản ban hành đồng bộ hệ thống cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường, với 33 văn bản, gồm: Nghị quyết của HĐND Thành phố, quyết định, chỉ thị, kế hoạch và văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của UBND Thành phố cùng các sở, ngành.

Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025, Thành phố đã phân cấp nhiệm vụ quản lý môi trường cho cấp xã, chuyển nhiệm vụ chi duy trì vệ sinh môi trường sang ngân sách cấp xã.

Trong lĩnh vực chất thải rắn sinh hoạt, việc xử lý tại hai khu xử lý tập trung cơ bản đáp ứng nhu cầu hiện tại. Tỷ lệ xử lý bằng công nghệ đốt phát điện đạt 83%, tỷ lệ chôn lấp giảm còn 17%. Đối với chất thải rắn xây dựng, thành phố Hà Nội đã quy hoạch 8 vị trí xử lý với tổng công suất 7.640 tấn/ngày đến năm 2030, trong đó 4 vị trí đang triển khai đầu tư, tổng công suất 3.680 tấn/ngày.

Công tác quản lý chất lượng không khí cũng có chuyển biến. Thành phố Hà Nội đã hoàn thành thu thập, chuẩn hóa dữ liệu từ các nguồn phát thải để xây dựng mô hình xác định nguồn ô nhiễm. Vùng phát thải thấp được triển khai từ ngày 1/7/2026; Thành phố đã chuyển đổi 875 xe buýt sang sử dụng năng lượng xanh, đạt 44,3%, vượt kế hoạch.

Hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm từng bước được tăng cường. Trong giai đoạn giám sát, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã kiểm tra 45 cơ sở, dự án, xử phạt 6 cơ sở với tổng số tiền 3,1 tỷ đồng. Cấp xã xử phạt 577 trường hợp với tổng số tiền 5,17 tỷ đồng. Thành phố cũng đã xử lý 25 phản ánh hiện trường về ô nhiễm không khí qua nền tảng iHanoi.

Bên cạnh kết quả đạt được, Đoàn giám sát chỉ ra nhiều hạn chế trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt; một số khu vực vẫn xuất hiện điểm tồn lưu rác, chân rác; một số phường chưa bố trí được điểm tập kết. Đáng chú ý, lượng tro bay tồn lưu tại hai nhà máy điện rác khoảng 100.764 tấn. Sản phẩm tái chế từ tro xỉ khó tiêu thụ, trong khi việc xử lý bằng chôn lấp có nguy cơ gây lãng phí tài nguyên đất...

Dù đã rà soát mạng lưới điểm tập kết, xử lý tạm thời, đến thời điểm giám sát mới có 36 xã, phường bố trí được quỹ đất. Nhiều địa phương chưa thể đưa các điểm xử lý vào hoạt động do vướng thủ tục cho thuê đất ngắn hạn. Việc phân loại chất thải tại nguồn chưa đồng bộ; tình trạng đổ trộm chất thải tiếp diễn, trong khi thị trường tiêu thụ vật liệu tái chế chưa hình thành.

Từ kết quả giám sát, Đoàn giám sát kiến nghị UBND thành phố Hà Nội rà soát, thống nhất đánh giá nguồn lực thực hiện nhiệm vụ phân cấp; bố trí, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ môi trường cấp xã; rà soát định mức phân bổ kinh phí, bảo đảm phù hợp với khối lượng công việc thực tế. Việc này được yêu cầu hoàn thành trong tháng 12/2026.

Đồng thời đề nghị khẩn trương hoàn thiện quy hoạch chuyên ngành quản lý chất thải rắn; ban hành quy định về quản lý, sử dụng chất thải xây dựng, định mức và đơn giá gia cố, tái chế chất thải xây dựng, đất đào, bùn thải. Rà soát giá tối đa dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý rác sinh hoạt để bảo đảm bù đắp chi phí hợp lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và thu hút đầu tư. Xây dựng cơ chế thúc đẩy sử dụng vật liệu tái chế từ chất thải xây dựng và tro xỉ nhà máy điện rác trong các dự án sử dụng vốn đầu tư công; sớm hoàn thành phương án xử lý tro bay theo hướng tái chế, hạn chế tối đa chôn lấp.

Tại phiên chất vấn, đại biểu Nguyễn Thị Diễm Hằng (Tổ đại biểu số 12), đề nghị UBND Thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường làm rõ những điểm chưa thống nhất giữa Quy hoạch môi trường quốc gia và Quy hoạch tổng thể Thủ đô về quy hoạch chất thải rắn... Đại biểu đặt câu hỏi: Vì sao có sự chưa thống nhất này? Việc chưa tính đến khu Nam Sơn là khu xử lý cấp vùng có ảnh hưởng đến định hướng quy hoạch xử lý chất thải rắn của Hà Nội hay không? Quan điểm của thành phố về hướng giải quyết vấn đề này như thế nào?

Đại biểu Nguyễn Thị Diễm Hằng cũng đề nghị Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội làm rõ sự tương thích giữa định hướng ưu tiên phân loại chất thải rắn tại nguồn, tái chế với việc đầu tư các dự án đốt rác phát điện. Theo báo cáo của Sở Tài chính Hà Nội ngày 18/9, dự báo đến năm 2030, tổng công suất đốt phát điện của các dự án trên địa bàn Thành phố khoảng 14.900 tấn, trong khi lượng chất thải rắn phát sinh theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô chỉ gần 14.000 tấn, bao gồm cả chất thải có thể tái chế, phân loại.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị làm rõ liệu có mâu thuẫn giữa định hướng quy hoạch và triển khai trên thực tế hay không; Thành phố có giải pháp gì để coi chất thải rắn là nguồn tài nguyên, tăng cường tái chế, giảm chi phí đốt và chôn lấp.

Liên quan đến chất lượng dịch vụ vệ sinh môi trường sau phân cấp, đại biểu Lê Minh Tú, Tổ đại biểu số 16, cho biết, theo Quyết định số 69 ngày 12/11/2025, thành phố Hà Nội đã phân cấp cho UBND cấp xã tổ chức thu gom, vận chuyển và vệ sinh công cộng. Tuy nhiên, qua giám sát, đại biểu nhận thấy các gói thầu vệ sinh môi trường tại địa phương có yêu cầu khác nhau về chất lượng, hạ tầng, thời gian và máy móc, dẫn đến chất lượng thu gom, vận chuyển trên cùng khu vực, tuyến phố có sự chênh lệch giữa các xã, phường.

Đại biểu đề nghị Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội làm rõ nguyên nhân của tình trạng này, đồng thời cho biết giải pháp bảo đảm chất lượng dịch vụ vệ sinh môi trường đồng nhất trên cùng khu vực, tuyến đường, không phụ thuộc vào địa giới hành chính.

Trong khi đó, đại biểu Tô Trung Thành (Tổ đại biểu số 17), phản ánh các xã, phường còn gặp khó khăn về nguồn lực tài chính, nhân lực, máy móc, thiết bị để thực hiện nhiệm vụ. Đại biểu đề nghị cho biết những giải pháp hỗ trợ cấp xã, phường bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ đã được phân cấp.

Đối với tình trạng đổ trái phép chất thải rắn xây dựng, đại biểu Lâm Thị Quỳnh Giao (Tổ đại biểu số 10), đề nghị đại diện lãnh đạo Công an thành phố Hà Nội làm rõ kết quả phát hiện, xử lý vi phạm tại các xã: Đại Thành, Bát Tràng và Hồng Vân từ ngày 1/7/2025 đến nay.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ những sơ hở lớn nhất trong cơ chế quản lý đang bị lợi dụng để đổ trái phép chất thải xây dựng. Đó là việc phương tiện chưa bắt buộc gắn thiết bị giám sát hành trình hay việc dữ liệu camera, thông tin về chủ nguồn thải chưa được chia sẻ kịp thời giữa Công an thành phố Hà Nội, các sở, ngành liên quan và UBND cấp xã.

Đẩy mạnh xử lý rác bằng công nghệ hiện đại

Trả lời chất vấn về các điểm thu gom, chôn lấp và xử lý chất thải rắn sinh hoạt của Thành phố, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Lê Thanh Nam cho biết, những năm gần đây, Hà Nội là một trong những địa phương đi đầu trong xử lý rác thải sinh hoạt tập trung, triển khai công nghệ đốt rác phát điện. Đến nay, Thành phố đã có hai nhà máy đi vào hoạt động, góp phần giảm lượng rác phải chôn lấp.

Thành phố đặt mục tiêu đến hết năm 2027 cơ bản xử lý toàn bộ lượng rác phát sinh bằng các giải pháp phù hợp, đồng thời tính toán nhu cầu xử lý trong năm 2030 và những năm tiếp theo, có tính đến tốc độ gia tăng dân số và khối lượng chất thải sinh hoạt.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, định hướng quy hoạch của Hà Nội sẽ tập trung vào các giải pháp xử lý đồng bộ, trong đó tiếp tục triển khai thêm các nhà máy. Việc bố trí thêm các cơ sở xử lý nhằm giảm quãng đường vận chuyển rác, rút ngắn thời gian di chuyển của phương tiện, qua đó hạn chế tác động đến môi trường. Về công suất xử lý và khả năng tái chế, lãnh đạo Sở cho biết sẽ kiểm tra, rà soát lại các số liệu, bảo đảm việc tính toán đáp ứng nhu cầu thực tế, bao gồm cả lượng chất thải có thể phát sinh thêm trong thời gian tới.

Hiện tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt tại khu vực trung tâm Thành phố đạt 100%, vượt chỉ tiêu từ 95% đến 98% theo quy định của Trung ương. Thành phố tiếp tục triển khai các nhiệm vụ bảo vệ môi trường, hướng tới giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao hiệu quả quản lý chất thải.

Liên quan đến chất thải y tế, lãnh đạo Sở khẳng định về nguyên tắc, các chất thải y tế đã được thu gom, xử lý. Tuy nhiên, trước những vấn đề được phản ánh qua phóng sự tại phiên chất vấn, Sở sẽ phối hợp với ngành Y tế kiểm tra và xử lý ngay những trường hợp chưa bảo đảm yêu cầu.

Đối với khu xử lý chất thải Nam Sơn, Thành phố đang triển khai thêm hai nhà máy xử lý bùn, rác để phục vụ đốt phát điện. Mục tiêu đặt ra là giảm dần, tiến tới chấm dứt tình trạng chôn lấp rác, hạn chế nước rỉ rác và các nguồn gây ô nhiễm tại khu vực này trong những năm tới.

Kịp thời tháo gỡ những bất cập sau phân cấp thu gom rác

Trả lời câu hỏi của đại biểu Lê Minh Tú và đại biểu Tô Trung Thành về chất lượng dịch vụ vệ sinh môi trường, nguồn lực và trang thiết bị tại cấp xã, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, quá trình phân cấp đã bộc lộ nhiều bất cập cần được tháo gỡ.

Trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Thành phố từng xây dựng phương án tổ chức thu gom, vận chuyển rác theo sáu vùng, nhằm đồng bộ trang thiết bị, phương tiện và nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, từ tháng 7/2025, khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp với 126 xã, phường, việc phân cấp lại nhiệm vụ đã khiến phạm vi tổ chức dịch vụ bị chia nhỏ. Từ 30 gói thầu tương ứng với các quận, huyện trước đây, Thành phố chuyển sang 126 gói thầu tại các xã, phường.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc chia nhỏ địa bàn theo ranh giới hành chính và tuyến đường dẫn đến nhiều tình huống bất hợp lý. Có tuyến phố đi qua nhiều xã, phường, khiến công tác thu gom tại các đoạn đầu, giữa và cuối tuyến thiếu đồng bộ. Tại một số khu vực giáp ranh, đặc biệt ở các phường nội đô có đường một chiều, việc bố trí điểm tập kết và tổ chức phương tiện thu gom giữa hai địa bàn cũng phát sinh khó khăn.

Thực tế này có thể dẫn đến tình trạng rác thải được vận chuyển từ địa bàn này sang địa bàn khác, gây bức xúc trong nhân dân và ảnh hưởng đến sự đồng thuận của người dân tại cơ sở. Bên cạnh đó, việc chia nhỏ gói thầu chưa tạo được chuyển biến rõ rệt về hiện đại hóa phương tiện. Một số đơn vị vẫn tận dụng trang thiết bị cũ, từ chối, xẻng đến xe gom rác, chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng vệ sinh môi trường trong giai đoạn mới.

Về thời gian thu gom, Thành phố đã xây dựng phương án tổ chức thu gom rác theo khung giờ, từ 20h trở đi. Tuy nhiên, để phương án phát huy hiệu quả, cần thời gian tuyên truyền, vận động người dân hình thành thói quen đổ rác đúng giờ, đúng nơi quy định. Nếu các điểm tập kết rác cố định không được quản lý chặt chẽ, tình trạng đổ rác không đúng giờ, bới móc rác và phát sinh ô nhiễm vẫn có thể tiếp diễn.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, qua tổng kết một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, những bất cập trong tổ chức thu gom rác đã được xác định là một trong những điểm nghẽn cần tập trung giải quyết. Thời gian tới, Sở sẽ tiếp tục hướng dẫn các xã, phường tổ chức dịch vụ phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời nghiên cứu phương án tổ chức lại các vùng thu gom để bảo đảm tính thống nhất trên toàn thành phố. Việc chuẩn hóa trang thiết bị, nâng cao điều kiện vật chất và chất lượng hoạt động của lực lượng thu gom cũng sẽ được tính toán đồng bộ hơn.

Đối với các địa phương đã ký hợp đồng dịch vụ vệ sinh môi trường, Thành phố sẽ rà soát, nghiên cứu phương án phù hợp khi các hợp đồng hết hạn, từ đó báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Cùng với điều chỉnh phương thức tổ chức, Sở sẽ phối hợp với Công an Thành phố nghiên cứu tăng cường ứng dụng công nghệ số, hệ thống camera và chia sẻ dữ liệu giám sát giữa các cơ quan liên quan. Thành phố cũng hướng tới tăng cường sử dụng công nghệ, thiết bị hiện đại trong thu gom, vận chuyển rác, kết hợp rửa đường và các giải pháp vệ sinh môi trường đồng bộ.

Những giải pháp này được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng manh mún trong tổ chức thu gom, nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm môi trường đô thị sạch đẹp, đồng đều hơn giữa các địa bàn của Thủ đô.